తతో మాం బుద్ధిసమ్పన్నో హనుమాన్ వాక్యమబ్రవీత్। ఇదానీం మే స్మృతం రాజన్ యథా వాలీ హరీశ్వరః
అప్పుడు హనుమంతుడు, మంచి బుద్ధి కలవాడు, నన్ను ఇలా అడిగాడు: 'ఇప్పుడు నాకు గుర్తొచ్చింది రాజా, వాలి అనే వానరుల అధిపతి గురించి.'
మతఙ్గేన తదా శప్తో హ్యస్మిన్నాశ్రమమణ్డలే। ప్రవిశేద్ యది వై వాలీ మూర్ధాస్య శతధా భవేత్
'అప్పట్లో వాలిని మతంగుడు శపించాడు. ఈ ఆశ్రమ పరిధిలోకి వాలి అడుగుపెడితే, అతని తల నూరు ముక్కలవుతుంది అని.'
తత్ర వాసః సుఖోఽస్మాకం నిరుద్విగ్నో భవిష్యతి। తతః పర్వతమాసాద్య ఋష్యమూకం నృపాత్మజ
'ఇక్కడ మనకు నివాసం సుఖంగా, భయమేమీ లేకుండా ఉంటుంది.' అని చెప్పి, రాజకుమారా, మేము ఆ తర్వాత ఋశ్యమూక పర్వతాన్ని చేరుకున్నాం.
న వివేశ తదా వాలీ మతఙ్గస్య భయాత్ తదా। ఏవం మయా తదా రాజన్ ప్రత్యక్షముపలక్షితమ్। పృథివీమణ్డలం సర్వం గుహామస్మ్యాగతస్తతః
అప్పుడు వాలి మతంగుని భయంతో అక్కడికి రాలేదు. రాజా, ఈ సంగతులన్నీ నేను ప్రత్యక్షంగా చూశాను. అందుకే భూమి అంతటా తిరిగి, చివరికి ఈ గుహలో నివసించాను.
thumb|సప్తచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే సప్తచత్వారింశః సర్గః ॥౪-
ఇప్పుడు శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో నలభై ఏడవ సర్గను వినండి.
దర్శనార్థం తు వైదేహ్యాః సర్వతః కపికుఞ్జరాః। వ్యాదిష్టాః కపిరాజేన యథోక్తం జగ్మురఞ్జసా
వైదేహి కోసం వెతకమని వానరరాజు ఆజ్ఞ ఇచ్చినట్లు, వానరాధిపతులు అందరూ చుట్టూ అన్ని దిశల్లో వేగంగా బయలుదేరారు.
తే సరాంసి సరిత్కక్షానాకాశం నగరాణి చ। నదీదుర్గాంస్తథా దేశాన్ విచిన్వన్తి సమన్తతః
వారు సరస్సులు, నదికట్టలు, ఆకాశం, పట్టణాలు, నదుల వల్ల చేరుకోలేని ప్రాంతాలన్నీ చుట్టూ వెతికారు.
సుగ్రీవేణ సమాఖ్యాతాః సర్వే వానరయూథపాః। తత్ర దేశాన్ విచిన్వన్తి సశైలవనకాననాన్
సుగ్రీవుడు చెప్పినట్లు, వానరయూథాధిపతులు అందరూ ఆ ప్రాంతాల్లో పర్వతాలు, అడవులు, తోటలు అన్నీ వెదికారు.
విచిత్య దివసం సర్వే సీతాధిగమనే ధృతాః। సమాయాన్తి స్మ మేదిన్యాం నిశాకాలేషు వానరాః
వారు రోజంతా సీతను కనుగొనాలని పట్టుదలతో వెతికి, రాత్రి సమయాల్లో భూమిపై చేరేవారు.
సర్వర్తుకాంశ్చ దేశేషు వానరాః సఫలద్రుమాన్। ఆసాద్య రజనీం శయ్యాం చక్రుః సర్వేష్వహఃసు తే
ప్రతి ప్రాంతంలో, వానరులు అన్ని ఋతువుల్లో పండిన చెట్లను చూసి, ప్రతి రాత్రి అక్కడే పడుకొనేవారు.
తదహః ప్రథమం కృత్వా మాసే ప్రస్రవణం గతాః। కపిరాజేన సంగమ్య నిరాశాః కపికుఞ్జరాః
మొదటి రోజు పూర్తయిన తర్వాత, వానరాధిపతులు సుగ్రీవుని కలిసిన తరువాత, ఆశ లేకుండా ప్రస్రవణ పర్వతానికి వెళ్లారు.
విచిత్య తు దిశం పూర్వాం యథోక్తాం సచివైః సహ। అదృష్ట్వా వినతః సీతామాజగామ మహాబలః
తన మంత్రులతో కలిసి, ఆ మహాబలుడు తూర్పు దిశను సుగ్రీవుడు చెప్పినట్లు వెతికాడు. కానీ సీతను కనుగొనలేక, తిరిగి వచ్చాడు.
దిశమప్యుత్తరాం సర్వాం వివిచ్య స మహాకపిః। ఆగతః సహ సైన్యేన భీతః శతబలిస్తదా
అతిపెద్ద వానరం, తన సేనతో కలిసి ఉత్తర దిశ అంతా బాగా వెతికాడు. ఆ సమయంలో భయంతో తిరిగి వచ్చాడు.
సుషేణః పశ్చిమామాశాం వివిచ్య సహ వానరైః। సమేత్య మాసే పూర్ణే తు సుగ్రీవముపచక్రమే
సుషేణుడు పశ్చిమ దిశను వానరులతో కలిసి వెదికాడు. నెల పూర్తయ్యాక సుగ్రీవుని దగ్గరకు వచ్చాడు.
తం ప్రస్రవణపృష్ఠస్థం సమాసాద్యాభివాద్య చ। ఆసీనం సహ రామేణ సుగ్రీవమిదమబ్రువన్
ప్రస్రవణ పర్వతంపై రామునితో కలిసి కూర్చున్న సుగ్రీవుని దగ్గరకు వెళ్లి, నమస్కరించి, వారు ఇలా చెప్పారు.
విచితాః పర్వతాః సర్వే వనాని గహనాని చ। నిమ్నగాః సాగరాన్తాశ్చ సర్వే జనపదాశ్చ యే
మేము అన్ని పర్వతాలు, దట్టమైన అడవులు, సముద్రానికి చేరే నదులు, జనపదాలన్నీ వెతికాము.
గుహాశ్చ విచితాః సర్వా యాశ్చ తే పరికీర్తితాః। విచితాశ్చ మహాగుల్మా లతావితతసంతతాః
మీరు చెప్పిన అన్ని గుహలు, పెద్ద పెద్ద పొదలు, వల్లి చెట్లు కప్పిన చోట్లను కూడా మేము వెదికాము.
గహనేషు చ దేశేషు దుర్గేషు విషమేషు చ। సత్త్వాన్యతిప్రమాణాని విచితాని హతాని చ। యే చైవ గహనా దేశా విచితాస్తే పునః పునః
దట్టమైన, దుర్గమయమైన, ఎత్తైన ప్రాంతాల్లో, పెద్ద పెద్ద జంతువులను చూసి, కొన్నింటిని సంహరించాము. అలాంటి దుర్గమయ ప్రాంతాలను మళ్లీ మళ్లీ వెతికాము.
ఉదారసత్త్వాభిజనో హనూమాన్ స మైథిలీం జ్ఞాస్యతి వానరేన్ద్ర। దిశం తు యామేవ గతా తు సీతా తామాస్థితో వాయుసుతో హనూమాన్
ఉత్తమ గుణాలున్న వంశంలో పుట్టిన హనుమంతుడు తప్పక మైథిలిని కనుగొంటాడు. వాయుపుత్రుడు అయిన హనుమంతుడు సీతా దేవి వెళ్లిన దిశలోనే ప్రయాణం మొదలుపెట్టాడు.
thumb|అష్టచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే అష్టచత్వారింశః సర్గః ॥౪-
పవిత్రమైన వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో నలభై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
సహ తారాఙ్గదాభ్యాం తు సహసా హనుమాన్ కపిః। సుగ్రీవేణ యథోద్దిష్టం గన్తుం దేశం ప్రచక్రమే
తార, అంగదులతో కలిసి హనుమంతుడు, సుగ్రీవుడు చెప్పిన ప్రాంతానికి త్వరగా బయలుదేరాడు.
స తు దూరముపాగమ్య సర్వైస్తైః కపిసత్తమైః। తతో విచిత్య విన్ధ్యస్య గుహాశ్చ గహనాని చ
అతడు మిగతా వానర శ్రేష్ఠులతో కలిసి చాలా దూరం వెళ్లి, వింధ్య పర్వతంలోని గుహలు, దట్టమైన అడవులను వెతికాడు.
పర్వతాగ్రనదీదుర్గాన్ సరాంసి విపులద్రుమాన్। వృక్షషణ్డాంశ్చ వివిధాన్ పర్వతాన్ వనపాదపాన్
వారు పర్వత శిఖరాలు, నదీ తీరాలు, సరస్సులు, పెద్ద చెట్లు, రకరకాల వనాలు, పర్వతాలు, అడవి చెట్లు అన్నింటినీ వెతికారు.
అన్వేషమాణాస్తే సర్వే వానరాః సర్వతో దిశమ్। న సీతాం దదృశుర్వీరా మైథిలీం జనకాత్మజామ్
అందరు వీర వానరులు అన్ని దిశల్లో వెతికినా, జనకుని కుమార్తె అయిన మైథిలిని కనుగొనలేకపోయారు.
తే భక్షయన్తో మూలాని ఫలాని వివిధాన్యపి। అన్వేషమాణా దుర్ధర్షా న్యవసంస్తత్ర తత్ర హ
వారు వెతుకుతూ ఉండగా, దుర్జయులు అయిన వారు అక్కడక్కడా మూలలు, రకరకాల పండ్లు తింటూ ఉండిపోయారు.
స తు దేశో దురన్వేషో గుహాగహనవాన్ మహాన్। నిర్జలం నిర్జనం శూన్యం గహనం ఘోరదర్శనమ్
ఆ ప్రాంతం విస్తారంగా, వెతకడానికి చాలా కష్టమైనది, గుహలు, దట్టమైన అడవులతో నిండి, నీరు లేకుండా, జనసమ్మతి లేకుండా, ఖాళీగా, భయంకరంగా కనిపించేది.
తాదృశాన్యప్యరణ్యాని విచిత్య భృశపీడితాః। స దేశశ్చ దురన్వేష్యో గుహాగహనవాన్ మహాన్
అలాంటి అడవులను కూడా వెతికిన వారు బాగా అలసిపోయారు. ఆ ప్రాంతం కూడా గుహలు, దట్టమైన అడవులతో విస్తరించి, వెతకడానికి చాలా కష్టమైనదిగా కనిపించింది.
త్యక్త్వా తు తం తతో దేశం సర్వే వై హరియూథపాః। దేశమన్యం దురాధర్షం వివిశుశ్చాకుతోభయాః
అక్కడినుంచి ఆ వానర నాయకులు అందరూ భయపడకుండా ఆ ప్రాంతాన్ని వదిలి, ఇంకొక దుర్గమయమైన ప్రాంతంలోకి ప్రవేశించారు.
యత్ర వన్ధ్యఫలా వృక్షా విపుష్పాః పర్ణవర్జితాః। నిస్తోయాః సరితో యత్ర మూలం యత్ర సుదుర్లభమ్
అక్కడ చెట్లు ఫలాలు వేసినా వృథా, పువ్వులు లేవు, ఆకులు కూడా లేవు; నదులు పొడి పోయాయి, మూలలు కూడా చాలా అరుదుగా దొరుకుతున్నాయి.
న సన్తి మహిషా యత్ర న మృగా న చ హస్తినః। శార్దూలాః పక్షిణో వాపి యే చాన్యే వనగోచరాః
అక్కడ ఎక్కడా మేకలు, జింకలు, ఏనుగులు లేవు; పులులు, పక్షులు, అడవిలో ఉండే ఇతర జంతువులు కూడా లేరు.