తదహః ప్రథమం కృత్వా మాసే ప్రస్రవణం గతాః। కపిరాజేన సంగమ్య నిరాశాః కపికుఞ్జరాః
మొదటి రోజు పూర్తయిన తర్వాత, వానరాధిపతులు సుగ్రీవుని కలిసిన తరువాత, ఆశ లేకుండా ప్రస్రవణ పర్వతానికి వెళ్లారు.
విచిత్య తు దిశం పూర్వాం యథోక్తాం సచివైః సహ। అదృష్ట్వా వినతః సీతామాజగామ మహాబలః
తన మంత్రులతో కలిసి, ఆ మహాబలుడు తూర్పు దిశను సుగ్రీవుడు చెప్పినట్లు వెతికాడు. కానీ సీతను కనుగొనలేక, తిరిగి వచ్చాడు.
దిశమప్యుత్తరాం సర్వాం వివిచ్య స మహాకపిః। ఆగతః సహ సైన్యేన భీతః శతబలిస్తదా
అతిపెద్ద వానరం, తన సేనతో కలిసి ఉత్తర దిశ అంతా బాగా వెతికాడు. ఆ సమయంలో భయంతో తిరిగి వచ్చాడు.
సుషేణః పశ్చిమామాశాం వివిచ్య సహ వానరైః। సమేత్య మాసే పూర్ణే తు సుగ్రీవముపచక్రమే
సుషేణుడు పశ్చిమ దిశను వానరులతో కలిసి వెదికాడు. నెల పూర్తయ్యాక సుగ్రీవుని దగ్గరకు వచ్చాడు.
తం ప్రస్రవణపృష్ఠస్థం సమాసాద్యాభివాద్య చ। ఆసీనం సహ రామేణ సుగ్రీవమిదమబ్రువన్
ప్రస్రవణ పర్వతంపై రామునితో కలిసి కూర్చున్న సుగ్రీవుని దగ్గరకు వెళ్లి, నమస్కరించి, వారు ఇలా చెప్పారు.
విచితాః పర్వతాః సర్వే వనాని గహనాని చ। నిమ్నగాః సాగరాన్తాశ్చ సర్వే జనపదాశ్చ యే
మేము అన్ని పర్వతాలు, దట్టమైన అడవులు, సముద్రానికి చేరే నదులు, జనపదాలన్నీ వెతికాము.
గుహాశ్చ విచితాః సర్వా యాశ్చ తే పరికీర్తితాః। విచితాశ్చ మహాగుల్మా లతావితతసంతతాః
మీరు చెప్పిన అన్ని గుహలు, పెద్ద పెద్ద పొదలు, వల్లి చెట్లు కప్పిన చోట్లను కూడా మేము వెదికాము.
గహనేషు చ దేశేషు దుర్గేషు విషమేషు చ। సత్త్వాన్యతిప్రమాణాని విచితాని హతాని చ। యే చైవ గహనా దేశా విచితాస్తే పునః పునః
దట్టమైన, దుర్గమయమైన, ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో, పెద్ద పెద్ద జంతువులను చూసి, కొన్నింటిని సంహరించాము. అలాంటి దుర్గమయ ప్రాంతాలను మళ్లీ మళ్లీ వెతికాము.
ఉదారసత్త్వాభిజనో హనూమాన్ స మైథిలీం జ్ఞాస్యతి వానరేన్ద్ర। దిశం తు యామేవ గతా తు సీతా తామాస్థితో వాయుసుతో హనూమాన్
ఉత్తమ గుణాలున్న వంశంలో పుట్టిన హనుమంతుడు తప్పక మైథిలిని కనుగొంటాడు. వాయుపుత్రుడు అయిన హనుమంతుడు సీతా దేవి వెళ్లిన దిశలోనే ప్రయాణం మొదలుపెట్టాడు.
thumb|అష్టచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే అష్టచత్వారింశః సర్గః ॥౪-
పవిత్రమైన వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో నలభై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
సహ తారాఙ్గదాభ్యాం తు సహసా హనుమాన్ కపిః। సుగ్రీవేణ యథోద్దిష్టం గన్తుం దేశం ప్రచక్రమే
తార, అంగదులతో కలిసి హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు చెప్పిన ప్రాంతానికి త్వరగా బయలుదేరాడు.
స తు దూరముపాగమ్య సర్వైస్తైః కపిసత్తమైః। తతో విచిత్య విన్ధ్యస్య గుహాశ్చ గహనాని చ
అతడు మిగతా వానర శ్రేష్ఠులతో కలిసి చాలా దూరం వెళ్లి, వింధ్య పర్వతంలోని గుహలు, దట్టమైన అడవులను వెతికాడు.
పర్వతాగ్రనదీదుర్గాన్ సరాంసి విపులద్రుమాన్। వృక్షషణ్డాంశ్చ వివిధాన్ పర్వతాన్ వనపాదపాన్
వారు పర్వత శిఖరాలు, నదీ తీరాలు, సరస్సులు, పెద్ద చెట్లు, రకరకాల వనాలు, పర్వతాలు, అడవి చెట్లు అన్నింటినీ వెతికారు.
అన్వేషమాణాస్తే సర్వే వానరాః సర్వతో దిశమ్। న సీతాం దదృశుర్వీరా మైథిలీం జనకాత్మజామ్
అందరు వీర వానరులు అన్ని దిశల్లో వెతికినా, జనకుని కుమార్తె అయిన మైథిలిని కనుగొనలేకపోయారు.
తే భక్షయన్తో మూలాని ఫలాని వివిధాన్యపి। అన్వేషమాణా దుర్ధర్షా న్యవసంస్తత్ర తత్ర హ
వారు వెతుకుతూ ఉండగా, దుర్జయులు అయిన వారు అక్కడక్కడా మూలలు, రకరకాల పండ్లు తింటూ ఉండిపోయారు.
స తు దేశో దురన్వేషో గుహాగహనవాన్ మహాన్। నిర్జలం నిర్జనం శూన్యం గహనం ఘోరదర్శనమ్
ఆ ప్రాంతం విస్తారంగా, వెతకడానికి చాలా కష్టమైనది, గుహలు, దట్టమైన అడవులతో నిండి, నీరు లేకుండా, జనసమ్మతి లేకుండా, ఖాళీగా, భయంకరంగా కనిపించేది.
తాదృశాన్యప్యరణ్యాని విచిత్య భృశపీడితాః। స దేశశ్చ దురన్వేష్యో గుహాగహనవాన్ మహాన్
అలాంటి అడవులను కూడా వెతికిన వారు బాగా అలసిపోయారు. ఆ ప్రాంతం కూడా గుహలు, దట్టమైన అడవులతో విస్తరించి, వెతకడానికి చాలా కష్టమైనదిగా కనిపించింది.
త్యక్త్వా తు తం తతో దేశం సర్వే వై హరియూథపాః। దేశమన్యం దురాధర్షం వివిశుశ్చాకుతోభయాః
అక్కడినుంచి ఆ వానర నాయకులు అందరూ భయపడకుండా ఆ ప్రాంతాన్ని వదిలి, ఇంకొక దుర్గమయమైన ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించారు.
యత్ర వన్ధ్యఫలా వృక్షా విపుష్పాః పర్ణవర్జితాః। నిస్తోయాః సరితో యత్ర మూలం యత్ర సుదుర్లభమ్
అక్కడ చెట్లు ఫలాలు వేసినా వృథా, పువ్వులు లేవు, ఆకులు కూడా లేవు; నదులు పొడి పోయాయి, మూలలు కూడా చాలా అరుదుగా దొరుకుతున్నాయి.
న సన్తి మహిషా యత్ర న మృగా న చ హస్తినః। శార్దూలాః పక్షిణో వాపి యే చాన్యే వనగోచరాః
అక్కడ ఎక్కడా మేకలు, జింకలు, ఏనుగులు లేవు; పులులు, పక్షులు, అడవిలో ఉండే ఇతర జంతువులు కూడా లేరు.
న చాత్ర వృక్షా నౌషధ్యో న వల్ల్యో నాపి వీరుధః। స్నిగ్ధపత్రాః స్థలే యత్ర పద్మిన్యః ఫుల్లపఙ్కజాః
అక్కడ చెట్లు, ఔషధాలు, లతలు, గడ్డి ఏదీ లేదు; నేలపై మాత్రమే పూలతో నిండిన పద్మపూదలతో, మెరిసే ఆకులతో కొలనులు ఉన్నాయి.
ప్రేక్షణీయాః సుగన్ధాశ్చ భ్రమరైశ్చ వివర్జితాః। కణ్డుర్నామ మహాభాగః సత్యవాదీ తపోధనః
ఆ కొలనులు చూడడానికి అందంగా, పరిమళంగా ఉన్నా, తేనెటీగలు దగ్గరికి రావు. అక్కడ కండునామక మహర్షి, సత్యవాది, తపస్సులో గొప్పవాడు నివసించేవాడు.
మహర్షిః పరమామర్షీ నియమైర్దుష్ప్రధర్షణః। తస్య తస్మిన్ వనే పుత్రో బాలకో దశవార్షికః
ఆ మహర్షి చాలా కఠినవ్రతుడు, నియమాలలో దుర్లభుడు. ఆ అడవిలో అతని పది సంవత్సరాల కుమారుడు కనిపించకుండా పోయాడు.
ప్రణష్టో జీవితాన్తాయ క్రుద్ధస్తేన మహామునిః। తేన ధర్మాత్మనా శప్తం కృత్స్నం తత్ర మహద్వనమ్
ఆ బాలుడు చనిపోవడానికి అదృష్టవశాత్తు కనిపించక పోయాడు. దాంతో ఆ మహాముని కోపంతో, ధర్మపరుడు అయిన అతను ఆ పెద్ద అడవిని మొత్తం శపించాడు.
అశరణ్యం దురాధర్షం మృగపక్షివివర్జితమ్। తస్య తే కాననాన్తాంస్తు గిరీణాం కన్దరాణి చ
దాంతో అది జనసమ్మతి లేని, దుర్గమయమైన, జంతువులు, పక్షులు లేని అడవిగా మారింది. అందుకే మీరు అక్కడ అడవి చివరలు, పర్వత గుహలను కూడా వెతకాలి.
ప్రభవాణి నదీనాం చ విచిన్వన్తి సమాహితాః। తత్ర చాపి మహాత్మానో నాపశ్యఞ్జనకాత్మజామ్
వారు నదుల ఉత్పత్తి ప్రాంతాలు, పర్వత గుహలను శ్రద్ధగా వెతికారు. అయినా ఆ మహాత్ములు అక్కడ జనకుని కుమార్తెను కనుగొనలేకపోయారు.
హర్తారం రావణం వాపి సుగ్రీవప్రియకారిణః। తే ప్రవిశ్య తు తం భీమం లతాగుల్మసమావృతమ్
సుగ్రీవునికి ఇష్టమైన పని చేసిన రాక్షసుడు రావణుడు అక్కడ కనిపించలేదు. ఆ భయంకరమైన, లతలు ముల్లు మొక్కలతో నిండిన ప్రదేశంలోకి వారు ప్రవేశించారు.
దదృశుర్భీమకర్మాణమసురం సురనిర్భయమ్। తం దృష్ట్వా వానరా ఘోరం స్థితం శైలమివాసురమ్
అక్కడ ప్రవేశించిన వానరులు, దేవతలకూ భయపడని భయంకరమైన రాక్షసుడిని చూశారు. ఆ రాక్షసుడు కొండలా భయంకరంగా నిలబడి ఉన్నాడు.
గాఢం పరిహితాః సర్వే దృష్ట్వా తం పర్వతోపమమ్। సోఽపి తాన్ వానరాన్ సర్వాన్ నష్టాః స్థేత్యబ్రవీద్ బలీ
ఆ కొండలాంటి రాక్షసుడిని చూసి అందరూ వానరులు భయంతో వెనక్కి తగ్గారు. కానీ ఆ బలవంతుడు వానరులను చూసి, 'మీరు అందరూ ఇక పోయారు!' అని అన్నాడు.
అభ్యధావత సంక్రుద్ధో ముష్టిముద్యమ్య సంగతమ్। తమాపతన్తం సహసా వాలిపుత్రోఽఙ్గదస్తదా
ఆ రాక్షసుడు కోపంతో గట్టిగా ముష్టిని పైకెత్తి పరుగెత్తాడు. అప్పుడు వాలి కుమారుడు అంగదుడు ఒక్కసారిగా అతనిపై దాడి చేశాడు.