శైలేన్ద్రో హిమవాన్ రామ ధాతూనామాకరో మహాన్ । తస్య కన్యాద్వయం రామ రూపేణాప్రతిమం భువి ॥౧-౩౫-
రామా! పర్వతాధిపతి హిమవంతుడు, ధాతువులకు పెద్ద నిలయం, భూమిపై అపూర్వ సౌందర్యంతో ఇద్దరు కుమార్తెలను కలిగి ఉన్నాడు.
యా మేరుదుహితా రామ తయోర్మాతా సుమధ్యమా । నామ్నా మేనా మనోజ్ఞా వై పత్నీ హిమవతః ప్రియా ॥౧-౩౫-
రామా! ఆ ఇద్దరు కుమార్తెల తల్లి మేనా, మెరుపు సొట్టబుగ్గలతో మేరు పర్వతుని కుమార్తె, హిమవంతునికి ప్రియమైన భార్య.
తస్యాం గఙ్గేయమభవజ్జ్యేష్ఠా హిమవతః సుతా । ఉమా నామ ద్వితీయాభూత్ కన్యా తస్యైవ రాఘవ ॥౧-౩౫-
రఘువంశ సంతానుడా! ఆ మేనాదేవి నుంచి హిమవంతునికి పెద్ద కుమార్తెగా గంగమ్మ జన్మించింది. రెండో కుమార్తె పేరు ఉమాదేవి.
అథ జ్యేష్ఠాం సురాః సర్వే దేవకార్యచికీర్షయా । శైలేన్ద్రం వరయామాసుర్గఙ్గాం త్రిపథగాం నదీమ్ ॥౧-౩౫-
తర్వాత దేవతల కార్యాన్ని నెరవేర్చాలనే కోరికతో, అందరు దేవతలు పర్వతాధిపతిని అడిగి, మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే గంగమ్మను కోరారు.
దదౌ ధర్మేణ హిమవాంస్తనయాం లోకపావనీమ్ । స్వచ్ఛన్దపథగాం గఙ్గాం త్రైలోక్యహితకామ్యయా ॥౧-౩౫-
హిమవంతుడు ధర్మబద్ధంగా తన కుమార్తె గంగమ్మను, లోకాలను పవిత్రం చేసే ఆమెను, తాను ఇష్టమైన మార్గంలో ప్రవహించేందుకు, మూడు లోకాల మేలుకోసం ఇచ్చాడు.
ప్రతిగృహ్య త్రిలోకార్థం త్రిలోకహితకాంక్షిణః । గఙ్గామాదాయ తేఽగచ్ఛన్ కృతార్థేనాన్తరాత్మనా ॥౧-౩౫-
మూడు లోకాల మేలుకోసం గంగమ్మను స్వీకరించిన వారు, తమ కోరిక నెరవేరిందని సంతృప్తితో అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు.
యా చాన్యా శైలదుహితా కన్యాఽసీద్ రఘునన్దన । ఉగ్రం సువ్రతమాస్థాయ తపస్తేపే తపోధనా ॥౧-౩౫-
రఘునందన! పర్వతుని ఇంకొక కుమార్తె కఠిన వ్రతాలు ఆచరించి, తీవ్రమైన తపస్సు చేసింది.
ఉగ్రేణ తపసా యుక్తాం దదౌ శైలవరః సుతామ్ । రుద్రాయాప్రతిరూపాయ ఉమాం లోకనమస్కృతామ్ ॥౧-౩౫-
తీవ్రమైన తపస్సుతో ఉన్న ఉమాదేవిని, లోకమంతా పూజించే ఆమెను, హిమవంతుడు అందానికి సమానుడే లేని రుద్రునికి ఇచ్చాడు.
ఏతే తే శైలరాజస్య సుతే లోకనమస్కృతే । గఙ్గా చ సరితాం శ్రేష్ఠా ఉమాదేవీ చ రాఘవ ॥౧-౩౫-
రాఘవా! ఇవే పర్వతరాజు కుమార్తెలు. లోకమంతా పూజించే గంగమ్మ నదులలో శ్రేష్ఠ, ఉమాదేవి కూడా.
ఏతత్ తే సర్వమాఖ్యాతం యథా త్రిపథగామినీ । ఖం గతా ప్రథమం తాత గతిం గతిమతాం వర ॥౧-౩౫-
ఓ మేధావీ! మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే గంగమ్మ మొదట ఎలా ఆకాశానికి చేరిందో, ఇది అంతా నీకు వివరంగా చెప్పాను.
సైషా సురనదీ రమ్యా శైలేన్ద్రతనయా తదా । సురలోకం సమారూఢా విపాపా జలవాహినీ ॥౧-౩౫-
అప్పుడు ఈ అందమైన దేవనది, పర్వతాధిపతికి కుమార్తె, పాపరహితురాలై, జలాన్ని మోసుకెళ్లుతూ, దేవలోకానికి చేరింది.
thumb|షట్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే షట్త్రింశః సర్గః ॥౧-
ఇప్పుడు ముప్పై ఆరు వ అధ్యాయాన్ని విను.
ఉక్తవాక్యే మునౌ తస్మిన్నుభౌ రాఘవలక్ష్మణౌ । ప్రతినన్ద్య కథాం వీరావూచతుర్మునిపుఙ్గవమ్ ॥౧-౩౬-
మహర్షి చెప్పిన తరువాత, వీరులు అయిన రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు ఆ కథను ఆనందంగా ఆమోదించి, మహర్షిని ఇలా అడిగారు.
ధర్మయుక్తమిదం బ్రహ్మన్ కథితం పరమం త్వయా । దుహితుః శైలరాజస్య జ్యేష్ఠాయా వక్తుమర్హసి । విస్తరం విస్తరజ్ఞోఽసి దివ్యమానుషసమ్భవమ్ ॥౧-౩౬-
బ్రాహ్మణా! నువ్వు ధర్మంతో కూడిన గొప్ప కథను చెప్పావు. ఇప్పుడు పర్వతరాజు పెద్ద కుమార్తె జననం గురించి వివరంగా చెప్పాలి. నీవు ఆ దివ్యమైన, మానవ జన్మాన్ని పూర్తిగా తెలుసు.
త్రీన్ పథో హేతునా కేన ప్లావయేల్లోకపావనీ । కథం గఙ్గాం త్రిపథగా విశ్రుతా సరిదుత్తమా ॥౧-౩౬-
లోకాలను పవిత్రం చేసే గంగమ్మ మూడు మార్గాల్లో ఎందుకు ప్రవహిస్తుంది? నదులలో శ్రేష్ఠమైన, ప్రసిద్ధిగాంచిన గంగమ్మ ఎలా మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే నదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది?
త్రిషు లోకేషు ధర్మజ్ఞ కర్మభిః కైః సమన్వితా । తథా బ్రువతి కాకుత్స్థే విశ్వామిత్రస్తపోధనః ॥౧-౩౬-
మూడు లోకాలలో, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, ఆమె ఎవరి సహాయంతో, ఏ కార్యాలతో వ్యవహరించింది? కకుత్స్థ వంశస్థుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, తపస్సులో ప్రావీణ్యం ఉన్న విశ్వామిత్రుడు సమాధానం చెప్పాడు.
నిఖిలేన కథాం సర్వామృషిమధ్యే న్యవేదయత్ । పురా రామ కృతోద్వాహః శితికణ్ఠో మహాతపాః ॥౧-౩౬-
మహర్షుల మధ్యలో, విశ్వామిత్రుడు ఆ కథను పూర్తిగా వివరించాడు: రామా! పూర్వంలో, గొప్ప తపస్సు కలిగిన శితికంఠుడు వివాహం చేసుకున్న కొత్త కాలంలో...
దృష్ట్వా చ భగవాన్ దేవీం మైథునాయోపచక్రమే । తస్య సంక్రీడమానస్య మహాదేవస్య ధీమతః । శితికణ్ఠస్య దేవస్య దివ్యం వర్షశతం గతమ్ ॥౧-౩౬-
ఆ దేవిని చూసిన అనంతరం, మహాదేవుడు — ఆ నీలకంఠుడు, గొప్ప జ్ఞానము కలవాడు — ఆమెతో కలయికలో లీనమయ్యాడు. అలా ఆ పరమేశ్వరుడు ఆనందంగా కాలక్షేపం చేస్తూ, దివ్య సంవత్సరాలు నూరూ గడిచిపోయాయి.
న చాపి తనయో రామ తస్యామాసీత్ పరంతప । సర్వే దేవాః సముద్యుక్తాః పితామహపురోగమాః ॥౧-౩౬-
అయినా, పరంతప రామా! ఆమెకు కుమారుడు పుట్టలేదు. అప్పుడు బ్రహ్మను ముందుగా ఉంచుకొని, అందరు దేవతలు ఆందోళన చెందారు.
యదిహోత్పద్యతే భూతం కస్తత్ ప్రతిసహిష్యతి । అభిగమ్య సురాః సర్వే ప్రణిపత్యేదమబ్రువన్ ॥౧-౩౬-
ఇక్కడ ఏదైనా ప్రాణి పుట్టితే దాన్ని ఎవరు తట్టుకోగలరు? అని అనుకొని, అందరు దేవతలు దగ్గరకు వచ్చి, నమస్కరించి ఇలా అన్నారు.
దేవదేవ మహాదేవ లోకస్యాస్య హితే రత । సురాణాం ప్రణిపాతేన ప్రసాదం కర్తుమర్హసి ॥౧-౩౬-
దేవదేవా! మహాదేవా! ఈ లోకానికి మేలు కోరేవాడా! మేము నీకు నమస్కరిస్తున్నాము, దయచేసి మాకు అనుగ్రహించు.
న లోకా ధారయిష్యన్తి తవ తేజః సురోత్తమ । బ్రాహ్మేణ తపసా యుక్తో దేవ్యా సహ తపశ్చర ॥౧-౩౬-
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా! నీ తేజస్సును లోకాలు భరించలేవు. బ్రహ్మదేవుని తపస్సుతో కూడి, దేవితో కలిసి తపస్సు చేయు.
త్రైలోక్యహితకామార్థం తేజస్తేజసి ధారయ । రక్ష సర్వానిమాఁల్లోకాన్ నాలోకం కర్తుమర్హసి ॥౧-౩౬-
మూడు లోకాల మేలుకోసం, నీ తేజస్సును మరొక తేజస్సులో నిలిపిపెట్టు. ఈ లోకాలన్నింటినీ రక్షించు, లోకాలను నివాసయోగ్యంగా ఉండనీయకూడదు.
దేవతానాం వచః శ్రుత్వా సర్వలోకమహేశ్వరః । బాఢమిత్యబ్రవీత్ సర్వాన్ పునశ్చేదమువాచ హ ॥౧-౩౬-
దేవతల మాటలు విన్న అనంతరం, సమస్త లోకాల మహేశ్వరుడు, 'అలా జరుగుతుంది' అని అన్నాడు. తరువాత ఆయన మళ్లీ ఇలా పలికాడు.
ధారయిష్యామ్యహం తేజస్తేజసైవ సహోమయా । త్రిదశాః పృథివీ చైవ నిర్వాణమధిగచ్ఛతు ॥౧-౩౬-
నేను నా తేజస్సును మరొక తేజస్సుతో, దేవితో కలిసి, నియంత్రిస్తాను. దేవతలు, భూమి శాంతిని పొందాలి.
యదిదం క్షుభితం స్థానాన్మమ తేజో హ్యనుత్తమమ్ । ధారయిష్యతి కస్తన్మే బ్రువన్తు సురసత్తమాః ॥౧-౩౬-
నా ఈ అపూర్వమైన తేజస్సు స్థానం విడిచి కదిలింది. దాన్ని ఎవరు భరించగలరు? ఈ విషయాన్ని ఉత్తమ దేవతలు చెప్పండి.
ఏవముక్తాస్తతో దేవాః ప్రత్యూచుర్వృషభధ్వజమ్ । యత్తేజః క్షుభితం హ్యద్య తద్ధరా ధారయిష్యతి ॥౧-౩౬-
అలా అడిగినప్పుడు, దేవతలు వృషభధ్వజుడికి ఇలా సమాధానం ఇచ్చారు: 'ఈ రోజు నీవు విడిచిన తేజస్సును భూమి భరిస్తుంది.'
ఏవముక్తః సురపతిః ప్రముమోచ మహాబలః । తేజసా పృథివీ యేన వ్యాప్తా సగిరికాననా ॥౧-౩౬-
దేవతల మాట విని, ఆ మహాబలుడు అయిన దేవేంద్రుడు తన గొప్ప తేజస్సును విడుదల చేశాడు. దాంతో, పర్వతాలు, అరణ్యాలతో కూడిన భూమంతా ఆ తేజస్సుతో నిండిపోయింది.
తతో దేవాః పునరిదమూచుశ్చాపి హుతాశనమ్ । ఆవిశ త్వం మహాతేజో రౌద్రం వాయుసమన్వితః ॥౧-౩౬-
అంతటా దేవతలు మళ్లీ అగ్నిదేవుని ఇలా అన్నారు: 'పవనునితో కూడినవాడా, మహాతేజస్సుతో కూడినవాడా! నీవు ఆ రౌద్ర తేజస్సులో ప్రవేశించు.'
తదగ్నినా పునర్వ్యాప్తం సంజాతం శ్వేతపర్వతమ్ । దివ్యం శరవణం చైవ పావకాదిత్యసంనిభమ్ ॥౧-౩౬-
అప్పుడు అగ్నిదేవుని తేజస్సుతో మళ్లీ నిండిపోయి, తెల్లటి పర్వతం, అగ్ని, సూర్యుని వంటి ప్రకాశంతో మెరిసే దివ్య శరవణం పుట్టింది.