thumb|ఏకోనచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకోనచత్వారింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ముప్పై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
ఇతి బ్రువాణం సుగ్రీవం రామో ధర్మభృతాం వరః। బాహుభ్యాం సమ్పరిష్వజ్య ప్రత్యువాచ కృతాఞ్జలిమ్
ఇలా సుగ్రీవుడు మాట్లాడుతుండగా, ధర్మాన్ని కాపాడే వారిలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, రెండు చేతులతో అతన్ని ఆలింగనం చేసి, కౌగిలించుకుని, చేతులు జోడించి సమాధానం ఇచ్చాడు.
యదిన్ద్రో వర్షతే వర్షం న తచ్చిత్రం భవిష్యతి। ఆదిత్యోఽసౌ సహస్రాంశుః కుర్యాద్ వితిమిరం నభః
ఇంద్రుడు వర్షాన్ని కురిపిస్తే ఆశ్చర్యం లేదు. అలాగే, వేల కిరణాలున్న సూర్యుడు ఆకాశంలోని చీకటిని తొలగించినా ఆశ్చర్యం కాదు.
చన్ద్రమా రజనీం కుర్యాత్ ప్రభయా సౌమ్య నిర్మలామ్। త్వద్విధో వాపి మిత్రాణాం ప్రీతిం కుర్యాత్ పరంతప
సౌమ్యుడా! చంద్రుడు తన ప్రకాశంతో రాత్రిని నిర్మలంగా, అందంగా మారుస్తాడు. అలాగే, నీవంటి మిత్రుడు స్నేహితులకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాడు, శత్రువులను జయించే వాడా!
ఏవం త్వయి న తచ్చిత్రం భవేద్ యత్ సౌమ్య శోభనమ్। జానామ్యహం త్వాం సుగ్రీవ సతతం ప్రియవాదినమ్
ఇలా నీవు మంచి పనులు చేయడం ఆశ్చర్యం కాదు, సౌమ్యుడా! సుగ్రీవా, నీవు ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడే వాడివని నాకు తెలుసు.
త్వత్సనాథః సఖే సంఖ్యే జేతాస్మి సకలానరీన్। త్వమేవ మే సుహృన్మిత్రం సాహాయ్యం కర్తుమర్హసి
స్నేహితుడా! నీవు నా వెంట ఉండగా యుద్ధంలో నా శత్రువులందరిని జయిస్తాను. నీవే నాకు నిజమైన మిత్రుడవు, సహాయం చేయడానికి అర్హుడవు.
జహారాత్మవినాశాయ మైథిలీం రాక్షసాధమః। వఞ్చయిత్వా తు పౌలోమీమనుహ్లాదో యథా శచీమ్
తన నాశనానికి కారణమవుతూ, ఆ దుష్ట రాక్షసుడు మైథిలిని అపహరించాడు. అది అనుహ్లాదుడు పాలోమికి భార్య అయిన శచిని మోసం చేసినట్టే.
నచిరాత్ తం వధిష్యామి రావణం నిశితైః శరైః। పౌలోమ్యాః పితరం దృప్తం శతక్రతురివారిహా
చాలా త్వరలోనే నేను ఆ రావణుడిని పదునైన బాణాలతో సంహరిస్తాను. పాలోమి తండ్రిని ఇంద్రుడు ఎలా సంహరించాడో, అలాగే నేను కూడా చేస్తాను.
ఏతస్మిన్నన్తరే చైవ రజః సమభివర్తత। ఉష్ణతీవ్రాం సహస్రాంశోశ్ఛాదయద్ గగనే ప్రభామ్
అంతలోనే అక్కడ ధూళి మేఘం తలెత్తింది. దాని ఉష్ణతతో వేల కిరణాలున్న సూర్యుని కాంతి ఆకాశంలో మరుగున పడింది.
తతో నగేన్ద్రసంకాశైస్తీక్ష్ణదంష్ట్రైర్మహాబలైః। కృత్స్నా సంఛాదితా భూమిరసంఖ్యేయైః ప్లవంగమైః
తర్వాత, పర్వతాల్లాంటి ఆకారమున్న, పదునైన పళ్లున్న, అపార బలమున్న, లెక్కలేనన్ని వానరులతో భూమంతా కప్పబడిపోయింది.
నిమేషాన్తరమాత్రేణ తతస్తైర్హరియూథపైః। కోటీశతపరీవారైర్వానరైర్హరియూథపైః
ఒక క్షణంలోనే వానరసేనాధిపతులు, కోట్లాది వానరులతో చుట్టుముట్టి అక్కడ చేరారు.
నాదేయైః పార్వతేయైశ్చ సాముద్రైశ్చ మహాబలైః। హరిభిర్మేఘనిర్హ్రాదైరన్యైశ్చ వనవాసిభిః
పర్వతాల నుంచి, సముద్రాల నుంచి వచ్చిన గొంతు గల, గొప్ప బలమున్న వానరులు, ఇంకా అడవుల్లో నివసించే వానరులు అక్కడ ఉన్నారు. వారి గళాలు మేఘగర్జనలా వినిపించాయి.
తరుణాదిత్యవర్ణైశ్చ శశిగౌరైశ్చ వానరైః। పద్మకేసరవర్ణైశ్చ శ్వేతైర్హేమకృతాలయైః
కొంతమంది వానరులు ఉదయించే సూర్యుని రంగులో, మరికొందరు చంద్రుని వర్ణంలో, ఇంకొందరు పద్మపు రేతస్సు రంగులో, మరికొందరు బంగారం లా తెల్లగా మెరిసిపోతున్నారు.
కోటీసహస్రైర్దశభిః శ్రీమాన్ పరివృతస్తదా। వీరః శతబలిర్నామ వానరః ప్రత్యదృశ్యత
అప్పుడు శతబలి అనే వీరుడు, పదివేల కోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తతః కాఞ్చనశైలాభస్తారాయా వీర్యవాన్ పితా। అనేకైర్బహుసాహస్రైః కోటిభిః ప్రత్యదృశ్యత
తర్వాత, తారకు తండ్రైన వీరుడు, బంగారు పర్వతంలా ప్రకాశిస్తూ, లక్షలాది, కోట్లాది వానరులతో అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తథాపరేణ కోటీనాం సహస్రేణ సమన్వితః। పితా రుమాయాః సమ్ప్రాప్తః సుగ్రీవశ్వశురో విభుః
అదే విధంగా, రుమాకు తండ్రైన, సుగ్రీవుని మామ అయిన మహాశక్తివంతుడు, వేల కోట్ల వానరులతో అక్కడకు వచ్చాడు.
పద్మకేసరసంకాశస్తరుణార్కనిభాననః। బుద్ధిమాన్ వానరశ్రేష్ఠః సర్వవానరసత్తమః
పద్మపు రేణువుల వలె మెరిసే రూపంతో, ఉదయించే సూర్యుని వంటి ముఖంతో, తెలివైనవాడు, వానరులలో అగ్రగణ్యుడు, అందరిలో శ్రేష్ఠుడైన వానరుడు అక్కడ కనిపించాడు.
అనేకైర్బహుసాహస్త్రైర్వానరాణాం సమన్వితః। పితా హనుమతః శ్రీమాన్ కేసరీ ప్రత్యదృశ్యత
హనుమంతుని తండ్రి అయిన కేశరి, అపారమైన వేలాది వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, అక్కడ ప్రకాశిస్తూ కనిపించాడు.
గోలాఙ్గూలమహారాజో గవాక్షో భీమవిక్రమః। వృతః కోటిసహస్రేణ వానరాణామదృశ్యత
దీర్ఘమైన తోక కలిగిన వానరుల మహారాజు, భయంకరమైన పరాక్రమం కలిగిన గవాక్షుడు, కోటి సహస్రాల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి కనిపించాడు.
ఋక్షాణాం భీమవేగానాం ధూమ్రః శత్రునిబర్హణః। వృతః కోటిసహస్రాభ్యాం ద్వాభ్యాం సమభివర్తత
శత్రువులను నాశనం చేసే ధూమ్రుడు, ఉగ్రమైన వేగం కలిగిన రిక్షరాజు, రెండు కోటి సహస్రాల రిక్షలతో చుట్టుముట్టబడి ముందుకు వచ్చాడు.
మహాచలనిభైర్ఘోరైః పనసో నామ యూథపః। ఆజగామ మహావీర్యస్తిసృభిః కోటిభిర్వృతః
పెద్ద పర్వతంలా భయంకరంగా కనిపించే మహావీరుడు అయిన పనసుడు, మూడు కోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి అక్కడికి చేరాడు.
నీలాఞ్జనచయాకారో నీలో నామైష యూథపః। అదృశ్యత మహాకాయః కోటిభిర్దశభిర్వృతః
నీలాంజనపు గడ్డల వలె రూపం కలిగిన, నీలుడు అనే ఈ యూథపతి, గొప్ప శరీరంతో, పది కోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి కనిపించాడు.
తతః కాఞ్చనశైలాభో గవయో నామ యూథపః। ఆజగామ మహావీర్యః కోటిభిః పఞ్చభిర్వృతః
తరువాత, బంగారు పర్వతంలా మెరిసే గవయుడు అనే మహావీరుడు, ఐదు కోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి అక్కడికి వచ్చాడు.
దరీముఖశ్చ బలవాన్ యూథపోఽభ్యాయయౌ తదా। వృతః కోటిసహస్రేణ సుగ్రీవం సమవస్థితః
బలవంతుడైన దరీముఖుడు అనే యూథపతి కూడా, కోటి సహస్రాల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, సుగ్రీవుని సమీపంలోకి వచ్చాడు.
మైన్దశ్చ ద్వివిదశ్చోభావశ్విపుత్రౌ మహాబలౌ। కోటికోటిసహస్రేణ వానరాణామదృశ్యతామ్
అశ్వినీదేవతల కుమారులైన మైందుడు, ద్వివిదుడు ఇద్దరూ, లక్షల కోట్లు వానరులతో చుట్టుముట్టబడి కనిపించారు.
గజశ్చ బలవాన్ వీరస్తిసృభిః కోటిభిర్వృతః। ఆజగామ మహాతేజాః సుగ్రీవస్య సమీపతః
బలవంతుడు, వీరుడు అయిన గజుడు, మూడు కోట్ల వానరులతో చుట్టుముట్టబడి, మహాతేజస్సుతో సుగ్రీవుని సమీపానికి వచ్చాడు.
ఋక్షరాజో మహాతేజా జామ్బవాన్నామ నామతః। కోటిభిర్దశభిర్వ్యాప్తః సుగ్రీవస్య వశే స్థితః
రిక్షరాజు, మహాతేజస్సుతో ప్రసిద్ధి చెందిన జాంబవంతుడు, పది కోట్ల రిక్షలతో చుట్టుముట్టబడి, సుగ్రీవుని ఆజ్ఞకు లోబడి నిలిచాడు.
రుమణో నామ తేజస్వీ విక్రాన్తైర్వానరైర్వృతః। ఆగతో బలవాంస్తూర్ణం కోటీశతసమావృతః
తేజస్సుతో మెరిసే, బలవంతుడు అయిన రుమణుడు, పరాక్రమశాలులైన వానరులతో, వంద కోట్ల యోధులతో వెంటనే వచ్చాడు.
తతః కోటిసహస్రాణాం సహస్రేణ శతేన చ। పృష్ఠతోఽనుగతః ప్రాప్తో హరిభిర్గన్ధమాదనః
తరువాత, గంధమాదనుడు, వెనుక నుండి లక్షల కోట్లు వానరులు అనుసరించగా, అక్కడికి వచ్చాడు.
తతః పద్మసహస్రేణ వృతః శఙ్కుశతేన చ। యువరాజోఽఙ్గదః ప్రాప్తః పితుస్తుల్యపరాక్రమః
తరువాత, తండ్రికి సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన యువరాజు అంగదుడు, వెయ్యి పద్మాలు మరియు వంద శంఖులతో చుట్టుముట్టబడి అక్కడికి వచ్చాడు.