రావణోఽయమితి జ్ఞాత్వా తలేనాభిజఘాన హ। స వాలిపుత్రాభిహతో వక్త్రాచ్ఛోణితముద్వమన్
ఇతడు రావణుడని తెలుసుకుని, అంగదుడు తన చేతి తాడుతో అతనిని గట్టిగా కొట్టాడు.
అసురో న్యపతద్ భూమౌ పర్యస్త ఇవ పర్వతః। తే తు తస్మిన్ నిరుచ్ఛ్వాసే వానరా జితకాశినః
వాలి కుమారుడి బలమైన దెబ్బతో ఆ రాక్షసుడు నోటిలో నుంచి రక్తం వమిస్తూ, కొండ కూలినట్టు నేలపై పడిపోయాడు.
వ్యచిన్వన్ ప్రాయశస్తత్ర సర్వం తే గిరిగహ్వరమ్। విచితం తు తతః సర్వం సర్వే తే కాననౌకసః
ఆ రాక్షసుడు చనిపోయిన తర్వాత, విజయం సాధించిన వానరులు ఆ కొండ గుహలన్నీ పూర్తిగా వెతికారు.
అన్యదేవాపరం ఘోరం వివిశుర్గిరిగహ్వరమ్। తే విచిత్య పునః ఖిన్నా వినిష్పత్య సమాగతాః। ఏకాన్తే వృక్షమూలే తు నిషేదుర్దీనమానసాః
అందరూ మరో భయంకరమైన కొండ గుహలోకి ప్రవేశించి, అక్కడ కూడా పూర్తిగా వెతికారు. అయినా అలసిపోయి, బయటకు వచ్చి, ఒంటరిగా ఒక చెట్టు కింద దుఃఖంతో కూర్చున్నారు.
thumb|ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
ఇప్పుడు నలభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
అథాఙ్గదస్తదా సర్వాన్ వానరానిదమబ్రవీత్। పరిశ్రాన్తో మహాప్రాజ్ఞః సమాశ్వాస్య శనైర్వచః
అప్పుడు అంగదుడు, మహాప్రజ్ఞుడైన వాడు, అలసిపోయి ఉన్న వానరులను ఓదార్చుతూ, మెల్లగా ఇలా అన్నాడు.
వనాని గిరయో నద్యో దుర్గాణి గహనాని చ। దరీ గిరిగుహాశ్చైవ విచితాః సర్వమన్తతః
అడవులు, కొండలు, నదులు, కఠినమైన దారులు, లోయలు, కొండ గుహలు — ఇవన్నీ మేము పూర్తిగా వెతికాము.
తత్ర తత్ర సహాస్మాభిర్జానకీ న చ దృశ్యతే। తథా రక్షోఽపహర్తా చ సీతాయాశ్చైవ దుష్కృతీ
ప్రతి చోటా మేము వెతికినా, జానకిని కనపడలేదు. అలాగే సీతను అపహరించిన దుష్ట రాక్షసుడూ కనిపించలేదు.
కాలశ్చ నో మహాన్ యాతః సుగ్రీవశ్చోగ్రశాసనః। తస్మాద్ భవన్తః సహితా విచిన్వన్తు సమన్తతః
మనకు చాలా కాలం గడిచిపోయింది. సుగ్రీవుడు కఠినమైన ఆజ్ఞలు ఇచ్చే రాజు. అందుకే మీరు అందరూ కలసి అన్ని దిశల్లోనూ వెతకండి.
విహాయ తన్ద్రీం శోకం చ నిద్రాం చైవ సముత్థితామ్। విచినుధ్వం తథా సీతాం పశ్యామో జనకాత్మజామ్
నిద్ర, అలసట, దుఃఖాన్ని వదిలేసి, మనం జనకుని కుమార్తె అయిన సీతను కనుగొనేలా జాగ్రత్తగా వెతకండి.
అనిర్వేదం చ దాక్ష్యం చ మనసశ్చాపరాజయమ్। కార్యసిద్ధికరాణ్యాహుస్తస్మాదేతద్ బ్రవీమ్యహమ్
ధైర్యం, నైపుణ్యం, మనసు ఓడిపోకుండా ఉండటం — ఇవే కార్యసిద్ధికి కారణమని పెద్దలు అంటారు. అందుకే నేను ఇలా చెబుతున్నాను.
అద్యాపీదం వనం దుర్గం విచిన్వన్తు వనౌకసః। ఖేదం త్యక్త్వా పునః సర్వం వనమేవ విచిన్వతామ్
ఇప్పటికీ ఈ కఠినమైన అడవిని వనవాసులు మళ్లీ అలసటను వదిలి పూర్తిగా వెతకాలి.
అవశ్యం కుర్వతాం తస్య దృశ్యతే కర్మణః ఫలమ్। పరం నిర్వేదమాగమ్య నహి నోన్మీలనం క్షమమ్
ఎవరైనా ప్రయత్నం చేస్తే తప్పకుండా ఫలితం కనిపిస్తుంది. కానీ నిరాశలో పడితే ఏ పని పూర్తవదు.
సుగ్రీవః క్రోధనో రాజా తీక్ష్ణదణ్డశ్చ వానరాః। భేతవ్యం తస్య సతతం రామస్య చ మహాత్మనః
సుగ్రీవుడు కోపగణుడైన రాజు, అతని శిక్షలు చాలా కఠినంగా ఉంటాయి. మీరు ఎప్పుడూ అతనిని, మహాత్ముడైన రాముని కూడా భయపడాలి.
హితార్థమేతదుక్తం వః క్రియతాం యది రోచతే। ఉచ్యతాం హి క్షమం యత్ తత్ సర్వేషామేవ వానరాః
మీ మేలు కోసం ఇది చెప్పాను. మీకు నచ్చితే చేయండి. ఇంకా ఎవరికైనా అనుకూలంగా ఏదైనా ఉంటే, అందరూ వానరులు చెప్పండి.
అఙ్గదస్య వచః శ్రుత్వా వచనం గన్ధమాదనః। ఉవాచ వ్యక్తయా వాచా పిపాసాశ్రమఖిన్నయా
అంగదుడు చెప్పిన మాటలు విని, గంధమాదనుడు దాహంతో అలసిపోయి ఉన్నప్పటికీ, స్పష్టంగా ఇలా అన్నాడు.
సదృశం ఖలు వో వాక్యమఙ్గదో యదువాచ హ। హితం చైవానుకూలం చ క్రియతామస్య భాషితమ్
అంగదుడు చెప్పిన మాటలు మీకు తగినవే. అవి మేలు చేసే మాటలు, మనకు అనుకూలంగా కూడా ఉన్నాయి. అతను చెప్పినట్లు చేయండి.
పునర్మార్గామహే శైలాన్ కన్దరాంశ్చ శిలాంస్తథా। కాననాని చ శూన్యాని గిరిప్రస్రవణాని చ
మనం మళ్లీ కొండలు, గుహలు, శిలలు, ఖాళీ అడవులు, కొండలలోని ప్రవాహాలు అన్నీ వెతుకుదాం.
యథోద్దిష్టాని సర్వాణి సుగ్రీవేణ మహాత్మనా। విచిన్వన్తు వనం సర్వే గిరిదుర్గాణి సంగతాః
మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడు చెప్పిన అన్ని చోట్లను, అందరూ కలిసి అడవిని, కొండల దుర్గాలను శోధించండి.
తతః సముత్థాయ పునర్వానరాస్తే మహాబలాః। విన్ధ్యకాననసంకీర్ణాం విచేరుర్దక్షిణాం దిశమ్
అంతటి బలవంతులైన వానరులు మళ్లీ లేచి, వింధ్యకాననాలతో నిండిన దక్షిణ దిక్కును వెతికారు.
తే శారదాభ్రప్రతిమం శ్రీమద్రజతపర్వతమ్। శృఙ్గవన్తం దరీవన్తమధిరుహ్య చ వానరాః
వానరులు శరదృతువులోని మేఘాల్లా కనిపించే, అద్భుతమైన వెండి కొండను, ఎన్నో శిఖరాలు, గుహలు ఉన్నదాన్ని ఎక్కారు.
తత్ర లోధ్రవనం రమ్యం సప్తపర్ణవనాని చ। విచిన్వన్తో హరివరాః సీతాదర్శనకాంక్షిణః
సీతను కనాలని ఆశతో, ఉత్తమమైన వానరులు అక్కడ ఉన్న అందమైన లోధ్ర వనాలను, సప్తపర్ణ వనాలను వెతికారు.
తస్యాగ్రమధిరూఢాస్తే శ్రాన్తా విపులవిక్రమాః। న పశ్యన్తి స్మ వైదేహీం రామస్య మహిషీం ప్రియామ్
వారు ఆ కొండపైకి ఎక్కి, బలవంతులు అయినా అలసిపోయి, రాముని ప్రియమైన భార్య అయిన వైదేహిని చూడలేకపోయారు.
తే తు దృష్టిగతం దృష్ట్వా తం శైలం బహుకన్దరమ్। అధ్యారోహన్త హరయో వీక్షమాణాః సమన్తతః
అనేక గుహలతో నిండిన ఆ కొండను తమ చూపులో చూసి, వానరులు అన్ని వైపులా చూస్తూ దాన్ని ఎక్కారు.
అవరుహ్య తతో భూమిం శ్రాన్తా విగతచేతసః। స్థితా ముహూర్తం తత్రాథ వృక్షమూలముపాశ్రితాః
తర్వాత వారు భూమిపైకి దిగిపోయి, అలసిపోయి, మనస్సు మిగలకుండా, కొంతసేపు అక్కడ ఒక చెట్టు కింద నిలబడి విశ్రాంతి తీసుకున్నారు.
తే ముహూర్తం సమాశ్వస్తాః కించిద్భగ్నపరిశ్రమాః। పునరేవోద్యతాః కృత్స్నాం మార్గితుం దక్షిణాం దిశమ్
కొంతసేపు విశ్రాంతి తీసుకుని, కొంత అలసట తీరిన తర్వాత, వారు మళ్లీ మొత్తం దక్షిణ దిక్కును వెతకడానికి బయలుదేరారు.
హనుమత్ప్రముఖాస్తావత్ ప్రస్థితాః ప్లవగర్షభాః। విన్ధ్యమేవాదితః కృత్వా విచేరుశ్చ సమన్తతః
అప్పుడు హనుమంతుడు ముందుండగా, ఆ ఉత్తమ వానరులు వింధ్యాన్ని ఆరంభంగా చేసుకుని, చుట్టూ అన్ని చోట్లను వెతికారు.
thumb|పఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే పఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధాకాండలో ఇది యాభైవ సర్గ. వినండి.
సహ తారాఙ్గదాభ్యాం తు సంగమ్య హనుమాన్ కపిః। విచినోతి చ విన్ధ్యస్య గుహాశ్చ గహనాని చ
హనుమంతుడు తార, అంగదులతో కలిసి వింధ్యపర్వతంలోని గుహలు, దట్టమైన అడవులను వెతికాడు.
సింహశార్దూలజుష్టాశ్చ గుహాశ్చ పరితస్తదా। విషమేషు నగేన్ద్రస్య మహాప్రస్రవణేషు చ
అక్కడ చుట్టూ సింహాలు, పులులు నివసించే గుహలు, అలాగే ఆ కొండపై ఎత్తైన ప్రదేశాల్లో గొప్ప జలపాతాలు ఉన్నాయి.