సహ తారాఙ్గదాభ్యాం తు సహసా హనుమాన్ కపిః। సుగ్రీవేణ యథోద్దిష్టం గన్తుం దేశం ప్రచక్రమే
తార, అంగదులతో కలిసి హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు చెప్పిన ప్రాంతానికి త్వరగా బయలుదేరాడు.
స తు దూరముపాగమ్య సర్వైస్తైః కపిసత్తమైః। తతో విచిత్య విన్ధ్యస్య గుహాశ్చ గహనాని చ
అతడు మిగతా వానర శ్రేష్ఠులతో కలిసి చాలా దూరం వెళ్లి, వింధ్య పర్వతంలోని గుహలు, దట్టమైన అడవులను వెతికాడు.
పర్వతాగ్రనదీదుర్గాన్ సరాంసి విపులద్రుమాన్। వృక్షషణ్డాంశ్చ వివిధాన్ పర్వతాన్ వనపాదపాన్
వారు పర్వత శిఖరాలు, నదీ తీరాలు, సరస్సులు, పెద్ద చెట్లు, రకరకాల వనాలు, పర్వతాలు, అడవి చెట్లు అన్నింటినీ వెతికారు.
అన్వేషమాణాస్తే సర్వే వానరాః సర్వతో దిశమ్। న సీతాం దదృశుర్వీరా మైథిలీం జనకాత్మజామ్
అందరు వీర వానరులు అన్ని దిశల్లో వెతికినా, జనకుని కుమార్తె అయిన మైథిలిని కనుగొనలేకపోయారు.
తే భక్షయన్తో మూలాని ఫలాని వివిధాన్యపి। అన్వేషమాణా దుర్ధర్షా న్యవసంస్తత్ర తత్ర హ
వారు వెతుకుతూ ఉండగా, దుర్జయులు అయిన వారు అక్కడక్కడా మూలలు, రకరకాల పండ్లు తింటూ ఉండిపోయారు.
స తు దేశో దురన్వేషో గుహాగహనవాన్ మహాన్। నిర్జలం నిర్జనం శూన్యం గహనం ఘోరదర్శనమ్
ఆ ప్రాంతం విస్తారంగా, వెతకడానికి చాలా కష్టమైనది, గుహలు, దట్టమైన అడవులతో నిండి, నీరు లేకుండా, జనసమ్మతి లేకుండా, ఖాళీగా, భయంకరంగా కనిపించేది.
తాదృశాన్యప్యరణ్యాని విచిత్య భృశపీడితాః। స దేశశ్చ దురన్వేష్యో గుహాగహనవాన్ మహాన్
అలాంటి అడవులను కూడా వెతికిన వారు బాగా అలసిపోయారు. ఆ ప్రాంతం కూడా గుహలు, దట్టమైన అడవులతో విస్తరించి, వెతకడానికి చాలా కష్టమైనదిగా కనిపించింది.
త్యక్త్వా తు తం తతో దేశం సర్వే వై హరియూథపాః। దేశమన్యం దురాధర్షం వివిశుశ్చాకుతోభయాః
అక్కడినుంచి ఆ వానర నాయకులు అందరూ భయపడకుండా ఆ ప్రాంతాన్ని వదిలి, ఇంకొక దుర్గమయమైన ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించారు.
యత్ర వన్ధ్యఫలా వృక్షా విపుష్పాః పర్ణవర్జితాః। నిస్తోయాః సరితో యత్ర మూలం యత్ర సుదుర్లభమ్
అక్కడ చెట్లు ఫలాలు వేసినా వృథా, పువ్వులు లేవు, ఆకులు కూడా లేవు; నదులు పొడి పోయాయి, మూలలు కూడా చాలా అరుదుగా దొరుకుతున్నాయి.
న సన్తి మహిషా యత్ర న మృగా న చ హస్తినః। శార్దూలాః పక్షిణో వాపి యే చాన్యే వనగోచరాః
అక్కడ ఎక్కడా మేకలు, జింకలు, ఏనుగులు లేవు; పులులు, పక్షులు, అడవిలో ఉండే ఇతర జంతువులు కూడా లేరు.
న చాత్ర వృక్షా నౌషధ్యో న వల్ల్యో నాపి వీరుధః। స్నిగ్ధపత్రాః స్థలే యత్ర పద్మిన్యః ఫుల్లపఙ్కజాః
అక్కడ చెట్లు, ఔషధాలు, లతలు, గడ్డి ఏదీ లేదు; నేలపై మాత్రమే పూలతో నిండిన పద్మపూదలతో, మెరిసే ఆకులతో కొలనులు ఉన్నాయి.
ప్రేక్షణీయాః సుగన్ధాశ్చ భ్రమరైశ్చ వివర్జితాః। కణ్డుర్నామ మహాభాగః సత్యవాదీ తపోధనః
ఆ కొలనులు చూడడానికి అందంగా, పరిమళంగా ఉన్నా, తేనెటీగలు దగ్గరికి రావు. అక్కడ కండునామక మహర్షి, సత్యవాది, తపస్సులో గొప్పవాడు నివసించేవాడు.
మహర్షిః పరమామర్షీ నియమైర్దుష్ప్రధర్షణః। తస్య తస్మిన్ వనే పుత్రో బాలకో దశవార్షికః
ఆ మహర్షి చాలా కఠినవ్రతుడు, నియమాలలో దుర్లభుడు. ఆ అడవిలో అతని పది సంవత్సరాల కుమారుడు కనిపించకుండా పోయాడు.
ప్రణష్టో జీవితాన్తాయ క్రుద్ధస్తేన మహామునిః। తేన ధర్మాత్మనా శప్తం కృత్స్నం తత్ర మహద్వనమ్
ఆ బాలుడు చనిపోవడానికి అదృష్టవశాత్తు కనిపించక పోయాడు. దాంతో ఆ మహాముని కోపంతో, ధర్మపరుడు అయిన అతను ఆ పెద్ద అడవిని మొత్తం శపించాడు.
అశరణ్యం దురాధర్షం మృగపక్షివివర్జితమ్। తస్య తే కాననాన్తాంస్తు గిరీణాం కన్దరాణి చ
దాంతో అది జనసమ్మతి లేని, దుర్గమయమైన, జంతువులు, పక్షులు లేని అడవిగా మారింది. అందుకే మీరు అక్కడ అడవి చివరలు, పర్వత గుహలను కూడా వెతకాలి.
ప్రభవాణి నదీనాం చ విచిన్వన్తి సమాహితాః। తత్ర చాపి మహాత్మానో నాపశ్యఞ్జనకాత్మజామ్
వారు నదుల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, పర్వత గుహలను శ్రద్ధగా వెతికారు. అయినా ఆ మహాత్ములు అక్కడ జనకుని కుమార్తెను కనుగొనలేకపోయారు.
హర్తారం రావణం వాపి సుగ్రీవప్రియకారిణః। తే ప్రవిశ్య తు తం భీమం లతాగుల్మసమావృతమ్
సుగ్రీవునికి ఇష్టమైన పని చేసిన రాక్షసుడు రావణుడు అక్కడ కనిపించలేదు. ఆ భయంకరమైన, లతలు ముల్లు మొక్కలతో నిండిన ప్రదేశంలోకి వారు ప్రవేశించారు.
దదృశుర్భీమకర్మాణమసురం సురనిర్భయమ్। తం దృష్ట్వా వానరా ఘోరం స్థితం శైలమివాసురమ్
అక్కడ ప్రవేశించిన వానరులు, దేవతలకూ భయపడని భయంకరమైన రాక్షసుడిని చూశారు. ఆ రాక్షసుడు కొండలా భయంకరంగా నిలబడి ఉన్నాడు.
గాఢం పరిహితాః సర్వే దృష్ట్వా తం పర్వతోపమమ్। సోఽపి తాన్ వానరాన్ సర్వాన్ నష్టాః స్థేత్యబ్రవీద్ బలీ
ఆ కొండలాంటి రాక్షసుడిని చూసి అందరూ వానరులు భయంతో వెనక్కి తగ్గారు. కానీ ఆ బలవంతుడు వానరులను చూసి, 'మీరు అందరూ ఇక పోయారు!' అని అన్నాడు.
అభ్యధావత సంక్రుద్ధో ముష్టిముద్యమ్య సంగతమ్। తమాపతన్తం సహసా వాలిపుత్రోఽఙ్గదస్తదా
ఆ రాక్షసుడు కోపంతో గట్టిగా ముష్టిని పైకెత్తి పరుగెత్తాడు. అప్పుడు వాలి కుమారుడు అంగదుడు ఒక్కసారిగా అతనిపై దాడి చేశాడు.
రావణోఽయమితి జ్ఞాత్వా తలేనాభిజఘాన హ। స వాలిపుత్రాభిహతో వక్త్రాచ్ఛోణితముద్వమన్
ఇతడు రావణుడని తెలుసుకుని, అంగదుడు తన చేతి తాడుతో అతనిని గట్టిగా కొట్టాడు.
అసురో న్యపతద్ భూమౌ పర్యస్త ఇవ పర్వతః। తే తు తస్మిన్ నిరుచ్ఛ్వాసే వానరా జితకాశినః
వాలి కుమారుడి బలమైన దెబ్బతో ఆ రాక్షసుడు నోటిలో నుంచి రక్తం వమిస్తూ, కొండ కూలినట్టు నేలపై పడిపోయాడు.
వ్యచిన్వన్ ప్రాయశస్తత్ర సర్వం తే గిరిగహ్వరమ్। విచితం తు తతః సర్వం సర్వే తే కాననౌకసః
ఆ రాక్షసుడు చనిపోయిన తర్వాత, విజయం సాధించిన వానరులు ఆ కొండ గుహలన్నీ పూర్తిగా వెతికారు.
అన్యదేవాపరం ఘోరం వివిశుర్గిరిగహ్వరమ్। తే విచిత్య పునః ఖిన్నా వినిష్పత్య సమాగతాః। ఏకాన్తే వృక్షమూలే తు నిషేదుర్దీనమానసాః
అందరూ మరో భయంకరమైన కొండ గుహలోకి ప్రవేశించి, అక్కడ కూడా పూర్తిగా వెతికారు. అయినా అలసిపోయి, బయటకు వచ్చి, ఒంటరిగా ఒక చెట్టు కింద దుఃఖంతో కూర్చున్నారు.
thumb|ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకోనపఞ్చాశః సర్గః ॥౪-
ఇప్పుడు నలభై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
అథాఙ్గదస్తదా సర్వాన్ వానరానిదమబ్రవీత్। పరిశ్రాన్తో మహాప్రాజ్ఞః సమాశ్వాస్య శనైర్వచః
అప్పుడు అంగదుడు, మహాప్రజ్ఞుడైన వాడు, అలసిపోయి ఉన్న వానరులను ఓదార్చుతూ, మెల్లగా ఇలా అన్నాడు.
వనాని గిరయో నద్యో దుర్గాణి గహనాని చ। దరీ గిరిగుహాశ్చైవ విచితాః సర్వమన్తతః
అడవులు, కొండలు, నదులు, కఠినమైన దారులు, లోయలు, కొండ గుహలు — ఇవన్నీ మేము పూర్తిగా వెతికాము.
తత్ర తత్ర సహాస్మాభిర్జానకీ న చ దృశ్యతే। తథా రక్షోఽపహర్తా చ సీతాయాశ్చైవ దుష్కృతీ
ప్రతి చోటా మేము వెతికినా, జానకిని కనపడలేదు. అలాగే సీతను అపహరించిన దుష్ట రాక్షసుడూ కనిపించలేదు.
కాలశ్చ నో మహాన్ యాతః సుగ్రీవశ్చోగ్రశాసనః। తస్మాద్ భవన్తః సహితా విచిన్వన్తు సమన్తతః
మనకు చాలా కాలం గడిచిపోయింది. సుగ్రీవుడు కఠినమైన ఆజ్ఞలు ఇచ్చే రాజు. అందుకే మీరు అందరూ కలసి అన్ని దిశల్లోనూ వెతకండి.
విహాయ తన్ద్రీం శోకం చ నిద్రాం చైవ సముత్థితామ్। విచినుధ్వం తథా సీతాం పశ్యామో జనకాత్మజామ్
నిద్ర, అలసట, దుఃఖాన్ని వదిలేసి, మనం జనకుని కుమార్తె అయిన సీతను కనుగొనేలా జాగ్రత్తగా వెతకండి.