ఏవం సంచోదితాః సర్వే రాజ్ఞా వానరయూథపాః। స్వాం స్వాం దిశమభిప్రేత్య త్వరితాః సమ్ప్రతస్థిరే
ఇలా రాజు ప్రేరేపించగా, వానరసేనాధిపతులు ఒక్కొక్కరు తమ తమ దిశల వైపు త్వరగా బయలుదేరారు.
నదన్తశ్చోన్నదన్తశ్చ గర్జన్తశ్చ ప్లవంగమాః। క్ష్వేడన్తో ధావమానాశ్చ వినదన్తో మహాబలాః
విపరీతమైన శబ్దాలు చేస్తూ, అరుస్తూ, గర్జిస్తూ, పరుగెత్తుతూ, గొంతెత్తి కేకలు వేస్తూ మహాబలులు అయిన వానరులు ముందుకు సాగారు.
ఏవం సంచోదితాః సర్వే రాజ్ఞా వానరయూథపాః। ఆనయిష్యామహే సీతాం హనిష్యామశ్చ రావణమ్
రాజు ప్రేరేపించగా, వానరసేనాధిపతులు అందరూ, 'మేము సీతను తీసుకొస్తాము, రావణుడిని సంహరిస్తాము' అని ప్రతిజ్ఞ చేశారు.
అహమేకో వధిష్యామి ప్రాప్తం రావణమాహవే। తతశ్చోన్మథ్య సహసా హరిష్యే జనకాత్మజామ్
'రావణుడు యుద్ధానికి వస్తే నేనే ఒక్కడే అతన్ని సంహరిస్తాను. వెంటనే అతన్ని ఓడించి, జనకుని కుమార్తెను తీసుకొస్తాను.'
వేపమానాం శ్రమేణాద్య భవద్భిః స్థీయతామితి। ఏక ఏవాహరిష్యామి పాతాలాదపి జానకీమ్
'ఆమె అలసటతో వణికినా, మీరు స్థిరంగా ఉండండి. నేనే ఒక్కడే పాతాళంలోనుండైనా జానకిని తీసుకొస్తాను.'
విధమిష్యామ్యహం వృక్షాన్ దారయిష్యామ్యహం గిరీన్। ధరణీం దారయిష్యామి క్షోభయిష్యామి సాగరాన్
'నేను చెట్లను విరగ్గొడతాను, పర్వతాలను చీల్చుతాను, భూమిని పగలగొడతాను, సముద్రాలను కలవరపెడతాను.'
అహం యోజనసంఖ్యాయాః ప్లవేయం నాత్ర సంశయః। శతయోజనసంఖ్యాయాః శతం సమధికం హ్యహమ్
'నేను యోజనల దూరాన్ని దాటి దూకగలను, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు. వంద యోజనలకన్నా ఎక్కువ దూరాన్ని కూడా దాటి వెళ్ళగలను.'
భూతలే సాగరే వాపి శైలేషు చ వనేషు చ। పాతాలస్యాపి వా మధ్యే న మమాచ్ఛిద్యతే గతిః
'భూమిపై అయినా, సముద్రంలో అయినా, పర్వతాలలో లేదా అడవుల్లో అయినా, లేక పాతాళంలోనైనా, నా ప్రయాణాన్ని ఎవరూ ఆపలేరు.'
ఇత్యేకైకస్తదా తత్ర వానరా బలదర్పితాః। ఊచుశ్చ వచనం తస్య హరిరాజస్య సంనిధౌ
అలా శక్తి, గర్వంతో నిండిన వానరులు ఒక్కొక్కరు అక్కడ వానరరాజు సమక్షంలో ఈ మాటలు చెప్పారు.
thumb|షట్చత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే షట్చత్వారింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో నలభై ఆరవ సర్గను వినండి.
గతేషు వానరేన్ద్రేషు రామః సుగ్రీవమబ్రవీత్। కథం భవాన్ విజానీతే సర్వం వై మణ్డలం భువః
వానరాధిపతులు వెళ్లిపోయిన తరువాత రాముడు సుగ్రీవుని అడిగాడు: 'భూమి అంతటినీ నీవు ఎలా తెలుసుకున్నావు?'
సుగ్రీవశ్చ తతో రామమువాచ ప్రణతాత్మవాన్। శ్రూయతాం సర్వమాఖ్యాస్యే విస్తరేణ వచో మమ
అప్పుడు వినయంతో ఉన్న సుగ్రీవుడు రామునికి ఇలా అన్నాడు: 'విను, నేను నీకు అన్నీ వివరంగా చెబుతాను.'
యదా తు దున్దుభిం నామ దానవం మహిషాకృతిమ్। ప్రతికాలయతే వాలీ మలయం ప్రతి పర్వతమ్
వాళీ అనే వానరుడు దుందుభి అనే మహిషి రూపం ఉన్న దానవుడిని ఎదుర్కొంటూ మలయ పర్వతం వైపు వెళ్లాడు.
తదా వివేశ మహిషో మలయస్య గుహాం ప్రతి। వివేశ వాలీ తత్రాపి మలయం తజ్జిఘాంసయా
ఆ సమయంలో ఆ మహిషి మలయ పర్వతంలోని ఒక గుహలోకి ప్రవేశించాడు. అతన్ని చంపాలని సంకల్పంతో వాళీ కూడా ఆ గుహలోకి వెళ్లాడు.
తతోఽహం తత్ర నిక్షిప్తో గుహాద్వారి వినీతవత్। న చ నిష్క్రామతే వాలీ తదా సంవత్సరే గతే
అప్పుడు నేను వినయంగా ఆ గుహ ద్వారంలో నిలబడి ఉండిపోయాను. ఒక సంవత్సరం గడిచినా వాళీ బయటకు రాలేదు.
తతః క్షతజవేగేన ఆపుపూరే తదా బిలమ్। తదహం విస్మితో దృష్ట్వా భ్రాతుః శోకవిషార్దితః
తర్వాత రక్త ప్రవాహంతో ఆ గుహ నిండిపోయింది. అది చూసి నేను ఆశ్చర్యపోయి, అన్నయ్య కోసం దుఃఖంతో మునిగిపోయాను.
అథాహం గతబుద్ధిస్తు సువ్యక్తం నిహతో గురుః। శిలా పర్వతసంకాశా బిలద్వారి మయా కృతా
ఆ సమయంలో నా మనస్సు అయోమయంగా మారింది. నా అన్నయ్య ఖచ్చితంగా చనిపోయాడని భావించి, ఆ గుహ ద్వారాన్ని పర్వతం లాంటి పెద్ద రాయితో మూసేశాను.
అశక్నువన్నిష్క్రమితుం మహిషో వినశిష్యతి। తతోఽహమాగాం కిష్కిన్ధాం నిరాశస్తస్య జీవితే
బయటకు రాలేక ఆ మహిషి అక్కడే చనిపోతాడని అనుకుని, అన్నయ్య ప్రాణం మీద ఆశ కోల్పోయి కిష్కింధకు తిరిగి వచ్చాను.
రాజ్యం చ సుమహత్ ప్రాప్య తారాం చ రుమయా సహ। మిత్రైశ్చ సహితస్తత్ర వసామి విగతజ్వరః
అప్పుడే నేను గొప్ప రాజ్యాన్ని పొందాను. తారతో పాటు రుమాను కూడా పొందాను. స్నేహితులతో కలిసి అక్కడ నిర్భయంగా జీవించాను.
ఆజగామ తతో వాలీ హత్వా తం వానరర్షభః। తతోఽహమదదాం రాజ్యం గౌరవాద్ భయయన్త్రితః
తర్వాత వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన వాళీ ఆ మహిషిని చంపి తిరిగి వచ్చాడు. భయంతో, గౌరవంతో రాజ్యాన్ని మళ్లీ అతనికి అప్పగించాను.
స మాం జిఘాంసుర్దుష్టాత్మా వాలీ ప్రవ్యథితేన్ద్రియః। పరికాలయతే వాలీ ధావన్తం సచివైః సహ
కానీ, దుష్టమనస్సుతో, కలవరపడిన ఇంద్రియాలతో ఉన్న వాళీ నన్ను చంపాలని యత్నించాడు. నేను మంత్రులతో కలిసి పారిపోతుంటే, వాళీ నన్ను వెంబడించాడు.
తతోఽహం వాలినా తేన సోఽనుబద్ధః ప్రధావితః। నదీశ్చ వివిధాః పశ్యన్ వనాని నగరాణి చ
అలా, వాళీ నన్ను వెంబడించి త్రోవలో నదులు, అరణ్యాలు, పట్టణాలు చూస్తూ పరుగెత్తించేశాడు.
ఆదర్శతలసంకాశా తతో వై పృథివీ మయా। అలాతచక్రప్రతిమా దృష్టా గోష్పదవత్ కృతా
అప్పుడు నాకు భూమి అద్దపు తలపైనిలా, అగ్ని చక్రంలా, ఆవు పాద ముద్రంత చిన్నదిగా కనిపించింది.
పూర్వాం దిశం తతో గత్వా పశ్యామి వివిధాన్ ద్రుమాన్। పర్వతాన్ సదరీన్ రమ్యాన్ సరాంసి వివిధాని చ
తర్వాత తూర్పు దిశగా వెళ్లి, అక్కడ ఎన్నో రకాల చెట్లు, అందమైన పర్వతాలు, నదులతో కూడిన ప్రదేశాలు, విభిన్నమైన సరస్సులు చూశాను.
ఉదయం తత్ర పశ్యామి పర్వతం ధాతుమణ్డితమ్। క్షీరోదం సాగరం చైవ నిత్యమప్సరసాలయమ్
అక్కడ ఉదయ పర్వతాన్ని, రకరకాల ధాతువులతో అలంకరించబడినదాన్ని, ఎప్పుడూ అప్సరసలు నివసించే క్షీరసాగరాన్ని చూశాను.
పరికాల్యమానస్తు తదా వాలినాభిద్రుతో హ్యహమ్। పునరావృత్య సహసా ప్రస్థితోఽహం తదా విభో
అక్కడ కూడా వాళీ నన్ను వెంటాడుతూ బాధించడంతో, నేను తిరిగి వెంటనే వెనక్కి వచ్చాను ప్రభూ.
దిశస్తస్యాస్తతో భూయః ప్రస్థితో దక్షిణాం దిశమ్। విన్ధ్యపాదపసంకీర్ణాం చన్దనద్రుమశోభితామ్
ఆ తరువాత మళ్లీ దక్షిణ దిశగా బయలుదేరాను. అక్కడ వింధ్య పర్వతాల వేర్లు విస్తరించి, గంధపు చెట్లతో అలంకరించబడిన ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.
ద్రుమశైలాన్తరే పశ్యన్ భూయో దక్షిణతోఽపరామ్। అపరాం చ దిశం ప్రాప్తో వాలినా సమభిద్రుతః
చెట్లు, పర్వతాల మధ్య చూస్తూ మరింత దక్షిణంగా వెళ్లాను. అక్కడ మరో దిశకు చేరుకున్నా, మళ్లీ వాళీ నన్ను వెంబడించాడు.
స పశ్యన్ వివిధాన్ దేశానస్తం చ గిరిసత్తమమ్। ప్రాప్య చాస్తం గిరిశ్రేష్ఠముత్తరం సమ్ప్రధావితః
అక్కడ ఎన్నో ప్రాంతాలు, గొప్ప పర్వతాన్ని చూసాను. ఆస్తమయ పర్వతాన్ని చేరుకుని, ఉత్తర దిశగా పరుగెత్తించబడ్డాను.
హిమవన్తం చ మేరుం చ సముద్రం చ తథోత్తరమ్। యదా న విన్దే శరణం వాలినా సమభిద్రుతః
హిమవంతాన్ని, మేరు పర్వతాన్ని, ఉత్తర సముద్రాన్ని చూశాను. కానీ, వాళీ నన్ను వెంబడించడంతో ఎక్కడా ఆశ్రయం దొరకలేదు.