పరిపేతుర్బిలే తస్మిన్ కంచిత్ కాలమతన్ద్రితాః। తే కృశా దీనవదనాః పరిశ్రాన్తాః ప్లవఙ్గమాః
ఆ ముంగిటలో కొంతసేపు అలసట లేకుండా తిరిగారు. ఆ వానరులు బలహీనంగా, ముఖాల్లో బాధతో, విసుగుగా మారిపోయారు.
ఆలోకం దదృశుర్వీరా నిరాశా జీవితే యదా। తతస్తం దేశమాగమ్య సౌమ్యా వితిమిరం వనమ్
ప్రాణాలపై ఆశ లేకుండా ఉన్న ఆ వీరులు అక్కడ వెలుతురు కనిపించగానే, ఆ ప్రాంతానికి చేరుకుని, చీకటి లేకుండా, మృదువుగా ఉన్న ఒక అరణ్యం కనిపించింది.
దదృశుః కాఞ్చనాన్ వృక్షాన్ దీప్తవైశ్వానరప్రభాన్। సాలాంస్తాలాంస్తమాలాంశ్చ పుంనాగాన్ వఞ్జులాన్ ధవాన్
వారు అక్కడ అగ్ని వంటి ప్రకాశంతో మెరిసే బంగారు వృక్షాలను చూశారు. సాల, తాళ, తమాల, పున్నాగ, వంజుల, ధవ వృక్షాలు కూడా కనిపించాయి.
చమ్పకాన్ నాగవృక్షాంశ్చ కర్ణికారాంశ్చ పుష్పితాన్। స్తబకైః కాఞ్చనైశ్చిత్రై రక్తైః కిసలయైస్తథా
చంపక, నాగవృక్షాలు, పుష్పాలతో నిండిన కర్ణికార వృక్షాలు, బంగారు పుష్పాల గుత్తులు, వివిధ రకాల ఎర్రని కొత్త ఆకులతో అలంకరించబడి కనిపించాయి.
ఆపీడైశ్చ లతాభిశ్చ హేమాభరణభూషితాన్। తరుణాదిత్యసంకాశాన్ వైదూర్యమయవేదికాన్
బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించిన లతలతో కూడిన చెట్లు, ఉదయించే సూర్యుడిలా మెరిసే వృక్షాలు, వైడూర్య రత్నాలతో చేసిన పీఠికలు అక్కడ కనిపించాయి.
బిభ్రాజమానాన్ వపుషా పాదపాంశ్చ హిరణ్మయాన్। నీలవైదూర్యవర్ణాశ్చ పద్మినీః పతగైర్వృతాః
అందంగా మెరిసే బంగారు చెట్లు, నీలం వైడూర్యపు రంగులో ఉన్న పద్మాలు, పక్షులతో చుట్టుముట్టబడి కనిపించాయి.
మహద్భిః కాఞ్చనైర్వృక్షైర్వృతా బాలార్కసంనిభైః। జాతరూపమయైర్మత్స్యైర్మహద్భిశ్చాథ పఙ్కజైః
పొడవైన బంగారు వృక్షాలతో, ఉదయ భాస్కరుడిలా మెరిసే చెట్లతో, బంగారు చేపలతో, పెద్ద పద్మాలతో ఆ ప్రాంతం నిండిపోయింది.
నలినీస్తత్ర దదృశుః ప్రసన్నసలిలాయుతాః। కాఞ్చనాని విమానాని రాజతాని తథైవ చ
అక్కడ వారు నిర్మలమైన నీటితో నిండిన కమలాల తాళాబులను చూశారు. బంగారు మేడలు, వెండి మేడలు కూడా కనిపించాయి.
తపనీయగవాక్షాణి ముక్తాజాలావృతాని చ। హైమరాజతభౌమాని వైదూర్యమణిమన్తి చ
బంగారు కిటికీలతో, ముత్యాల జాలితో కప్పబడి, బంగారు, వెండి నేలలు, వైడూర్య రత్నాలతో అలంకరించబడి ఉన్నవి కనిపించాయి.
దదృశుస్తత్ర హరయో గృహముఖ్యాని సర్వశః। పుష్పితాన్ ఫలినో వృక్షాన్ ప్రవాలమణిసంనిభాన్
అక్కడ వానరులు అన్ని చోట్ల అద్భుతమైన ఇళ్లను చూశారు. పుష్పాలతో, ఫలాలతో నిండిన చెట్లు, ప్రవాళం, రత్నాల్లా మెరిసే వృక్షాలు కనిపించాయి.
కాఞ్చనభ్రమరాంశ్చైవ మధూని చ సమన్తతః। మణికాఞ్చనచిత్రాణి శయనాన్యాసనాని చ
చుట్టూ బంగారు తేనెగాళ్లు, తేనె, రత్నాలు, బంగారంతో అలంకరించిన మంచాలు, ఆసనాలు కనిపించాయి.
వివిధాని విశాలాని దదృశుస్తే సమన్తతః। హైమరాజతకాంస్యానాం భాజనానాం చ రాశయః
వారు చుట్టూ అన్ని వైపులా వివిధ రకాల, విశాలమైన బంగారు, వెండి, కంచు పాత్రల గుట్టలు చూశారు.
అగురూణాం చ దివ్యానాం చన్దనానాం చ సంచయాన్। శుచీన్యభ్యవహారాణి మూలాని చ ఫలాని చ
అక్కడ దివ్యమైన అగరు, చందనపు ద్రవ్యాల నిల్వలు, శుద్ధమైన భోజన పదార్థాలు, మూలికలు, పండ్లు కనిపించాయి.
మహార్హాణి చ యానాని మధూని రసవన్తి చ। దివ్యానామమ్బరాణాం చ మహార్హాణాం చ సంచయాన్
వారు అక్కడ విలువైన రథాలు, మధురమైన తేనె, దివ్యమైన, విలువైన వస్త్రాల గుట్టలు చూశారు.
కమ్బలానాం చ చిత్రాణామజినానాం చ సంచయాన్। తత్ర తత్ర చ విన్యస్తాన్ దీప్తాన్ వైశ్వానరప్రభాన్
అక్కడక్కడ రంగురంగుల కంబళ్లు, జంతు చర్మాల గుట్టలు, అగ్ని వంటి ప్రకాశంతో మెరిసిపోతూ కనిపించాయి.
దదృశుర్వానరాః శుభ్రాఞ్జాతరూపస్య సంచయాన్। తత్ర తత్ర విచిన్వన్తో బిలే తత్ర మహాప్రభాః
ఆ గొప్ప గుహలో వెదుకుతూ వానరులు అక్కడక్కడ ప్రకాశించే బంగారు గుట్టలను చూశారు.
దదృశుర్వానరాః శూరాః స్త్రియం కాంచిదదూరతః। తాం చ తే దదృశుస్తత్ర చీరకృష్ణాజినామ్బరామ్
వీర వానరులు కొంత దూరంలో ఒక స్త్రీని చూశారు. ఆమె చీర, నల్ల మృగచర్మాలతో ధరించి ఉంది.
తాపసీం నియతాహారాం జ్వలన్తీమివ తేజసా। విస్మితా హరయస్తత్ర వ్యవతిష్ఠన్త సర్వశః। పప్రచ్ఛ హనుమాంస్తత్ర కాసి త్వం కస్య వా బిలమ్
ఆమె తపస్సుతో, నియమితమైన ఆహారంతో, తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ కనిపించింది. ఆశ్చర్యపోయిన వానరులు అక్కడ నిశ్చలంగా నిలిచిపోయారు. అప్పుడు హనుమంతుడు, 'నువ్వెవరు? ఈ గుహ ఎవరిది?' అని అడిగాడు.
తతో హనూమాన్ గిరిసంనికాశః కృతాఞ్జలిస్తామభివాద్య వృద్ధామ్। పప్రచ్ఛ కా త్వం భవనం బిలం చ రత్నాని చేమాని వదస్వ కస్య
ఆ తర్వాత పర్వతంలా ఉన్న హనుమంతుడు, ఆ వృద్ధ మహిళను చేతులు జోడించి నమస్కరించి, 'మీరు ఎవరు? ఈ గుహ ఎవరిది? ఈ రత్నాలు ఎవరివి? చెప్పండి' అని అడిగాడు.
thumb|ఏకపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కిందా కాండలో ఐదు పదకొండు అధ్యాయాన్ని వినండి.
ఇత్యుక్త్వా హనుమాంస్తత్ర చీరకృష్ణాజినామ్బరామ్। అబ్రవీత్ తాం మహాభాగాం తాపసీం ధర్మచారిణీమ్
అలా చెప్పిన హనుమంతుడు, అక్కడ చీర, కృష్ణాజినం ధరించిన, ధర్మమార్గంలో నడిచే ఆ మహాభాగ్యవంతురాలైన తపస్విని వద్దకు వెళ్లి మాట్లాడాడు.
ఇదం ప్రవిష్టాః సహసా బిలం తిమిరసంవృతమ్। క్షుత్పిపాసాపరిశ్రాన్తాః పరిఖిన్నాశ్చ సర్వశః
'మేము ఆకస్మాత్తుగా ఈ చీకటి గుహలోకి ప్రవేశించాము. ఆకలి, దాహంతో అలసిపోయి, పూర్తిగా శక్తి కోల్పోయాము.'
మహద్ ధరణ్యా వివరం ప్రవిష్టాః స్మ పిపాసితాః। ఇమాంస్త్వేవంవిధాన్ భావాన్ వివిధానద్భుతోపమాన్
'మేము భూమిలోని ఈ పెద్ద రంధ్రంలోకి దాహంతో వచ్చాము. ఇక్కడ ఎన్నో విచిత్రమైన, ఆశ్చర్యకరమైన వస్తువులు చూశాము.'
దృష్ట్వా వయం ప్రవ్యథితాః సమ్భ్రాన్తా నష్టచేతసః। కస్యైతే కాఞ్చనా వృక్షాస్తరుణాదిత్యసంనిభాః
'ఇవి చూసి మేము భయపడి, అయోమయానికి లోనై, మనస్సు కోల్పోయాము. ఈ పసిడి వృక్షాలు, ఉదయించే సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తున్నవి ఎవరివి?'
శుచీన్యభ్యవహారాణి మూలాని చ ఫలాని చ। కాఞ్చనాని విమానాని రాజతాని గృహాణి చ
'ఈ పరిశుద్ధమైన ఆహారాలు, మూలికలు, పండ్లు, బంగారు ప్రాసాదాలు, వెండి ఇళ్ళు — ఇవన్నీ ఎవరివి?'
తపనీయగవాక్షాణి మణిజాలావృతాని చ। పుష్పితాః ఫలవన్తశ్చ పుణ్యాః సురభిగన్ధయః
'బంగారు కిటికీలు, రత్నాల తలుపులతో ఉన్న ఈ ఇళ్ళ చుట్టూ పుష్పించిన, పండ్లతో నిండిన, సువాసనలతో పరిమళించే చెట్లు ఉన్నాయి.'
ఇమే జామ్బూనదమయాః పాదపాః కస్య తేజసా। కాఞ్చనాని చ పద్మాని జాతాని విమలే జలే
'ఈ జాంబూనద బంగారంతో తయారైన చెట్లు ఎవరి తేజంతో పుట్టాయి? ఈ నిర్మలమైన నీటిలో పసిడి కమలాలు ఎవరి వల్ల పూస్తున్నాయి?'
కథం మత్స్యాశ్చ సౌవర్ణా దృశ్యన్తే సహ కచ్ఛపైః। ఆత్మనస్త్వనుభావాద్ వా కస్య చైతత్తపోబలమ్
'ఇక్కడ బంగారు చేపలు, తాబేళ్లు కలసి కనిపించడం ఎలా సాధ్యమైంది? ఇది మీ తపస్సు ఫలమా, లేక ఇంకెవరైనా తపోబలమా?'
అజానతాం నః సర్వేషాం సర్వమాఖ్యాతుమర్హసి। ఏవముక్తా హనుమతా తాపసీ ధర్మచారిణీ
'మేము ఏమీ తెలియని వారమై ఉన్నాం. అందుకే మీరు మాకు అన్నీ వివరంగా చెప్పాలి.' అని హనుమంతుడు అడిగినప్పుడు, ఆ ధర్మమార్గంలో నడిచే తపస్విని ఇలా చెప్పింది.
ప్రత్యువాచ హనూమన్తం సర్వభూతహితే రతా। మయో నామ మహాతేజా మాయావీ వానరర్షభ
అన్ని జీవుల మేలుకు కృషిచేసే హనుమంతుడిని ఆమె ఇలా ఉద్దేశించి చెప్పింది: 'వానరులలో శ్రేష్ఠుడా! మాయా అనే మహాశక్తివంతుడు, మాయగాడు ఒకడు ఉండేవాడు.'