తత్ర పూర్వం పదం కృత్వా పురా విష్ణుస్త్రివిక్రమే। ద్వితీయం శిఖరే మేరోశ్చకార పురుషోత్తమః
అక్కడ పురాతన కాలంలో విష్ణువు త్రివిక్రముడై మొదటి అడుగును పెట్టాడు; రెండవ అడుగును మేరు శిఖరంపై ఉంచాడు.
ఉత్తరేణ పరిక్రమ్య జమ్బూద్వీపం దివాకరః। దృశ్యో భవతి భూయిష్ఠం శిఖరం తన్మహోచ్ఛ్రయమ్
ఆ పర్వతాన్ని ఉత్తర వైపు చుట్టి, జంబూద్వీపాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి, సూర్యుడు ముఖ్యంగా ఆ మహోన్నతమైన శిఖరంపై దర్శనమిస్తాడు.
తత్ర వైఖానసా నామ వాలఖిల్యా మహర్షయః। ప్రకాశమానా దృశ్యన్తే సూర్యవర్ణాస్తపస్వినః
అక్కడ వాలఖిల్యులు అనే వైఖానస మహర్షులు, సూర్యుని వర్ణంతో ప్రకాశిస్తూ, తపస్సులో లీనమై కనిపిస్తారు.
అయం సుదర్శనో ద్వీపః పురో యస్య ప్రకాశతే। తస్మింస్తేజశ్చ చక్షుశ్చ సర్వప్రాణభృతామపి
ఈ సుదర్శన ద్వీపం మీ ముందే ప్రకాశిస్తోంది. అందులో అన్ని ప్రాణుల తేజస్సు, దృష్టి ఉన్నాయి.
శైలస్య తస్య పృష్ఠేషు కన్దరేషు వనేషు చ। రావణః సహ వైదేహ్యా మార్గితవ్యస్తతస్తతః
ఆ పర్వతపు కొండచరియలు, గుహలు, అరణ్యాలలో రావణుడు, వైదేహితో కలిసి ఎక్కడైనా ఉండవచ్చునని అన్ని చోట్ల జాగ్రత్తగా వెతకండి.
కాఞ్చనస్య చ శైలస్య సూర్యస్య చ మహాత్మనః। ఆవిష్టా తేజసా సంధ్యా పూర్వా రక్తా ప్రకాశతే
బంగారు పర్వతం, మహాసూర్యుని తేజస్సుతో తూర్పు సంధ్య రక్తవర్ణంగా ప్రకాశిస్తుంది.
పూర్వమేతత్ కృతం ద్వారం పృథివ్యా భువనస్య చ। సూర్యస్యోదయనం చైవ పూర్వా హ్యేషా దిగుచ్యతే
ఇది భూమికి, లోకానికి తూర్పు ద్వారం, సూర్యుడు ఉదయించే స్థలం కూడా ఇదే. అందుకే ఈ దిక్కు తూర్పు అని పిలుస్తారు.
తస్య శైలస్య పృష్ఠేషు నిర్ఝరేషు గుహాసు చ। రావణః సహ వైదేహ్యా మార్గితవ్యస్తతస్తతః
ఆ పర్వతపు ఎడారుల్లో, జలపాతాలలో, గుహల్లో రావణుడు సీతతో కలసి ఎక్కడున్నాడో ప్రతిచోటా జాగ్రత్తగా వెతకండి.
తతః పరమగమ్యా స్యాద్ దిక్పూర్వా త్రిదశావృతా। రహితా చన్ద్రసూర్యాభ్యామదృశ్యా తమసావృతా
అది దాటి వెళ్ళితే దేవతలు చుట్టుముట్టిన తూర్పు దిక్కు ఉంటుంది. అక్కడ చంద్రుడు, సూర్యుడు లేరు, ఎవరూ చూడలేరు, చీకటితో నిండిపోయి ఉంటుంది.
శైలేషు తేషు సర్వేషు కన్దరేషు నదీషు చ। యే చ నోక్తా మయోద్దేశా విచేయా తేషు జానకీ
ఆ పర్వతాల్లో, గుహల్లో, నదుల్లో, ఇంకా నేను చెప్పని ప్రదేశాల్లో కూడా సీతను వెతకండి.
ఏతావద్ వానరైః శక్యం గన్తుం వానరపుఙ్గవాః। అభాస్కరమమర్యాదం న జానీమస్తతః పరమ్
వానరులారా, ఇంతవరకే మనం వెళ్ళగలం. దానికంటే ముందుకెళ్తే అక్కడ సూర్యుడు కనిపించడు, ఎటు వరకు ఉందో కూడా తెలియదు.
అభిగమ్య తు వైదేహీం నిలయం రావణస్య చ। మాసే పూర్ణే నివర్తధ్వముదయం ప్రాప్య పర్వతమ్
వైదేహిని, రావణుడి నివాసాన్ని కనుగొని, ఉదయపర్వతాన్ని చేరుకుని, నెల పూర్తయిన తర్వాత తిరిగి రండి.
ఊర్ధ్వం మాసాన్న వస్తవ్యం వసన్ వధ్యో భవేన్మమ। సిద్ధార్థాః సంనివర్తధ్వమధిగమ్య చ మైథిలీమ్
ఒక నెల దాటి అక్కడ ఉండకూడదు. అక్కడే ఉంటే నా కోపానికి గురవుతారు. మీ కార్యాన్ని సాధించి, మైథిలిని కనుగొని వెంటనే తిరిగి రండి.
మహేన్ద్రకాన్తాం వనషణ్డమణ్డితాం దిశం చరిత్వా నిపుణేన వానరాః। అవాప్య సీతాం రఘువంశజప్రియాం తతో నివృత్తాః సుఖినో భవిష్యథ
మహేంద్రపర్వతం, దాని చుట్టూ ఉన్న అరణ్యాలు అన్నీ జాగ్రత్తగా వెతికి, రఘువంశానికి ప్రియమైన సీతను కనుగొని, ఆనందంగా తిరిగి వస్తారు.
thumb|ఏకచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకచత్వారింశః సర్గః ॥౪-
ఇప్పుడు నలభయ్యొకటి అధ్యాయాన్ని వినండి. మహర్షి వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇది నలభయ్యొకటి అధ్యాయం.
తతః ప్రస్థాప్య సుగ్రీవస్తన్మహద్వానరం బలమ్। దక్షిణాం ప్రేషయామాస వానరానభిలక్షితాన్
ఆ తర్వాత సుగ్రీవుడు ఆ గొప్ప వానరసేనను పంపి, ప్రతిభావంతులైన వానరులను దక్షిణ దిక్కుకు పంపించాడు.
నీలమగ్నిసుతం చైవ హనూమన్తం చ వానరమ్। పితామహసుతం చైవ జామ్బవన్తం మహౌజసమ్
అగ్నిపుత్రుడు నీలుడు, వానరుడు హనుమంతుడు, బ్రహ్మపుత్రుడు జాంబవంతుడు వీరిని పంపించాడు.
సుహోత్రం చ శరారిం చ శరగుల్మం తథైవ చ। గజం గవాక్షం గవయం సుషేణం వృషభం తథా
సుహోత్రుడు, శరారి, శరగుల్ముడు, గజ, గవాక్ష, గవయ, సుషేణుడు, వృషభుడు వీరిని కూడా పంపించాడు.
మైన్దం చ ద్వివిదం చైవ సుషేణం గన్ధమాదనమ్। ఉల్కాముఖమనఙ్గం చ హుతాశనసుతావుభౌ
మైందుడు, ద్వివిదుడు, సుషేణుడు, గంధమాదనుడు, ఉల్కాముఖుడు, అనంగుడు, హుతాశనుని ఇద్దరు కుమారులు వీరిని కూడా పంపించాడు.
అఙ్గదప్రముఖాన్ వీరాన్ వీరః కపిగణేశ్వరః। వేగవిక్రమసమ్పన్నాన్ సందిదేశ విశేషవిత్
వీరుడు, వానరగణాధిపతి, అంగదుడు ముందుండేలా, వేగవంతులు, పరాక్రమశాలులు అయిన వీరులను ప్రత్యేకంగా ఆదేశించాడు.
తేషామగ్రేసరం చైవ బృహద్బలమథాఙ్గదమ్। విధాయ హరివీరాణామాదిశద్ దక్షిణాం దిశమ్
అందులో అంగదుడు గొప్ప బలవంతుడు. అతడిని ముందుగా పెట్టి, వానరవీరులను దక్షిణ దిక్కుకు పంపించాడు.
యే కేచన సముద్దేశాస్తస్యాం దిశి సుదుర్గమాః। కపీశః కపిముఖ్యానాం స తేషాం సముదాహరత్
ఆ దిక్కులో ఎంతటి కష్టమైన ప్రదేశాలున్నా, వానరప్రధానులకు వాటిని వానరాధిపతి వివరంగా చెప్పాడు.
సహస్రశిరసం విన్ధ్యం నానాద్రుమలతాయుతమ్। నర్మదాం చ నదీం రమ్యాం మహోరగనిషేవితామ్
వెయ్యి శిఖరాలు ఉన్న వింధ్యపర్వతం, ఎన్నో చెట్లు, లతలతో నిండినది, అందమైన నర్మదానది, మహావిషధరులు ఉండే ప్రదేశం.
తతో గోదావరీం రమ్యాం కృష్ణవేణీం మహానదీమ్। వరదాం చ మహాభాగాం మహోరగనిషేవితామ్। మేఖలానుత్కలాంశ్చైవ దశార్ణనగరాణ్యపి
తర్వాత అందమైన గోదావరి, మహానది కృష్ణవేణి, మహాభాగ్యవంతమైన వరదా, అక్కడ కూడా మహావిషధరులు ఉంటారు. మేఖల, ఉత్కల, దశార్ణ నగరాలను కూడా చెప్పాడు.
ఆబ్రవన్తీమవన్తీం చ సర్వమేవానుపశ్యత। విదర్భానృష్టికాంశ్చైవ రమ్యాన్ మాహిషకానపి
అబ్రవంతి, అవంతి, వీటన్నింటినీ మీరు చూడాలి. అలాగే విదర్భులు, ఋష్టికులు, అందమైన మాహిషకులను కూడా పరిశీలించండి.
తథా వఙ్గాన్ కలిఙ్గాంశ్చ కౌశికాంశ్చ సమన్తతః। అన్వీక్ష్య దణ్డకారణ్యం సపర్వతనదీగుహమ్
అలాగే వంగాలు, కలింగాలు, కౌశికులను చుట్టూ చూడండి. ఆ తర్వాత పర్వతాలు, నదులు, గుహలతో కూడిన దండకారణ్యాన్ని అన్వేషించండి.
నదీం గోదావరీం చైవ సర్వమేవానుపశ్యత। తథైవాన్ధ్రాంశ్చ పుణ్డ్రాంశ్చ చోలాన్ పాణ్డ్యాంశ్చ కేరలాన్
గోదావరి నదిని కూడా పూర్తిగా పరిశీలించండి. అలాగే ఆంధ్రులు, పుండ్రులు, చోళులు, పాండ్యులు, కేరళవాసులను కూడా చూడండి.
అయోముఖశ్చ గన్తవ్యః పర్వతో ధాతుమణ్డితః। విచిత్రశిఖరః శ్రీమాంశ్చిత్రపుష్పితకాననః
మీరు అయోముఖ అనే ఖనిజాలతో అలంకరించబడిన పర్వతాన్ని చేరాలి. అది విచిత్రమైన శిఖరాలతో, అందమైన పూలతో కళకళలాడే అడవులతో మెరిసిపోతుంది.
సుచన్దనవనోద్దేశో మార్గితవ్యో మహాగిరిః। తతస్తామాపగాం దివ్యాం ప్రసన్నసలిలాశయామ్
సువాసనలందించే చందనవనాలతో ఉన్న ఆ మహాపర్వతాన్ని వెతకండి. ఆ తరువాత నిర్మలమైన, ప్రశాంతమైన నీటితో ఉన్న ఆ దివ్యనదిని చూడండి.
తత్ర ద్రక్ష్యథ కావేరీం విహృతామప్సరోగణైః। తస్యాసీనం నగస్యాగ్రే మలయస్య మహౌజసమ్
అక్కడ మీరు కావేరిని చూస్తారు, అక్కడ అప్సరసులు ఆనందంగా విహరిస్తారు. ఆ నదీ తీరంలో మహాశక్తిశాలి మలయ పర్వతం ముందుగా కనిపిస్తుంది.