అనిర్వేదం చ దాక్ష్యం చ మనసశ్చాపరాజయమ్। కార్యసిద్ధికరాణ్యాహుస్తస్మాదేతద్ బ్రవీమ్యహమ్
ధైర్యం, నైపుణ్యం, మనసు ఓడిపోకుండా ఉండటం — ఇవే కార్యసిద్ధికి కారణమని పెద్దలు అంటారు. అందుకే నేను ఇలా చెబుతున్నాను.
అద్యాపీదం వనం దుర్గం విచిన్వన్తు వనౌకసః। ఖేదం త్యక్త్వా పునః సర్వం వనమేవ విచిన్వతామ్
ఇప్పటికీ ఈ కఠినమైన అడవిని వనవాసులు మళ్లీ అలసటను వదిలి పూర్తిగా వెతకాలి.
అవశ్యం కుర్వతాం తస్య దృశ్యతే కర్మణః ఫలమ్। పరం నిర్వేదమాగమ్య నహి నోన్మీలనం క్షమమ్
ఎవరైనా ప్రయత్నం చేస్తే తప్పకుండా ఫలితం కనిపిస్తుంది. కానీ నిరాశలో పడితే ఏ పని పూర్తవదు.
సుగ్రీవః క్రోధనో రాజా తీక్ష్ణదణ్డశ్చ వానరాః। భేతవ్యం తస్య సతతం రామస్య చ మహాత్మనః
సుగ్రీవుడు కోపగణుడైన రాజు, అతని శిక్షలు చాలా కఠినంగా ఉంటాయి. మీరు ఎప్పుడూ అతనిని, మహాత్ముడైన రాముని కూడా భయపడాలి.
హితార్థమేతదుక్తం వః క్రియతాం యది రోచతే। ఉచ్యతాం హి క్షమం యత్ తత్ సర్వేషామేవ వానరాః
మీ మేలు కోసం ఇది చెప్పాను. మీకు నచ్చితే చేయండి. ఇంకా ఎవరికైనా అనుకూలంగా ఏదైనా ఉంటే, అందరూ వానరులు చెప్పండి.
అఙ్గదస్య వచః శ్రుత్వా వచనం గన్ధమాదనః। ఉవాచ వ్యక్తయా వాచా పిపాసాశ్రమఖిన్నయా
అంగదుడు చెప్పిన మాటలు విని, గంధమాదనుడు దాహంతో అలసిపోయి ఉన్నప్పటికీ, స్పష్టంగా ఇలా అన్నాడు.
సదృశం ఖలు వో వాక్యమఙ్గదో యదువాచ హ। హితం చైవానుకూలం చ క్రియతామస్య భాషితమ్
అంగదుడు చెప్పిన మాటలు మీకు తగినవే. అవి మేలు చేసే మాటలు, మనకు అనుకూలంగా కూడా ఉన్నాయి. అతను చెప్పినట్లు చేయండి.
పునర్మార్గామహే శైలాన్ కన్దరాంశ్చ శిలాంస్తథా। కాననాని చ శూన్యాని గిరిప్రస్రవణాని చ
మనం మళ్లీ కొండలు, గుహలు, శిలలు, ఖాళీ అడవులు, కొండలలోని ప్రవాహాలు అన్నీ వెతుకుదాం.
యథోద్దిష్టాని సర్వాణి సుగ్రీవేణ మహాత్మనా। విచిన్వన్తు వనం సర్వే గిరిదుర్గాణి సంగతాః
మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడు చెప్పిన అన్ని చోట్లను, అందరూ కలిసి అడవిని, కొండల దుర్గాలను శోధించండి.
తతః సముత్థాయ పునర్వానరాస్తే మహాబలాః। విన్ధ్యకాననసంకీర్ణాం విచేరుర్దక్షిణాం దిశమ్
అంతటి బలవంతులైన వానరులు మళ్లీ లేచి, వింధ్యకాననాలతో నిండిన దక్షిణ దిక్కును వెతికారు.
తే శారదాభ్రప్రతిమం శ్రీమద్రజతపర్వతమ్। శృఙ్గవన్తం దరీవన్తమధిరుహ్య చ వానరాః
వానరులు శరదృతువులోని మేఘాల్లా కనిపించే, అద్భుతమైన వెండి కొండను, ఎన్నో శిఖరాలు, గుహలు ఉన్నదాన్ని ఎక్కారు.
తత్ర లోధ్రవనం రమ్యం సప్తపర్ణవనాని చ। విచిన్వన్తో హరివరాః సీతాదర్శనకాంక్షిణః
సీతను కనాలని ఆశతో, ఉత్తమమైన వానరులు అక్కడ ఉన్న అందమైన లోధ్ర వనాలను, సప్తపర్ణ వనాలను వెతికారు.
తస్యాగ్రమధిరూఢాస్తే శ్రాన్తా విపులవిక్రమాః। న పశ్యన్తి స్మ వైదేహీం రామస్య మహిషీం ప్రియామ్
వారు ఆ కొండపైకి ఎక్కి, బలవంతులు అయినా అలసిపోయి, రాముని ప్రియమైన భార్య అయిన వైదేహిని చూడలేకపోయారు.
తే తు దృష్టిగతం దృష్ట్వా తం శైలం బహుకన్దరమ్। అధ్యారోహన్త హరయో వీక్షమాణాః సమన్తతః
అనేక గుహలతో నిండిన ఆ కొండను తమ చూపులో చూసి, వానరులు అన్ని వైపులా చూస్తూ దాన్ని ఎక్కారు.
అవరుహ్య తతో భూమిం శ్రాన్తా విగతచేతసః। స్థితా ముహూర్తం తత్రాథ వృక్షమూలముపాశ్రితాః
తర్వాత వారు భూమిపైకి దిగిపోయి, అలసిపోయి, మనస్సు మిగలకుండా, కొంతసేపు అక్కడ ఒక చెట్టు కింద నిలబడి విశ్రాంతి తీసుకున్నారు.
తే ముహూర్తం సమాశ్వస్తాః కించిద్భగ్నపరిశ్రమాః। పునరేవోద్యతాః కృత్స్నాం మార్గితుం దక్షిణాం దిశమ్
కొంతసేపు విశ్రాంతి తీసుకుని, కొంత అలసట తీరిన తర్వాత, వారు మళ్లీ మొత్తం దక్షిణ దిక్కును వెతకడానికి బయలుదేరారు.
హనుమత్ప్రముఖాస్తావత్ ప్రస్థితాః ప్లవగర్షభాః। విన్ధ్యమేవాదితః కృత్వా విచేరుశ్చ సమన్తతః
అప్పుడు హనుమంతుడు ముందుండగా, ఆ ఉత్తమ వానరులు వింధ్యాన్ని ఆరంభంగా చేసుకుని, చుట్టూ అన్ని చోట్లను వెతికారు.
thumb|పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే పఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధాకాండలో ఇది యాభైవ సర్గ. వినండి.
సహ తారాఙ్గదాభ్యాం తు సంగమ్య హనుమాన్ కపిః। విచినోతి చ విన్ధ్యస్య గుహాశ్చ గహనాని చ
హనుమంతుడు తార, అంగదులతో కలిసి వింధ్యపర్వతంలోని గుహలు, దట్టమైన అడవులను వెతికాడు.
సింహశార్దూలజుష్టాశ్చ గుహాశ్చ పరితస్తదా। విషమేషు నగేన్ద్రస్య మహాప్రస్రవణేషు చ
అక్కడ చుట్టూ సింహాలు, పులులు నివసించే గుహలు, అలాగే ఆ కొండపై ఎత్తైన ప్రదేశాల్లో గొప్ప జలపాతాలు ఉన్నాయి.
ఆసేదుస్తస్య శైలస్య కోటిం దక్షిణపశ్చిమామ్। తేషాం తత్రైవ వసతాం స కాలో వ్యత్యవర్తత
వారు ఆ కొండ దక్షిణపడమర కోణాన్ని చేరుకున్నారు. అక్కడే ఉండగా, వారి సమయం అక్కడే గడిచిపోయింది.
స హి దేశో దురన్వేష్యో గుహాగహనవాన్ మహాన్। తత్ర వాయుసుతః సర్వం విచినోతి స్మ పర్వతమ్
ఆ ప్రాంతం వెతకడానికి చాలా కష్టం, పెద్దది, గుహలు, దట్టమైన అడవులతో నిండింది. అక్కడ వాయుపుత్రుడు ఆ కొండను మొత్తం వెతికాడు.
పరస్పరేణ రహితా అన్యోన్యస్యావిదూరతః। గజో గవాక్షో గవయః శరభో గన్ధమాదనః
ఒకరినొకరు విడివిడిగా ఉన్నా, దగ్గరలోనే గజ, గవాక్ష, గవయ, శరభ, గంధమాదనులు ఉన్నారు.
మైన్దశ్చ ద్వివిదశ్చైవ హనూమాన్ జామ్బవానపి। అఙ్గదో యువరాజశ్చ తారశ్చ వనగోచరః
మైంద, ద్వివిద, హనుమంతుడు, జాంబవంతుడు, యువరాజు అంగదుడు, అడవి జీవి తార కూడా అక్కడే ఉన్నారు.
గిరిజాలావృతాన్ దేశాన్ మార్గిత్వా దక్షిణాం దిశమ్। విచిన్వన్తస్తతస్తత్ర దదృశుర్వివృతం బిలమ్
పర్వతాలతో నిండిన ప్రాంతాలను దక్షిణ దిశలో వెతికిన తర్వాత, వారు అక్కడ ఓ తెరిచిన గుహను చూశారు.
దుర్గమృక్షబిలం నామ దానవేనాభిరక్షితమ్। క్షుత్పిపాసాపరీతాస్తు శ్రాన్తాస్తు సలిలార్థినః
దుర్గమృక్ష అనే, దానవుడు కాపాడే, లోపలికి వెళ్లడం కష్టమైన గుహను వారు చూశారు. ఆకలి, దాహంతో బాధపడి, అలసిపోయి, నీటి కోసం వెళ్ళారు.
అవకీర్ణం లతావృక్షైర్దదృశుస్తే మహాబిలమ్। తత్ర క్రౌఞ్చాశ్చ హంసాశ్చ సారసాశ్చాపి నిష్క్రమన్
ఆ గొప్ప గుహను, లతలు, చెట్లతో కప్పబడి ఉండగా చూశారు. అక్కడ నుంచి క్రౌంచపక్షులు, హంసలు, సారస పక్షులు బయటకు వస్తున్నాయి.
జలార్ద్రాశ్చక్రవాకాశ్చ రక్తాఙ్గాః పద్మరేణుభిః। తతస్తద్ బిలమాసాద్య సుగన్ధి దురతిక్రమమ్
అక్కడ నీటితో తడిసిన చక్రవాక పక్షులు, తామరపొడి వల్ల ఎర్రగా మారిన శరీరాలతో కనిపించాయి. అప్పుడు వారు ఆ సువాసనతో నిండిన, దాటి వెళ్లడం కష్టమైన గుహ దగ్గరకు చేరారు.
విస్మయవ్యగ్రమనసో బభూవుర్వానరర్షభాః। సంజాతపరిశఙ్కాస్తే తద్ బిలం ప్లవగోత్తమాః
వానరశ్రేష్ఠులు ఆశ్చర్యంతో, ఆందోళనతో నిండిపోయారు. ఆ గొప్ప వానరులు ఆ గుహపై అనుమానం కలిగి ఉన్నారు.
అభ్యపద్యన్త సంహృష్టాస్తేజోవన్తో మహాబలాః। నానాసత్త్వసమాకీర్ణం దైత్యేన్ద్రనిలయోపమమ్
అయినా, ఆనందంతో, శక్తితో నిండిన ఆ మహాబలులు, అనేక జంతువులతో నిండిన, దానవాధిపతి నివాసాన్ని పోలిన ఆ గుహలోకి ప్రవేశించారు.