ఆసేదుస్తస్య శైలస్య కోటిం దక్షిణపశ్చిమామ్। తేషాం తత్రైవ వసతాం స కాలో వ్యత్యవర్తత
వారు ఆ కొండ దక్షిణపడమర కోణాన్ని చేరుకున్నారు. అక్కడే ఉండగా, వారి సమయం అక్కడే గడిచిపోయింది.
స హి దేశో దురన్వేష్యో గుహాగహనవాన్ మహాన్। తత్ర వాయుసుతః సర్వం విచినోతి స్మ పర్వతమ్
ఆ ప్రాంతం వెతకడానికి చాలా కష్టం, పెద్దది, గుహలు, దట్టమైన అడవులతో నిండింది. అక్కడ వాయుపుత్రుడు ఆ కొండను మొత్తం వెతికాడు.
పరస్పరేణ రహితా అన్యోన్యస్యావిదూరతః। గజో గవాక్షో గవయః శరభో గన్ధమాదనః
ఒకరినొకరు విడివిడిగా ఉన్నా, దగ్గరలోనే గజ, గవాక్ష, గవయ, శరభ, గంధమాదనులు ఉన్నారు.
మైన్దశ్చ ద్వివిదశ్చైవ హనూమాన్ జామ్బవానపి। అఙ్గదో యువరాజశ్చ తారశ్చ వనగోచరః
మైంద, ద్వివిద, హనుమంతుడు, జాంబవంతుడు, యువరాజు అంగదుడు, అడవి జీవి తార కూడా అక్కడే ఉన్నారు.
గిరిజాలావృతాన్ దేశాన్ మార్గిత్వా దక్షిణాం దిశమ్। విచిన్వన్తస్తతస్తత్ర దదృశుర్వివృతం బిలమ్
పర్వతాలతో నిండిన ప్రాంతాలను దక్షిణ దిశలో వెతికిన తర్వాత, వారు అక్కడ ఓ తెరిచిన గుహను చూశారు.
దుర్గమృక్షబిలం నామ దానవేనాభిరక్షితమ్। క్షుత్పిపాసాపరీతాస్తు శ్రాన్తాస్తు సలిలార్థినః
దుర్గమృక్ష అనే, దానవుడు కాపాడే, లోపలికి వెళ్లడం కష్టమైన గుహను వారు చూశారు. ఆకలి, దాహంతో బాధపడి, అలసిపోయి, నీటి కోసం వెళ్ళారు.
అవకీర్ణం లతావృక్షైర్దదృశుస్తే మహాబిలమ్। తత్ర క్రౌఞ్చాశ్చ హంసాశ్చ సారసాశ్చాపి నిష్క్రమన్
ఆ గొప్ప గుహను, లతలు, చెట్లతో కప్పబడి ఉండగా చూశారు. అక్కడ నుంచి క్రౌంచపక్షులు, హంసలు, సారస పక్షులు బయటకు వస్తున్నాయి.
జలార్ద్రాశ్చక్రవాకాశ్చ రక్తాఙ్గాః పద్మరేణుభిః। తతస్తద్ బిలమాసాద్య సుగన్ధి దురతిక్రమమ్
అక్కడ నీటితో తడిసిన చక్రవాక పక్షులు, తామరపొడి వల్ల ఎర్రగా మారిన శరీరాలతో కనిపించాయి. అప్పుడు వారు ఆ సువాసనతో నిండిన, దాటి వెళ్లడం కష్టమైన గుహ దగ్గరకు చేరారు.
విస్మయవ్యగ్రమనసో బభూవుర్వానరర్షభాః। సంజాతపరిశఙ్కాస్తే తద్ బిలం ప్లవగోత్తమాః
వానరశ్రేష్ఠులు ఆశ్చర్యంతో, ఆందోళనతో నిండిపోయారు. ఆ గొప్ప వానరులు ఆ గుహపై అనుమానం కలిగి ఉన్నారు.
అభ్యపద్యన్త సంహృష్టాస్తేజోవన్తో మహాబలాః। నానాసత్త్వసమాకీర్ణం దైత్యేన్ద్రనిలయోపమమ్
అయినా, ఆనందంతో, శక్తితో నిండిన ఆ మహాబలులు, అనేక జంతువులతో నిండిన, దానవాధిపతి నివాసాన్ని పోలిన ఆ గుహలోకి ప్రవేశించారు.
దుర్దర్శమివ ఘోరం చ దుర్విగాహ్యం చ సర్వశః। తతః పర్వతకూటాభో హనూమాన్ మారుతాత్మజః
ఆ గుహ భయంకరంగా, చూడటానికి కష్టంగా, లోపలికి వెళ్లడం చాలా కష్టంగా కనిపించింది. అప్పుడు పర్వతశిఖరాన్ని పోలిన వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు—
అబ్రవీద్ వానరాన్ ఘోరాన్ కాన్తారవనకోవిదః। గిరిజాలావృతాన్ దేశాన్ మార్గిత్వా దక్షిణాం దిశమ్
అడవుల్లో నిపుణుడైన హనుమంతుడు, భయంకరమైన వానరులను ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు: 'పర్వతాలతో కప్పబడిన ప్రాంతాలను దక్షిణ దిశలో వెతికాం—'
వయం సర్వే పరిశ్రాన్తా న చ పశ్యామ మైథిలీమ్। అస్మాచ్చాపి బిలాద్ధంసాః క్రౌఞ్చాశ్చ సహ సారసైః
'మనమంతా బాగా అలసిపోయాం, మైతిలిని కనిపించడంలేదు. అయినా, ఈ గుహ నుంచి హంసలు, క్రౌంచపక్షులు, సారస పక్షులు బయటకు వస్తున్నాయి.'
జలార్ద్రాశ్చక్రవాకాశ్చ నిష్పతన్తి స్మ సర్వశః। నూనం సలిలవానత్ర కూపో వా యది వా హ్రదః
'నీటితో తడిసిన చక్రవాక పక్షులు అన్ని వైపులా బయటకు వస్తున్నాయి. ఖచ్చితంగా ఇక్కడ నీరు ఉంది, బావో, లేక చెరువో ఉండవచ్చు.'
తథా చేమే బిలద్వారే స్నిగ్ధాస్తిష్ఠన్తి పాదపాః। ఇత్యుక్తాస్తద్ బిలం సర్వే వివిశుస్తిమిరావృతమ్
'ఇంకా ఈ గుహ ద్వారంలో పచ్చగా ఉన్న చెట్లు నిలబడి ఉన్నాయి.' అని చెప్పగా, అందరూ ఆ చీకటితో నిండిన గుహలోకి ప్రవేశించారు.
అచన్ద్రసూర్యం హరయో దదృశూ రోమహర్షణమ్। నిశామ్య తస్మాత్ సింహాంశ్చ తాంస్తాంశ్చ మృగపక్షిణః
చంద్రుడు, సూర్యుడు వెలిగని, రోమాలు నిక్కబొడుచుకునేలా చేసే ప్రదేశాన్ని వానరులు చూశారు. అక్కడ నుంచి సింహాలు, విభిన్నమైన అడవి జంతువులు, పక్షులు కనిపించాయి.
ప్రవిష్టా హరిశార్దూలా బిలం తిమిరసంవృతమ్। న తేషాం సజ్జతే దృష్టిర్న తేజో న పరాక్రమః
పులిలా ధైర్యమైన వానరులు ఆ చీకటి గుహలోకి ప్రవేశించారు. వారికి చూపు పనిచేయలేదు, కాంతి, శక్తి కూడా కనిపించలేదు.
వాయోరివ గతిస్తేషాం దృష్టిస్తమసి వర్తతే। తే ప్రవిష్టాస్తు వేగేన తద్ బిలం కపికుఞ్జరాః
వాయువులా వారి చూపు ఆ చీకటిలో తిరుగుతూ ఉంది. ఆ వానరగజాలు వేగంగా ఆ గుహలోకి వెళ్లారు.
ప్రకాశం చాభిరామం చ దదృశుర్దేశముత్తమమ్। తతస్తస్మిన్ బిలే భీమే నానాపాదపసంకులే
వారు ప్రకాశవంతంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉన్న అద్భుతమైన ప్రదేశాన్ని చూశారు. ఆ భయంకరమైన గుహలో, అనేక చెట్లతో నిండిన చోట—
అన్యోన్యం సమ్పరిష్వజ్య జగ్ముర్యోజనమన్తరమ్। తే నష్టసంజ్ఞాస్తృషితాః సమ్భ్రాన్తాః సలిలార్థినః
ఒకరినొకరు ఆలింగనం చేసుకుంటూ, వారు ఒక యోజన దూరం ప్రయాణించారు. వారు జ్ఞానం కోల్పోయి, దాహంతో బాధపడుతూ, నీటి కోసం తడబడుతూ వెళ్ళారు.
పరిపేతుర్బిలే తస్మిన్ కంచిత్ కాలమతన్ద్రితాః। తే కృశా దీనవదనాః పరిశ్రాన్తాః ప్లవఙ్గమాః
ఆ ముంగిటలో కొంతసేపు అలసట లేకుండా తిరిగారు. ఆ వానరులు బలహీనంగా, ముఖాల్లో బాధతో, విసుగుగా మారిపోయారు.
ఆలోకం దదృశుర్వీరా నిరాశా జీవితే యదా। తతస్తం దేశమాగమ్య సౌమ్యా వితిమిరం వనమ్
ప్రాణాలపై ఆశ లేకుండా ఉన్న ఆ వీరులు అక్కడ వెలుతురు కనిపించగానే, ఆ ప్రాంతానికి చేరుకుని, చీకటి లేకుండా, మృదువుగా ఉన్న ఒక అరణ్యం కనిపించింది.
దదృశుః కాఞ్చనాన్ వృక్షాన్ దీప్తవైశ్వానరప్రభాన్। సాలాంస్తాలాంస్తమాలాంశ్చ పుంనాగాన్ వఞ్జులాన్ ధవాన్
వారు అక్కడ అగ్ని వంటి ప్రకాశంతో మెరిసే బంగారు వృక్షాలను చూశారు. సాల, తాళ, తమాల, పున్నాగ, వంజుల, ధవ వృక్షాలు కూడా కనిపించాయి.
చమ్పకాన్ నాగవృక్షాంశ్చ కర్ణికారాంశ్చ పుష్పితాన్। స్తబకైః కాఞ్చనైశ్చిత్రై రక్తైః కిసలయైస్తథా
చంపక, నాగవృక్షాలు, పుష్పాలతో నిండిన కర్ణికార వృక్షాలు, బంగారు పుష్పాల గుత్తులు, వివిధ రకాల ఎర్రని కొత్త ఆకులతో అలంకరించబడి కనిపించాయి.
ఆపీడైశ్చ లతాభిశ్చ హేమాభరణభూషితాన్। తరుణాదిత్యసంకాశాన్ వైదూర్యమయవేదికాన్
బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించిన లతలతో కూడిన చెట్లు, ఉదయించే సూర్యుడిలా మెరిసే వృక్షాలు, వైడూర్య రత్నాలతో చేసిన పీఠికలు అక్కడ కనిపించాయి.
బిభ్రాజమానాన్ వపుషా పాదపాంశ్చ హిరణ్మయాన్। నీలవైదూర్యవర్ణాశ్చ పద్మినీః పతగైర్వృతాః
అందంగా మెరిసే బంగారు చెట్లు, నీలం వైడూర్యపు రంగులో ఉన్న పద్మాలు, పక్షులతో చుట్టుముట్టబడి కనిపించాయి.
మహద్భిః కాఞ్చనైర్వృక్షైర్వృతా బాలార్కసంనిభైః। జాతరూపమయైర్మత్స్యైర్మహద్భిశ్చాథ పఙ్కజైః
పొడవైన బంగారు వృక్షాలతో, ఉదయ భాస్కరుడిలా మెరిసే చెట్లతో, బంగారు చేపలతో, పెద్ద పద్మాలతో ఆ ప్రాంతం నిండిపోయింది.
నలినీస్తత్ర దదృశుః ప్రసన్నసలిలాయుతాః। కాఞ్చనాని విమానాని రాజతాని తథైవ చ
అక్కడ వారు నిర్మలమైన నీటితో నిండిన కమలాల తాళాబులను చూశారు. బంగారు మేడలు, వెండి మేడలు కూడా కనిపించాయి.
తపనీయగవాక్షాణి ముక్తాజాలావృతాని చ। హైమరాజతభౌమాని వైదూర్యమణిమన్తి చ
బంగారు కిటికీలతో, ముత్యాల జాలితో కప్పబడి, బంగారు, వెండి నేలలు, వైడూర్య రత్నాలతో అలంకరించబడి ఉన్నవి కనిపించాయి.
దదృశుస్తత్ర హరయో గృహముఖ్యాని సర్వశః। పుష్పితాన్ ఫలినో వృక్షాన్ ప్రవాలమణిసంనిభాన్
అక్కడ వానరులు అన్ని చోట్ల అద్భుతమైన ఇళ్లను చూశారు. పుష్పాలతో, ఫలాలతో నిండిన చెట్లు, ప్రవాళం, రత్నాల్లా మెరిసే వృక్షాలు కనిపించాయి.