ఇత్యుక్త్వా హనుమాంస్తత్ర చీరకృష్ణాజినామ్బరామ్। అబ్రవీత్ తాం మహాభాగాం తాపసీం ధర్మచారిణీమ్
అలా చెప్పిన హనుమంతుడు, అక్కడ చీర, కృష్ణాజినం ధరించిన, ధర్మమార్గంలో నడిచే ఆ మహాభాగ్యవంతురాలైన తపస్విని వద్దకు వెళ్లి మాట్లాడాడు.
ఇదం ప్రవిష్టాః సహసా బిలం తిమిరసంవృతమ్। క్షుత్పిపాసాపరిశ్రాన్తాః పరిఖిన్నాశ్చ సర్వశః
'మేము ఆకస్మాత్తుగా ఈ చీకటి గుహలోకి ప్రవేశించాము. ఆకలి, దాహంతో అలసిపోయి, పూర్తిగా శక్తి కోల్పోయాము.'
మహద్ ధరణ్యా వివరం ప్రవిష్టాః స్మ పిపాసితాః। ఇమాంస్త్వేవంవిధాన్ భావాన్ వివిధానద్భుతోపమాన్
'మేము భూమిలోని ఈ పెద్ద రంధ్రంలోకి దాహంతో వచ్చాము. ఇక్కడ ఎన్నో విచిత్రమైన, ఆశ్చర్యకరమైన వస్తువులు చూశాము.'
దృష్ట్వా వయం ప్రవ్యథితాః సమ్భ్రాన్తా నష్టచేతసః। కస్యైతే కాఞ్చనా వృక్షాస్తరుణాదిత్యసంనిభాః
'ఇవి చూసి మేము భయపడి, అయోమయానికి లోనై, మనస్సు కోల్పోయాము. ఈ పసిడి వృక్షాలు, ఉదయించే సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తున్నవి ఎవరివి?'
శుచీన్యభ్యవహారాణి మూలాని చ ఫలాని చ। కాఞ్చనాని విమానాని రాజతాని గృహాణి చ
'ఈ పరిశుద్ధమైన ఆహారాలు, మూలికలు, పండ్లు, బంగారు ప్రాసాదాలు, వెండి ఇళ్ళు — ఇవన్నీ ఎవరివి?'
తపనీయగవాక్షాణి మణిజాలావృతాని చ। పుష్పితాః ఫలవన్తశ్చ పుణ్యాః సురభిగన్ధయః
'బంగారు కిటికీలు, రత్నాల తలుపులతో ఉన్న ఈ ఇళ్ళ చుట్టూ పుష్పించిన, పండ్లతో నిండిన, సువాసనలతో పరిమళించే చెట్లు ఉన్నాయి.'
ఇమే జామ్బూనదమయాః పాదపాః కస్య తేజసా। కాఞ్చనాని చ పద్మాని జాతాని విమలే జలే
'ఈ జాంబూనద బంగారంతో తయారైన చెట్లు ఎవరి తేజంతో పుట్టాయి? ఈ నిర్మలమైన నీటిలో పసిడి కమలాలు ఎవరి వల్ల పూస్తున్నాయి?'
కథం మత్స్యాశ్చ సౌవర్ణా దృశ్యన్తే సహ కచ్ఛపైః। ఆత్మనస్త్వనుభావాద్ వా కస్య చైతత్తపోబలమ్
'ఇక్కడ బంగారు చేపలు, తాబేళ్లు కలసి కనిపించడం ఎలా సాధ్యమైంది? ఇది మీ తపస్సు ఫలమా, లేక ఇంకెవరైనా తపోబలమా?'
అజానతాం నః సర్వేషాం సర్వమాఖ్యాతుమర్హసి। ఏవముక్తా హనుమతా తాపసీ ధర్మచారిణీ
'మేము ఏమీ తెలియని వారమై ఉన్నాం. అందుకే మీరు మాకు అన్నీ వివరంగా చెప్పాలి.' అని హనుమంతుడు అడిగినప్పుడు, ఆ ధర్మమార్గంలో నడిచే తపస్విని ఇలా చెప్పింది.
ప్రత్యువాచ హనూమన్తం సర్వభూతహితే రతా। మయో నామ మహాతేజా మాయావీ వానరర్షభ
అన్ని జీవుల మేలుకు కృషిచేసే హనుమంతుడిని ఆమె ఇలా ఉద్దేశించి చెప్పింది: 'వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! మాయా అనే మహాశక్తివంతుడు, మాయగాడు ఒకడు ఉండేవాడు.'
తేనేదం నిర్మితం సర్వం మాయయా కాఞ్చనం వనమ్। పురా దానవముఖ్యానాం విశ్వకర్మా బభూవ హ
'అతనే తన మాయతో ఈ మొత్తం బంగారు అడవిని నిర్మించాడు. పూర్వం దానవులలో ప్రముఖుడిగా, విశ్వకర్మ లాగా ఉండేవాడు.'
యేనేదం కాఞ్చనం దివ్యం నిర్మితం భవనోత్తమమ్। స తు వర్షసహస్రాణి తపస్తప్త్వా మహద్వనే
'ఈ బంగారు, దివ్యమైన, అద్భుతమైన భవనాన్ని కూడా అతనే నిర్మించాడు. అతడు మహా అరణ్యంలో వేల సంవత్సరాలు కఠిన తపస్సు చేశాడు.'
పితామహాద్ వరం లేభే సర్వమౌశనసం ధనమ్। విధాయ సర్వం బలవాన్ సర్వకామేశ్వరస్తదా
'బ్రహ్మదేవుని నుంచి ఉశనసు వంశానికి సంబంధించిన సంపద అంతా వరంగా పొందాడు. అన్నీ సాధించి, అతడు బలవంతుడై, అన్ని కోరికలకు అధిపతిగా మారాడు.'
ఉవాస సుఖితః కాలం కంచిదస్మిన్ మహావనే। తమప్సరసి హేమాయాం సక్తం దానవపుఙ్గవమ్
'ఈ మహా అడవిలో కొంతకాలం సుఖంగా నివసించాడు. ఆ దానవుల్లో శ్రేష్ఠుడు అయిన అతడు హేమ అనే అప్సరసిని ఇష్టపడ్డాడు.'
విక్రమ్యైవాశనిం గృహ్య జఘానేశః పురందరః। ఇదం చ బ్రహ్మణా దత్తం హేమాయై వనముత్తమమ్
'ఇంద్రుడు అతడిని గొప్ప పోరాటం చేసి, వజ్రాయుధంతో సంహరించాడు. ఆ తర్వాత ఈ అద్భుతమైన అడవిని బ్రహ్మదేవుడు హేమకు ఇచ్చాడు.'
శాశ్వతః కామభోగశ్చ గృహం చేదం హిరణ్మయమ్। దుహితా మేరుసావర్ణేరహం తస్యాః స్వయంప్రభా
'ఈ శాశ్వతమైన భోగాలు, ఈ బంగారు గృహం అన్నీ ఆమెకు దక్కాయి. నేను మేరు సావర్ణి కుమార్తె స్వయంప్రభ. ఆమె నా తల్లి.'
ఇదం రక్షామి భవనం హేమాయా వానరోత్తమ। మమ ప్రియసఖీ హేమా నృత్తగీతవిశారదా
వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను హేమ అనే నా ప్రియ స్నేహితురాలి ఇంటిని కాపాడుతున్నాను. హేమ నాట్యం, పాటలలో నిపుణురాలు.
తయాదత్తవరా చాస్మి రక్షామి భవనం మహత్। కిం కార్యం కస్య వా హేతోః కాన్తారాణి ప్రపద్యథ
ఆమె ఇచ్చిన వరంతో నేను ఈ గొప్ప భవనాన్ని కాపాడుతున్నాను. మీరు ఇక్కడ అడవిలోకి ఎందుకు వచ్చారు? ఎవరి కోసం వచ్చారు? చెప్పండి.
కథం చేదం వనం దుర్గం యుష్మాభిరుపలక్షితమ్। శుచీన్యభ్యవహారాణి మూలాని చ ఫలాని చ। భుక్త్వా పీత్వా చ పానీయం సర్వం మే వక్తుమర్హసి
ఈ దుర్గమమైన అడవిని మీరు ఎలా చూశారు? మీరు శుభ్రమైన మూలికలు, పండ్లు తిని, నీరు తాగిన తర్వాత, మీరు తెలుసినది అంతా నాకు చెప్పాలి.
thumb|ద్విపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ద్విపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది యాభై రెండవ సర్గ, వినండి.
అథ తానబ్రవీత్ సర్వాన్ విశ్రాన్తాన్ హరియూథపాన్। ఇదం వచనమేకాగ్రా తాపసీ ధర్మచారిణీ
అప్పుడు అందరూ వానర నాయకులు విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా, ధర్మాన్ని పాటించే తపస్విని ఏకాగ్రతతో ఇలా మాట్లాడింది.
వానరా యది వః ఖేదః ప్రణష్టః ఫలభక్షణాత్। యది చైతన్మయా శ్రావ్యం శ్రోతుమిచ్ఛామి తాం కథామ్
వానరులారా, మీరు పండ్లు తిని అలసట పోయిందా? మీరు చెప్పదగ్గదైతే, మీ కథను వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
తస్యాస్తద్ వచనం శ్రుత్వా హనూమాన్ మారుతాత్మజః। ఆర్జవేన యథాతత్త్వమాఖ్యాతుముపచక్రమే
ఆమె మాటలు విని, వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు నిజాయితీగా, యథాతథంగా అన్నీ చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
రాజా సర్వస్య లోకస్య మహేన్ద్రవరుణోపమః। రామో దాశరథిః శ్రీమాన్ ప్రవిష్టో దణ్డకావనమ్
ప్రపంచానికి రాజైన దశరథ కుమారుడు రాముడు, మహేంద్రుడు, వరుణుడితో సమానమైన మహాత్ముడు, దండకారణ్యంలోకి ప్రవేశించాడు.
లక్ష్మణేన సహ భ్రాత్రా వైదేహ్యా సహ భార్యయా। తస్య భార్యా జనస్థానాద్ రావణేన హృతా బలాత్
తన తమ్ముడు లక్ష్మణుడితో, భార్య సీతతో కలిసి అడవిలోకి వెళ్లాడు. జనస్థానంలో రాక్షసుడు రావణుడు అతని భార్యను బలవంతంగా అపహరించాడు.
వీరస్తస్య సఖా రాజ్ఞః సుగ్రీవో నామ వానరః। రాజా వానరముఖ్యానాం యేన ప్రస్థాపితా వయమ్
ఆ రాజుకు సుగ్రీవుడు అనే వానరుడు స్నేహితుడు. వానరులలో రాజైన సుగ్రీవుడు మమ్మల్ని పంపించాడు.
అగస్త్యచరితామాశాం దక్షిణాం యమరక్షితామ్। సహైభిర్వానరైర్ముఖ్యైరఙ్గదప్రముఖైర్వయమ్
అంగదుడు ముందుండగా, ఈ ప్రముఖ వానరులతో కలిసి, అగస్త్యుని తపస్సుతో పవిత్రమైన, యముడు కాపాడే దక్షిణ దిశకు వచ్చాము.
రావణం సహితాః సర్వే రాక్షసం కామరూపిణమ్। సీతయా సహ వైదేహ్యా మార్గధ్వమితి చోదితాః
మేమందరం, కావలసిన రూపం ధరించగల రాక్షసుడు రావణుడిని, విదేహ కుమార్తె సీతతో కలిసి వెతకమని ఆజ్ఞాపించబడ్డాము.
విచిత్య తు వనం సర్వం సముద్రం దక్షిణాం దిశమ్। వయం బుభుక్షితాః సర్వే వృక్షమూలముపాశ్రితాః
అడవంతా, దక్షిణ దిక్కు, సముద్రం వరకు వెతికిన తర్వాత, మేమందరం ఆకలితో ఒక చెట్టు వేరుల దగ్గర ఆశ్రయం తీసుకున్నాము.
వివర్ణవదనాః సర్వే సర్వే ధ్యానపరాయణాః। నాధిగచ్ఛామహే పారం మగ్నాశ్చిన్తామహార్ణవే
మా ముఖాలు వాడిపోయి, అందరం ఆలోచనలో మునిగి, దిక్కు తెలియక, పెద్ద చింత సముద్రంలో మునిగిపోయాము.