ఏవముక్తస్తు రామేణ విశ్వామిత్రోఽబ్రవీదిదమ్ । ఏష పన్థా మయోద్దిష్టో యేన యాన్తి మహర్షయః ॥౧-౩౫-
రాముడు ఇలా అడిగినప్పుడు, విశ్వామిత్రుడు ఇలా చెప్పాడు: 'ఈ దారే నేను చూపినది. ఈ మార్గంలోనే మహర్షులు వెళ్ళుతారు.'
ఏవముక్తా మహర్షయో విశ్వామిత్రేణ ధీమతా । పశ్యన్తస్తే ప్రయాతా వై వనాని వివిధాని చ ॥౧-౩౫-
విశ్వామిత్రుడు ఇలా చెప్పిన తరువాత, మహర్షులు అందరూ ఆ మార్గంలో వెళ్ళుతూ, అక్కడి విభిన్నమైన అడవులను చూశారు.
తే గత్వా దూరమధ్వానం గతేఽర్ధదివసే తదా । జాహ్నవీం సరితాం శ్రేష్ఠాం దదృశుర్మునిసేవితామ్ ॥౧-౩౫-
అంతా చాలా దూరం ప్రయాణించి, అర్ధదినం అయినప్పుడు, మునులు సందర్శించే నదులలో శ్రేష్ఠమైన జాహ్నవిని చూశారు.
తాం దృష్ట్వా పుణ్యసలిలాం హంససారససేవితామ్ । బభూవుర్మునయః సర్వే ముదితాః సహరాఘవాః ॥౧-౩౫-
ఆ పవిత్రమైన, హంసలు, సారసాలు తిరిగే నదిని చూసి, రాఘవుడితో పాటు మునులందరూ ఆనందంతో నిండిపోయారు.
తస్యాస్తీరే తదా సర్వే చక్రుర్వాసపరిగ్రహమ్ । తతః స్నాత్వా యథాన్యాయం సంతర్ప్య పితృదేవతాః ॥౧-౩౫-
అందరూ ఆ నది తీరంలో నివాసం ఏర్పరచుకొని, స్నానం చేసి, పితృదేవతలకు విధిగా తర్పణాలు చేశారు.
హుత్వా చైవాగ్నిహోత్రాణి ప్రాశ్య చామృతవద్ధవిః । వివిశుర్జాహ్నవీతీరే శుభా ముదితమానసాః ॥౧-౩౫-
అగ్నిహోత్రాలు చేసి, అమృతంలా ఉన్న హవిస్సు భుజించి, ఆనందంగా మనసుతో జాహ్నవి తీరంలో ప్రవేశించారు.
విశ్వామిత్రం మహాత్మానం పరివార్య సమన్తతః । విష్ఠితాశ్చ యథాన్యాయం రాఘవౌ చ యథార్హతః । సంప్రహృష్టమనా రామో విశ్వామిత్రమథాబ్రవీత్ ॥౧-౩౫-
మహాత్ముడైన విశ్వామిత్రుని చుట్టూ అందరూ సరిగా కూర్చున్నారు. రాఘవులు కూడా తగిన స్థలంలో కూర్చున్నారు. ఆనందంగా ఉన్న రాముడు విశ్వామిత్రుని ఇలా అడిగాడు.
భగవఞ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి గఙ్గాం త్రిపథగాం నదీమ్ । త్రైలోక్యం కథమాక్రమ్య గతా నదనదీపతిమ్ ॥౧-౩౫-
భగవన్! మూడు లోకాల్లో ప్రవహించే గంగా నది గురించి వినాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది. ఆమె మూడు లోకాలను ఎలా అధిగమించి, నదులలో అధిపతిగా మారింది?
చోదితో రామవాక్యేన విశ్వామిత్రో మహామునిః । వృద్ధిం జన్మ చ గఙ్గాయా వక్తుమేవోపచక్రమే ॥౧-౩౫-
రాముని మాటలకు ప్రేరితుడై, మహర్షి విశ్వామిత్రుడు గంగమ్మ జననం, వృద్ధి గురించి చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
శైలేన్ద్రో హిమవాన్ రామ ధాతూనామాకరో మహాన్ । తస్య కన్యాద్వయం రామ రూపేణాప్రతిమం భువి ॥౧-౩౫-
రామా! పర్వతాధిపతి హిమవంతుడు, ధాతువులకు పెద్ద నిలయం, భూమిపై అపూర్వ సౌందర్యంతో ఇద్దరు కుమార్తెలను కలిగి ఉన్నాడు.
యా మేరుదుహితా రామ తయోర్మాతా సుమధ్యమా । నామ్నా మేనా మనోజ్ఞా వై పత్నీ హిమవతః ప్రియా ॥౧-౩౫-
రామా! ఆ ఇద్దరు కుమార్తెల తల్లి మేనా, మెరుపు సొట్టబుగ్గలతో మేరు పర్వతుని కుమార్తె, హిమవంతునికి ప్రియమైన భార్య.
తస్యాం గఙ్గేయమభవజ్జ్యేష్ఠా హిమవతః సుతా । ఉమా నామ ద్వితీయాభూత్ కన్యా తస్యైవ రాఘవ ॥౧-౩౫-
రఘువంశ సంతానుడా! ఆ మేనాదేవి నుంచి హిమవంతునికి పెద్ద కుమార్తెగా గంగమ్మ జన్మించింది. రెండో కుమార్తె పేరు ఉమాదేవి.
అథ జ్యేష్ఠాం సురాః సర్వే దేవకార్యచికీర్షయా । శైలేన్ద్రం వరయామాసుర్గఙ్గాం త్రిపథగాం నదీమ్ ॥౧-౩౫-
తర్వాత దేవతల కార్యాన్ని నెరవేర్చాలనే కోరికతో, అందరు దేవతలు పర్వతాధిపతిని అడిగి, మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే గంగమ్మను కోరారు.
దదౌ ధర్మేణ హిమవాంస్తనయాం లోకపావనీమ్ । స్వచ్ఛన్దపథగాం గఙ్గాం త్రైలోక్యహితకామ్యయా ॥౧-౩౫-
హిమవంతుడు ధర్మబద్ధంగా తన కుమార్తె గంగమ్మను, లోకాలను పవిత్రం చేసే ఆమెను, తాను ఇష్టమైన మార్గంలో ప్రవహించేందుకు, మూడు లోకాల మేలుకోసం ఇచ్చాడు.
ప్రతిగృహ్య త్రిలోకార్థం త్రిలోకహితకాంక్షిణః । గఙ్గామాదాయ తేఽగచ్ఛన్ కృతార్థేనాన్తరాత్మనా ॥౧-౩౫-
మూడు లోకాల మేలుకోసం గంగమ్మను స్వీకరించిన వారు, తమ కోరిక నెరవేరిందని సంతృప్తితో అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయారు.
యా చాన్యా శైలదుహితా కన్యాఽసీద్ రఘునన్దన । ఉగ్రం సువ్రతమాస్థాయ తపస్తేపే తపోధనా ॥౧-౩౫-
రఘునందన! పర్వతుని ఇంకొక కుమార్తె కఠిన వ్రతాలు ఆచరించి, తీవ్రమైన తపస్సు చేసింది.
ఉగ్రేణ తపసా యుక్తాం దదౌ శైలవరః సుతామ్ । రుద్రాయాప్రతిరూపాయ ఉమాం లోకనమస్కృతామ్ ॥౧-౩౫-
తీవ్రమైన తపస్సుతో ఉన్న ఉమాదేవిని, లోకమంతా పూజించే ఆమెను, హిమవంతుడు అందానికి సమానుడే లేని రుద్రునికి ఇచ్చాడు.
ఏతే తే శైలరాజస్య సుతే లోకనమస్కృతే । గఙ్గా చ సరితాం శ్రేష్ఠా ఉమాదేవీ చ రాఘవ ॥౧-౩౫-
రాఘవా! ఇవే పర్వతరాజు కుమార్తెలు. లోకమంతా పూజించే గంగమ్మ నదులలో శ్రేష్ఠ, ఉమాదేవి కూడా.
ఏతత్ తే సర్వమాఖ్యాతం యథా త్రిపథగామినీ । ఖం గతా ప్రథమం తాత గతిం గతిమతాం వర ॥౧-౩౫-
ఓ మేధావీ! మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే గంగమ్మ మొదట ఎలా ఆకాశానికి చేరిందో, ఇది అంతా నీకు వివరంగా చెప్పాను.
సైషా సురనదీ రమ్యా శైలేన్ద్రతనయా తదా । సురలోకం సమారూఢా విపాపా జలవాహినీ ॥౧-౩౫-
అప్పుడు ఈ అందమైన దేవనది, పర్వతాధిపతికి కుమార్తె, పాపరహితురాలై, జలాన్ని మోసుకెళ్లుతూ, దేవలోకానికి చేరింది.
thumb|షట్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే షట్త్రింశః సర్గః ॥౧-
ఇప్పుడు ముప్పై ఆరు వ అధ్యాయాన్ని విను.
ఉక్తవాక్యే మునౌ తస్మిన్నుభౌ రాఘవలక్ష్మణౌ । ప్రతినన్ద్య కథాం వీరావూచతుర్మునిపుఙ్గవమ్ ॥౧-౩౬-
మహర్షి చెప్పిన తరువాత, వీరులు అయిన రాఘవుడు, లక్ష్మణుడు ఆ కథను ఆనందంగా ఆమోదించి, మహర్షిని ఇలా అడిగారు.
ధర్మయుక్తమిదం బ్రహ్మన్ కథితం పరమం త్వయా । దుహితుః శైలరాజస్య జ్యేష్ఠాయా వక్తుమర్హసి । విస్తరం విస్తరజ్ఞోఽసి దివ్యమానుషసమ్భవమ్ ॥౧-౩౬-
బ్రాహ్మణా! నువ్వు ధర్మంతో కూడిన గొప్ప కథను చెప్పావు. ఇప్పుడు పర్వతరాజు పెద్ద కుమార్తె జననం గురించి వివరంగా చెప్పాలి. నీవు ఆ దివ్యమైన, మానవ జన్మాన్ని పూర్తిగా తెలుసు.
త్రీన్ పథో హేతునా కేన ప్లావయేల్లోకపావనీ । కథం గఙ్గాం త్రిపథగా విశ్రుతా సరిదుత్తమా ॥౧-౩౬-
లోకాలను పవిత్రం చేసే గంగమ్మ మూడు మార్గాల్లో ఎందుకు ప్రవహిస్తుంది? నదులలో శ్రేష్ఠమైన, ప్రసిద్ధిగాంచిన గంగమ్మ ఎలా మూడు మార్గాల్లో ప్రవహించే నదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది?
త్రిషు లోకేషు ధర్మజ్ఞ కర్మభిః కైః సమన్వితా । తథా బ్రువతి కాకుత్స్థే విశ్వామిత్రస్తపోధనః ॥౧-౩౬-
మూడు లోకాలలో, ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, ఆమె ఎవరి సహాయంతో, ఏ కార్యాలతో వ్యవహరించింది? కకుత్స్థ వంశస్థుడు ఇలా అడిగినప్పుడు, తపస్సులో ప్రావీణ్యం ఉన్న విశ్వామిత్రుడు సమాధానం చెప్పాడు.
నిఖిలేన కథాం సర్వామృషిమధ్యే న్యవేదయత్ । పురా రామ కృతోద్వాహః శితికణ్ఠో మహాతపాః ॥౧-౩౬-
మహర్షుల మధ్యలో, విశ్వామిత్రుడు ఆ కథను పూర్తిగా వివరించాడు: రామా! పూర్వంలో, గొప్ప తపస్సు కలిగిన శితికంఠుడు వివాహం చేసుకున్న కొత్త కాలంలో...
దృష్ట్వా చ భగవాన్ దేవీం మైథునాయోపచక్రమే । తస్య సంక్రీడమానస్య మహాదేవస్య ధీమతః । శితికణ్ఠస్య దేవస్య దివ్యం వర్షశతం గతమ్ ॥౧-౩౬-
ఆ దేవిని చూసిన అనంతరం, మహాదేవుడు — ఆ నీలకంఠుడు, గొప్ప జ్ఞానము కలవాడు — ఆమెతో కలయికలో లీనమయ్యాడు. అలా ఆ పరమేశ్వరుడు ఆనందంగా కాలక్షేపం చేస్తూ, దివ్య సంవత్సరాలు నూరూ గడిచిపోయాయి.
న చాపి తనయో రామ తస్యామాసీత్ పరంతప । సర్వే దేవాః సముద్యుక్తాః పితామహపురోగమాః ॥౧-౩౬-
అయినా, పరంతప రామా! ఆమెకు కుమారుడు పుట్టలేదు. అప్పుడు బ్రహ్మను ముందుగా ఉంచుకొని, అందరు దేవతలు ఆందోళన చెందారు.
యదిహోత్పద్యతే భూతం కస్తత్ ప్రతిసహిష్యతి । అభిగమ్య సురాః సర్వే ప్రణిపత్యేదమబ్రువన్ ॥౧-౩౬-
ఇక్కడ ఏదైనా ప్రాణి పుట్టితే దాన్ని ఎవరు తట్టుకోగలరు? అని అనుకొని, అందరు దేవతలు దగ్గరకు వచ్చి, నమస్కరించి ఇలా అన్నారు.
దేవదేవ మహాదేవ లోకస్యాస్య హితే రత । సురాణాం ప్రణిపాతేన ప్రసాదం కర్తుమర్హసి ॥౧-౩౬-
దేవదేవా! మహాదేవా! ఈ లోకానికి మేలు కోరేవాడా! మేము నీకు నమస్కరిస్తున్నాము, దయచేసి మాకు అనుగ్రహించు.