పరికీర్ణో యయౌ తత్ర యత్ర రామో వ్యవస్థితః। స తం దేశమనుప్రాప్య శ్రేష్ఠం రామనిషేవితమ్
అతని చుట్టూ వానరులు చేరి, రాముడు ఎదురు చూస్తున్న చోటికి వచ్చాడు. ఆ ప్రదేశానికి చేరుకుని, రాముడు గౌరవించిన ఆ స్థలాన్ని చూశాడు.
అవాతరన్మహాతేజాః శిబికాయాః సలక్ష్మణః। ఆసాద్య చ తతో రామం కృతాఞ్జలిపుటోఽభవత్
అప్పుడా మహాతేజస్వి సుగ్రీవుడు, లక్ష్మణునితో కలిసి శిబికా నుండి దిగాడు. రాముని దగ్గరకు వచ్చి, చేతులు జోడించి నిలబడ్డాడు.
కృతాఞ్జలౌ స్థితే తస్మిన్ వానరాశ్చాభవంస్తథా। తటాకమివ తం దృష్ట్వా రామః కుడ్మలపఙ్కజమ్
సుగ్రీవుడు చేతులు జోడించి నిలబడగా, వానరులందరూ అలాగే చేశారు. అతడిని సరస్సులోని ముద్దె పువ్వులా చూస్తూ, రాముడు
వానరాణాం మహత్ సైన్యం సుగ్రీవే ప్రీతిమానభూత్। పాదయోః పతితం మూర్ధ్నా తముత్థాప్య హరీశ్వరమ్
వానరుల గొప్ప సైన్యాన్ని చూసి సుగ్రీవునిపై ఆనందపడ్డాడు. తన పాదాల వద్ద మోకాళ్ల మీద వంగిన సుగ్రీవుని తలపై చేయి వేసి లేపాడు.
ప్రేమ్ణా చ బహుమానాచ్చ రాఘవః పరిషస్వజే। పరిష్వజ్య చ ధర్మాత్మా నిషీదేతి తతోఽబ్రవీత్
ప్రేమతో, గౌరవంతో రాఘవుడు సుగ్రీవుని ఆలింగనం చేశాడు. ఆలింగనం చేసిన తరువాత, ధర్మాత్ముడు 'కూర్చో' అని అన్నాడు.
నిషణ్ణం తం తతో దృష్ట్వా క్షితౌ రామోఽబ్రవీత్ తతః। ధర్మమర్థం చ కామం చ కాలే యస్తు నిషేవతే
ఆయన నేలపై కూర్చున్నదాన్ని చూసి, రాముడు ఇలా అన్నాడు: 'ధర్మం, అర్థం, కామాన్ని సమయానికి పాటించే వాడు
విభజ్య సతతం వీర స రాజా హరిసత్తమ। హిత్వా ధర్మం తథార్థం చ కామం యస్తు నిషేవతే
వాటిని ఎప్పుడూ వేరు చేసి, వీరుడా, ఆ రాజు వానరులలో శ్రేష్ఠుడు. కానీ ధర్మం, అర్థాన్ని వదిలిపెట్టి కేవలం కామాన్నే ఆశించే వాడు
స వృక్షాగ్రే యథా సుప్తః పతితః ప్రతిబుధ్యతే। అమిత్రాణాం వధే యుక్తో మిత్రాణాం సంగ్రహే రతః
వృక్షం మీద నిద్రపోయి, కింద పడిపోయి మేల్కొన్నవాడిలా అవుతాడు. శత్రువులను సంహరించడంలో, మిత్రులను కాపాడడంలో నిమగ్నుడై,
త్రివర్గఫలభోక్తా చ రాజా ధర్మేణ యుజ్యతే। ఉద్యోగసమయస్త్వేష ప్రాప్తః శత్రునిషూదన
మూడు పురుషార్థాల ఫలితాలను అనుభవించే రాజు ధర్మంలో స్థిరంగా ఉంటాడు. ఇప్పుడు ప్రయత్నానికి సమయం వచ్చింది, శత్రువులను సంహరించేవాడా.
సంచిన్త్యతాం హి పిఙ్గేశ హరిభిః సహ మన్త్రిభిః। ఏవముక్తస్తు సుగ్రీవో రామం వచనమబ్రవీత్
ఇది వానరులతో, మంత్రులతో కలిసి ఆలోచించు, పింగేశా. ఇలా అన్న రామునికి సుగ్రీవుడు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు:
ప్రణష్టా శ్రీశ్చ కీర్తిశ్చ కపిరాజ్యం చ శాశ్వతమ్। త్వత్ప్రసాదాన్మహాబాహో పునః ప్రాప్తమిదం మయా
నా ఐశ్వర్యం, కీర్తి, వానర రాజ్యం అన్నీ పోయినవి; నీ కృపతో, మహాబాహువా, ఇవన్నీ నాకు మళ్లీ లభించాయి.
తవ దేవ ప్రసాదాచ్చ భ్రాతుశ్చ జయతాం వర। కృతం న ప్రతికుర్యాద్ యః పురుషాణాం హి దూషకః
నీ దయతో, దేవతల దయతో, నీ విజయవంతుడైన అన్నయ్య సహాయంతో, చేసిన ఉపకారాన్ని తిరిగి చేయని వాడు మానవుల్లో నిజంగా అపకీర్తిపడతాడు.
ఏతే వానరముఖ్యాశ్చ శతశః శత్రుసూదన। ప్రాప్తాశ్చాదాయ బలినః పృథివ్యాం సర్వవానరాన్
శత్రువులను సంహరించేవాడా, వీర వానరులందరూ వందల సంఖ్యలో, భూమి మీద ఉన్న అన్ని బలవంతులైన వానరులను తీసుకొని ఇక్కడికి వచ్చారు.
ఋక్షాశ్చ వానరాః శూరా గోలాఙ్గూలాశ్చ రాఘవ। కాన్తారవనదుర్గాణామభిజ్ఞా ఘోరదర్శనాః
రాఘవా, ఇక్కడ ధైర్యవంతులైన రిక్షులు, వానరులు, కోతులు ఉన్నారు. వీరు అడవులు, పర్వత గుహలు బాగా తెలిసినవారు, భయంకరంగా కనిపించే వారు.
దేవగన్ధర్వపుత్రాశ్చ వానరాః కామరూపిణః। స్వైః స్వైః పరివృతాః సైన్యైర్వర్తన్తే పథి రాఘవ
రాఘవా, దేవతలు, గంధర్వుల సంతానమైన వానరులు కూడా ఉన్నారు. వీరు కావలసిన రూపం ధరించగలరు, తమ తమ సైన్యాలతో కూడి మార్గంలో వస్తున్నారు.
శతైః శతసహస్రైశ్చ వర్తన్తే కోటిభిస్తథా। అయుతైశ్చావృతా వీర శఙ్కుభిశ్చ పరంతప
వీరుడా, వందలు, లక్షలు, కోట్లు, అయుతాలు, విభాగాలుగా ఉన్న వానరులు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా, చుట్టూ చేరి ఉన్నారు.
అర్బుదైరర్బుదశతైర్మధ్యైశ్చాన్త్యైశ్చ వానరాః। సముద్రాశ్చ పరార్ధాశ్చ హరయో హరియూథపాః
అర్బుదాలు, అర్బుద శతాలు, మధ్యమ, అంత్య వర్గాల వానరులు, సముద్రాలంత గొప్ప వానరులు, వానర నాయకులు కూడా ఉన్నారు.
ఆగమిష్యన్తి తే రాజన్ మహేన్ద్రసమవిక్రమాః। మేఘపర్వతసంకాశా మేరువిన్ధ్యకృతాలయాః
రాజా, మహేంద్రుని సమానమైన బలమున్న వారు, మేఘాలు, పర్వతాల్లా కనిపించే వారు, మేరు, వింద్య పర్వతాల్లో నివసించే వారు నీ దగ్గరకు రానున్నారు.
తే త్వామభిగమిష్యన్తి రాక్షసం యోద్ధుమాహవే। నిహత్య రావణం యుద్ధే హ్యానయిష్యన్తి మైథిలీమ్
వారు యుద్ధంలో రాక్షసుడైన రావణుడిని ఎదుర్కొనడానికి నీ వద్దకు వస్తారు. యుద్ధంలో రావణుడిని సంహరించి, మైథిలిని తప్పక తిరిగి తీసుకొస్తారు.
తతః సముద్యోగమవేక్ష్య వీర్యవాన్ హరిప్రవీరస్య నిదేశవర్తినః। బభూవ హర్షాద్ వసుధాధిపాత్మజః ప్రబుద్ధనీలోత్పలతుల్యదర్శనః
అప్పుడు వానరసేనాధిపతికి కట్టుబడి, వీరుడు అయిన అతని ఆజ్ఞ ప్రకారం ఏర్పాట్లు జరుగుతున్నట్టు చూసి, భూమిపుత్రుడు ఆనందంతో కళకళలాడాడు. అతని ముఖం వికసించిన నీలకమలం లా ప్రకాశించింది.
thumb|ఏకోనచత్వారింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకోనచత్వారింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ముప్పై తొమ్మిదవ సర్గను వినండి.
ఇతి బ్రువాణం సుగ్రీవం రామో ధర్మభృతాం వరః। బాహుభ్యాం సమ్పరిష్వజ్య ప్రత్యువాచ కృతాఞ్జలిమ్
ఇలా సుగ్రీవుడు మాట్లాడుతుండగా, ధర్మాన్ని కాపాడే వారిలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, రెండు చేతులతో అతన్ని ఆలింగనం చేసి, కౌగిలించుకుని, చేతులు జోడించి సమాధానం ఇచ్చాడు.
యదిన్ద్రో వర్షతే వర్షం న తచ్చిత్రం భవిష్యతి। ఆదిత్యోఽసౌ సహస్రాంశుః కుర్యాద్ వితిమిరం నభః
ఇంద్రుడు వర్షాన్ని కురిపిస్తే ఆశ్చర్యం లేదు. అలాగే, వేల కిరణాలున్న సూర్యుడు ఆకాశంలోని చీకటిని తొలగించినా ఆశ్చర్యం కాదు.
చన్ద్రమా రజనీం కుర్యాత్ ప్రభయా సౌమ్య నిర్మలామ్। త్వద్విధో వాపి మిత్రాణాం ప్రీతిం కుర్యాత్ పరంతప
సౌమ్యుడా! చంద్రుడు తన ప్రకాశంతో రాత్రిని నిర్మలంగా, అందంగా మారుస్తాడు. అలాగే, నీవంటి మిత్రుడు స్నేహితులకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాడు, శత్రువులను జయించే వాడా!
ఏవం త్వయి న తచ్చిత్రం భవేద్ యత్ సౌమ్య శోభనమ్। జానామ్యహం త్వాం సుగ్రీవ సతతం ప్రియవాదినమ్
ఇలా నీవు మంచి పనులు చేయడం ఆశ్చర్యం కాదు, సౌమ్యుడా! సుగ్రీవా, నీవు ఎప్పుడూ మధురంగా మాట్లాడే వాడివని నాకు తెలుసు.
త్వత్సనాథః సఖే సంఖ్యే జేతాస్మి సకలానరీన్। త్వమేవ మే సుహృన్మిత్రం సాహాయ్యం కర్తుమర్హసి
స్నేహితుడా! నీవు నా వెంట ఉండగా యుద్ధంలో నా శత్రువులందరిని జయిస్తాను. నీవే నాకు నిజమైన మిత్రుడవు, సహాయం చేయడానికి అర్హుడవు.
జహారాత్మవినాశాయ మైథిలీం రాక్షసాధమః। వఞ్చయిత్వా తు పౌలోమీమనుహ్లాదో యథా శచీమ్
తన నాశనానికి కారణమవుతూ, ఆ దుష్ట రాక్షసుడు మైథిలిని అపహరించాడు. అది అనుహ్లాదుడు పాలోమికి భార్య అయిన శచిని మోసం చేసినట్టే.
నచిరాత్ తం వధిష్యామి రావణం నిశితైః శరైః। పౌలోమ్యాః పితరం దృప్తం శతక్రతురివారిహా
చాలా త్వరలోనే నేను ఆ రావణుడిని పదునైన బాణాలతో సంహరిస్తాను. పాలోమి తండ్రిని ఇంద్రుడు ఎలా సంహరించాడో, అలాగే నేను కూడా చేస్తాను.
ఏతస్మిన్నన్తరే చైవ రజః సమభివర్తత। ఉష్ణతీవ్రాం సహస్రాంశోశ్ఛాదయద్ గగనే ప్రభామ్
అంతలోనే అక్కడ ధూళి మేఘం తలెత్తింది. దాని ఉష్ణతతో వేల కిరణాలున్న సూర్యుని కాంతి ఆకాశంలో మరుగున పడింది.
తతో నగేన్ద్రసంకాశైస్తీక్ష్ణదంష్ట్రైర్మహాబలైః। కృత్స్నా సంఛాదితా భూమిరసంఖ్యేయైః ప్లవంగమైః
తర్వాత, పర్వతాల్లాంటి ఆకారమున్న, పదునైన పళ్లున్న, అపార బలమున్న, లెక్కలేనన్ని వానరులతో భూమంతా కప్పబడిపోయింది.