న చాత్ర వృక్షా నౌషధ్యో న వల్ల్యో నాపి వీరుధః। స్నిగ్ధపత్రాః స్థలే యత్ర పద్మిన్యః ఫుల్లపఙ్కజాః
అక్కడ చెట్లు, ఔషధాలు, లతలు, గడ్డి ఏదీ లేదు; నేలపై మాత్రమే పూలతో నిండిన పద్మపూదలతో, మెరిసే ఆకులతో కొలనులు ఉన్నాయి.
ప్రేక్షణీయాః సుగన్ధాశ్చ భ్రమరైశ్చ వివర్జితాః। కణ్డుర్నామ మహాభాగః సత్యవాదీ తపోధనః
ఆ కొలనులు చూడడానికి అందంగా, పరిమళంగా ఉన్నా, తేనెటీగలు దగ్గరికి రావు. అక్కడ కండునామక మహర్షి, సత్యవాది, తపస్సులో గొప్పవాడు నివసించేవాడు.
మహర్షిః పరమామర్షీ నియమైర్దుష్ప్రధర్షణః। తస్య తస్మిన్ వనే పుత్రో బాలకో దశవార్షికః
ఆ మహర్షి చాలా కఠినవ్రతుడు, నియమాలలో దుర్లభుడు. ఆ అడవిలో అతని పది సంవత్సరాల కుమారుడు కనిపించకుండా పోయాడు.
ప్రణష్టో జీవితాన్తాయ క్రుద్ధస్తేన మహామునిః। తేన ధర్మాత్మనా శప్తం కృత్స్నం తత్ర మహద్వనమ్
ఆ బాలుడు చనిపోవడానికి అదృష్టవశాత్తు కనిపించక పోయాడు. దాంతో ఆ మహాముని కోపంతో, ధర్మపరుడు అయిన అతను ఆ పెద్ద అడవిని మొత్తం శపించాడు.
అశరణ్యం దురాధర్షం మృగపక్షివివర్జితమ్। తస్య తే కాననాన్తాంస్తు గిరీణాం కన్దరాణి చ
దాంతో అది జనసమ్మతి లేని, దుర్గమయమైన, జంతువులు, పక్షులు లేని అడవిగా మారింది. అందుకే మీరు అక్కడ అడవి చివరలు, పర్వత గుహలను కూడా వెతకాలి.
ప్రభవాణి నదీనాం చ విచిన్వన్తి సమాహితాః। తత్ర చాపి మహాత్మానో నాపశ్యఞ్జనకాత్మజామ్
వారు నదుల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, పర్వత గుహలను శ్రద్ధగా వెతికారు. అయినా ఆ మహాత్ములు అక్కడ జనకుని కుమార్తెను కనుగొనలేకపోయారు.
హర్తారం రావణం వాపి సుగ్రీవప్రియకారిణః। తే ప్రవిశ్య తు తం భీమం లతాగుల్మసమావృతమ్
సుగ్రీవునికి ఇష్టమైన పని చేసిన రాక్షసుడు రావణుడు అక్కడ కనిపించలేదు. ఆ భయంకరమైన, లతలు ముల్లు మొక్కలతో నిండిన ప్రదేశంలోకి వారు ప్రవేశించారు.
దదృశుర్భీమకర్మాణమసురం సురనిర్భయమ్। తం దృష్ట్వా వానరా ఘోరం స్థితం శైలమివాసురమ్
అక్కడ ప్రవేశించిన వానరులు, దేవతలకూ భయపడని భయంకరమైన రాక్షసుడిని చూశారు. ఆ రాక్షసుడు కొండలా భయంకరంగా నిలబడి ఉన్నాడు.
గాఢం పరిహితాః సర్వే దృష్ట్వా తం పర్వతోపమమ్। సోఽపి తాన్ వానరాన్ సర్వాన్ నష్టాః స్థేత్యబ్రవీద్ బలీ
ఆ కొండలాంటి రాక్షసుడిని చూసి అందరూ వానరులు భయంతో వెనక్కి తగ్గారు. కానీ ఆ బలవంతుడు వానరులను చూసి, 'మీరు అందరూ ఇక పోయారు!' అని అన్నాడు.
అభ్యధావత సంక్రుద్ధో ముష్టిముద్యమ్య సంగతమ్। తమాపతన్తం సహసా వాలిపుత్రోఽఙ్గదస్తదా
ఆ రాక్షసుడు కోపంతో గట్టిగా ముష్టిని పైకెత్తి పరుగెత్తాడు. అప్పుడు వాలి కుమారుడు అంగదుడు ఒక్కసారిగా అతనిపై దాడి చేశాడు.
రావణోఽయమితి జ్ఞాత్వా తలేనాభిజఘాన హ। స వాలిపుత్రాభిహతో వక్త్రాచ్ఛోణితముద్వమన్
ఇతడు రావణుడని తెలుసుకుని, అంగదుడు తన చేతి తాడుతో అతనిని గట్టిగా కొట్టాడు.
అసురో న్యపతద్ భూమౌ పర్యస్త ఇవ పర్వతః। తే తు తస్మిన్ నిరుచ్ఛ్వాసే వానరా జితకాశినః
వాలి కుమారుడి బలమైన దెబ్బతో ఆ రాక్షసుడు నోటిలో నుంచి రక్తం వమిస్తూ, కొండ కూలినట్టు నేలపై పడిపోయాడు.
వ్యచిన్వన్ ప్రాయశస్తత్ర సర్వం తే గిరిగహ్వరమ్। విచితం తు తతః సర్వం సర్వే తే కాననౌకసః
ఆ రాక్షసుడు చనిపోయిన తర్వాత, విజయం సాధించిన వానరులు ఆ కొండ గుహలన్నీ పూర్తిగా వెతికారు.
అన్యదేవాపరం ఘోరం వివిశుర్గిరిగహ్వరమ్। తే విచిత్య పునః ఖిన్నా వినిష్పత్య సమాగతాః। ఏకాన్తే వృక్షమూలే తు నిషేదుర్దీనమానసాః
అందరూ మరో భయంకరమైన కొండ గుహలోకి ప్రవేశించి, అక్కడ కూడా పూర్తిగా వెతికారు. అయినా అలసిపోయి, బయటకు వచ్చి, ఒంటరిగా ఒక చెట్టు కింద దుఃఖంతో కూర్చున్నారు.
thumb|ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
ఇప్పుడు నలభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
అథాఙ్గదస్తదా సర్వాన్ వానరానిదమబ్రవీత్। పరిశ్రాన్తో మహాప్రాజ్ఞః సమాశ్వాస్య శనైర్వచః
అప్పుడు అంగదుడు, మహాప్రజ్ఞుడైన వాడు, అలసిపోయి ఉన్న వానరులను ఓదార్చుతూ, మెల్లగా ఇలా అన్నాడు.
వనాని గిరయో నద్యో దుర్గాణి గహనాని చ। దరీ గిరిగుహాశ్చైవ విచితాః సర్వమన్తతః
అడవులు, కొండలు, నదులు, కఠినమైన దారులు, లోయలు, కొండ గుహలు — ఇవన్నీ మేము పూర్తిగా వెతికాము.
తత్ర తత్ర సహాస్మాభిర్జానకీ న చ దృశ్యతే। తథా రక్షోఽపహర్తా చ సీతాయాశ్చైవ దుష్కృతీ
ప్రతి చోటా మేము వెతికినా, జానకిని కనపడలేదు. అలాగే సీతను అపహరించిన దుష్ట రాక్షసుడూ కనిపించలేదు.
కాలశ్చ నో మహాన్ యాతః సుగ్రీవశ్చోగ్రశాసనః। తస్మాద్ భవన్తః సహితా విచిన్వన్తు సమన్తతః
మనకు చాలా కాలం గడిచిపోయింది. సుగ్రీవుడు కఠినమైన ఆజ్ఞలు ఇచ్చే రాజు. అందుకే మీరు అందరూ కలసి అన్ని దిశల్లోనూ వెతకండి.
విహాయ తన్ద్రీం శోకం చ నిద్రాం చైవ సముత్థితామ్। విచినుధ్వం తథా సీతాం పశ్యామో జనకాత్మజామ్
నిద్ర, అలసట, దుఃఖాన్ని వదిలేసి, మనం జనకుని కుమార్తె అయిన సీతను కనుగొనేలా జాగ్రత్తగా వెతకండి.
అనిర్వేదం చ దాక్ష్యం చ మనసశ్చాపరాజయమ్। కార్యసిద్ధికరాణ్యాహుస్తస్మాదేతద్ బ్రవీమ్యహమ్
ధైర్యం, నైపుణ్యం, మనసు ఓడిపోకుండా ఉండటం — ఇవే కార్యసిద్ధికి కారణమని పెద్దలు అంటారు. అందుకే నేను ఇలా చెబుతున్నాను.
అద్యాపీదం వనం దుర్గం విచిన్వన్తు వనౌకసః। ఖేదం త్యక్త్వా పునః సర్వం వనమేవ విచిన్వతామ్
ఇప్పటికీ ఈ కఠినమైన అడవిని వనవాసులు మళ్లీ అలసటను వదిలి పూర్తిగా వెతకాలి.
అవశ్యం కుర్వతాం తస్య దృశ్యతే కర్మణః ఫలమ్। పరం నిర్వేదమాగమ్య నహి నోన్మీలనం క్షమమ్
ఎవరైనా ప్రయత్నం చేస్తే తప్పకుండా ఫలితం కనిపిస్తుంది. కానీ నిరాశలో పడితే ఏ పని పూర్తవదు.
సుగ్రీవః క్రోధనో రాజా తీక్ష్ణదణ్డశ్చ వానరాః। భేతవ్యం తస్య సతతం రామస్య చ మహాత్మనః
సుగ్రీవుడు కోపగణుడైన రాజు, అతని శిక్షలు చాలా కఠినంగా ఉంటాయి. మీరు ఎప్పుడూ అతనిని, మహాత్ముడైన రాముని కూడా భయపడాలి.
హితార్థమేతదుక్తం వః క్రియతాం యది రోచతే। ఉచ్యతాం హి క్షమం యత్ తత్ సర్వేషామేవ వానరాః
మీ మేలు కోసం ఇది చెప్పాను. మీకు నచ్చితే చేయండి. ఇంకా ఎవరికైనా అనుకూలంగా ఏదైనా ఉంటే, అందరూ వానరులు చెప్పండి.
అఙ్గదస్య వచః శ్రుత్వా వచనం గన్ధమాదనః। ఉవాచ వ్యక్తయా వాచా పిపాసాశ్రమఖిన్నయా
అంగదుడు చెప్పిన మాటలు విని, గంధమాదనుడు దాహంతో అలసిపోయి ఉన్నప్పటికీ, స్పష్టంగా ఇలా అన్నాడు.
సదృశం ఖలు వో వాక్యమఙ్గదో యదువాచ హ। హితం చైవానుకూలం చ క్రియతామస్య భాషితమ్
అంగదుడు చెప్పిన మాటలు మీకు తగినవే. అవి మేలు చేసే మాటలు, మనకు అనుకూలంగా కూడా ఉన్నాయి. అతను చెప్పినట్లు చేయండి.
పునర్మార్గామహే శైలాన్ కన్దరాంశ్చ శిలాంస్తథా। కాననాని చ శూన్యాని గిరిప్రస్రవణాని చ
మనం మళ్లీ కొండలు, గుహలు, శిలలు, ఖాళీ అడవులు, కొండలలోని ప్రవాహాలు అన్నీ వెతుకుదాం.
యథోద్దిష్టాని సర్వాణి సుగ్రీవేణ మహాత్మనా। విచిన్వన్తు వనం సర్వే గిరిదుర్గాణి సంగతాః
మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడు చెప్పిన అన్ని చోట్లను, అందరూ కలిసి అడవిని, కొండల దుర్గాలను శోధించండి.
తతః సముత్థాయ పునర్వానరాస్తే మహాబలాః। విన్ధ్యకాననసంకీర్ణాం విచేరుర్దక్షిణాం దిశమ్
అంతటి బలవంతులైన వానరులు మళ్లీ లేచి, వింధ్యకాననాలతో నిండిన దక్షిణ దిక్కును వెతికారు.