ఘృతాచ్యాం కిల సంసక్తో దశ వర్షాణి లక్ష్మణ। అహోఽమన్యత ధర్మాత్మా విశ్వామిత్రో మహామునిః
లక్ష్మణా, ధర్మబద్ధుడైన మహర్షి విశ్వామిత్రుడు ఘృతాచితో కలసి పదేళ్లు గడిపాడు. కాలం ఎలా గడిచిపోయిందో ఆయనకు తెలియలేదు.
స హి ప్రాప్తం న జానీతే కాలం కాలవిదాం వరః। విశ్వామిత్రో మహాతేజాః కిం పునర్యః పృథగ్జనః
కాలాన్ని బాగా తెలిసిన విశ్వామిత్రుడే కాలం గడిచినదీ గుర్తించలేకపోయాడు. మరి సాధారణ మనుషుల సంగతి ఏమిటి?
దేహధర్మగతస్యాస్య పరిశ్రాన్తస్య లక్ష్మణ। అవితృప్తస్య కామేషు రామః క్షన్తుమిహార్హతి
లక్ష్మణా, ఇతని శరీరం అలసిపోయింది, కోరికలు తీరలేదు. ఇక్కడ రాముడు ఇతనిని క్షమించాలి.
న చ రోషవశం తాత గన్తుమర్హసి లక్ష్మణ। నిశ్చయార్థమవిజ్ఞాయ సహసా ప్రాకృతో యథా
తాత లక్ష్మణా, నిజంగా విషయం ఏమిటో తెలుసుకోకుండా, సాధారణ మనిషిలా కోపానికి లోనవ్వకూడదు.
సత్త్వయుక్తా హి పురుషాస్త్వద్విధాః పురుషర్షభ। అవిమృశ్య న రోషస్య సహసా యాన్తి వశ్యతామ్
నీలాంటి సద్గుణాలు ఉన్నవారు, పురుషశ్రేష్ఠా, ఆలోచించకుండా ఒక్కసారిగా కోపానికి లోనవ్వరు.
ప్రసాదయే త్వాం ధర్మజ్ఞ సుగ్రీవార్థం సమాహితా। మహాన్ రోషసముత్పన్నః సంరమ్భస్త్యజ్యతామయమ్
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, నీ మనసు స్థిరంగా పెట్టుకొని సుగ్రీవుని కోసం నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను. పుట్టిన ఆ గొప్ప కోపాన్ని విడిచిపెట్టు, నిష్కల్మషుడవు.
రుమాం మాం చాఙ్గదం రాజ్యం ధనధాన్యపశూని చ। రామప్రియార్థం సుగ్రీవస్త్యజేదితి మతిర్మమ
రాముని కోసం సుగ్రీవుడు రుమాను, నన్ను, అంగదుని, రాజ్యాన్ని, ధనం, ధాన్యం, పశువులన్నీ కూడా వదిలేస్తాడని నాకు నమ్మకం.
సమానేష్యతి సుగ్రీవః సీతయా సహ రాఘవమ్। శశాఙ్కమివ రోహిణ్యా హత్వా తం రాక్షసాధమమ్
ఆ రాక్షస దుర్మార్గుడిని సంహరించిన తరువాత, సుగ్రీవుడు సీతతో కలిసి రాఘవుని కలిపిస్తాడు, చంద్రుడు రోహిణితో కలిసినట్లుగా.
శతకోటిసహస్రాణి లఙ్కాయాం కిల రక్షసామ్। అయుతాని చ షట్త్రింశత్సహస్రాణి శతాని చ
లంకలో రాక్షసులు వందల కోట్ల సంఖ్యలో ఉన్నారు. ఇంకా ముప్పై ఆరు వేల పదివేల శతాలు కూడా ఉన్నాయని చెబుతారు.
అహత్వా తాంశ్చ దుర్ధర్షాన్ రాక్షసాన్ కామరూపిణః। న శక్యో రావణో హన్తుం యేన సా మైథిలీ హృతా
ఆ భయంకరమైన, రూపం మార్చుకునే రాక్షసులను సంహరించకుండా, మైతిలిని అపహరించిన రావణుడిని చంపడం సాధ్యం కాదు.
తే న శక్యా రణే హన్తుమసహాయేన లక్ష్మణ। రావణః క్రూరకర్మా చ సుగ్రీవేణ విశేషతః
లక్ష్మణా, సహాయం లేకుండా యుద్ధంలో ఆ రాక్షసులను, ముఖ్యంగా సుగ్రీవుడు, రావణుడిని సంహరించలేడు.
ఏవమాఖ్యాతవాన్ వాలీ స హ్యభిజ్ఞో హరీశ్వరః। ఆగమస్తు న మే వ్యక్తః శ్రవాత్ తస్య బ్రవీమ్యహమ్
హరిచక్రవర్తి వాలీ ఈ విధంగా చెప్పాడు. ఆయనకు అన్నీ బాగా తెలుసు. కానీ ఆ పరంపర నాకు స్పష్టంగా తెలియదు. నేను విన్నదే చెబుతున్నాను.
త్వత్సహాయనిమిత్తం హి ప్రేషితా హరిపుఙ్గవాః। ఆనేతుం వానరాన్ యుద్ధే సుబహూన్ హరిపుఙ్గవాన్
నీకు సహాయం చేయడానికి, యుద్ధానికి అనేక శక్తివంతమైన వానరులను తీసుకురావడానికి వానరశ్రేష్ఠులు పంపబడ్డారు.
తాంశ్చ ప్రతీక్షమాణోఽయం విక్రాన్తాన్ సుమహాబలాన్। రాఘవస్యార్థసిద్ధ్యర్థం న నిర్యాతి హరీశ్వరః
ఆ వీర వానరులను ఎదురుచూస్తూ, రాఘవుని కార్యసిద్ధి కోసం ఈ వానరాధిపతి బయలుదేరడం లేదు.
కృతా సుసంస్థా సౌమిత్రే సుగ్రీవేణ పురా యథా। అద్య తైర్వానరైః సర్వైరాగన్తవ్యం మహాబలైః
సౌమిత్రీ, సుగ్రీవుడు ముందుగా ఏర్పాటుచేసిన ప్రకారం, ఈరోజు ఆ మహాబలవంతులైన వానరులందరూ రావాలి.
ఋక్షకోటిసహస్రాణి గోలాఙ్గూలశతాని చ। అద్య త్వాముపయాస్యన్తి జహి కోపమరిందమ। కోట్యోఽనేకాస్తు కాకుత్స్థ కపీనాం దీప్తతేజసామ్
ఈరోజు నువ్వు ఎదురుచూస్తూ ఉన్నావు కాబట్టి, వందల కోట్లు ఉన్న రిక్షరూప వానరులు, వందల కొద్దీ తోకలున్నవారు, ఇంకా అనేక కోట్లు తేజస్సుతో మెరిసే వానరులు, కాకుత్స్థ వంశజా, నీ వద్దకు వస్తారు. కోపాన్ని విడిచిపెట్టు, శత్రువులను జయించే వాడా.
తవ హి ముఖమిదం నిరీక్ష్య కోపాత్ క్షతజసమే నయనే నిరీక్షమాణాః। హరివరవనితా న యాన్తి శాన్తిం ప్రథమభయస్య హి శఙ్కితాః స్మ సర్వాః
నీ ముఖాన్ని కోపంతో, రక్తవర్ణమైన కళ్లతో చూస్తూ, వానర స్త్రీలు భయంతో ఉన్నారు. మొదటి ప్రమాదం వస్తుందేమో అని అందరూ ఆందోళన చెందుతున్నారు.
thumb|షట్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే షట్త్రింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధా కాండలో ముప్పై ఆరు వ సర్గను వినండి.
ఇత్యుక్తస్తారయా వాక్యం ప్రశ్రితం ధర్మసంహితమ్। మృదుస్వభావః సౌమిత్రిః ప్రతిజగ్రాహ తద్వచః
తార చెప్పిన మృదువైన, ధర్మబద్ధమైన మాటలను సహజంగా మృదుస్వభావుడైన సౌమిత్రి గౌరవంగా ఆమోదించాడు.
తస్మిన్ ప్రతిగృహీతే తు వాక్యే హరిగణేశ్వరః। లక్ష్మణాత్ సుమహత్ త్రాసం వస్త్రం క్లిన్నమివాత్యజత్
ఆ మాటలు అంగీకరించగానే, వానరసేనాధిపతి భయంతో వణిగి, తడిసిన వస్త్రంలా తన వస్త్రాన్ని వదిలేశాడు.
తతః కణ్ఠగతం మాల్యం చిత్రం బహుగుణం మహత్। చిచ్ఛేద విమదశ్చాసీత్ సుగ్రీవో వానరేశ్వరః
తర్వాత, వానరుల రాజైన సుగ్రీవుడు, అహంకారాన్ని వదిలి, మెడలో ఉన్న రంగురంగుల, గొప్ప మాలను కోసేశాడు.
స లక్ష్మణం భీమబలం సర్వవానరసత్తమః। అబ్రవీత్ ప్రశ్రితం వాక్యం సుగ్రీవః సమ్ప్రహర్షయన్
అంతట సర్వ వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవుడు, భయంకరమైన బలమున్న లక్ష్మణుని ఆనందింపజేస్తూ గౌరవంగా ఇలా అన్నాడు.
ప్రణష్టా శ్రీశ్చ కీర్తిశ్చ కపిరాజ్యం చ శాశ్వతమ్। రామప్రసాదాత్ సౌమిత్రే పునశ్చాప్తమిదం మయా
సౌమిత్రీ! నాకు ఐశ్వర్యం, కీర్తి, వానర రాజ్యమూ పోయినవి. కానీ రాముని కృపతో ఇవన్నీ మళ్లీ నాకు లభించాయి.
కః శక్తస్తస్య దేవస్య ఖ్యాతస్య స్వేన కర్మణా। తాదృశం ప్రతికుర్వీత అంశేనాపి నృపాత్మజ
ప్రభువైన అతని మహత్తర కర్మలకు పేరుగాంచిన ఆ దేవునికి, ఎవరు అయినా కొంత భాగమైనా ప్రతిఫలం ఇవ్వగలరా, రాజకుమార?
సీతాం ప్రాప్స్యతి ధర్మాత్మా వధిష్యతి చ రావణమ్। సహాయమాత్రేణ మయా రాఘవః స్వేన తేజసా
ధర్మాత్ముడైన రాఘవుడు తన స్వశక్తితో, నా సహాయంతో, సీతను తిరిగి పొందుతాడు, రావణుడిని సంహరిస్తాడు.
సహాయకృత్యం కిం తస్య యేన సప్త మహాద్రుమాః। గిరిశ్చ వసుధా చైవ బాణేనైకేన దారితాః
ఒక్క బాణంతో ఏడు గొప్ప చెట్లు, ఒక కొండ, భూమిని కూడా చీల్చిన వాడికి సహాయం ఏమి అవసరం?
ధనుర్విస్ఫారమాణస్య యస్య శబ్దేన లక్ష్మణ। సశైలా కమ్పితా భూమిః సహాయైః కిం ను తస్య వై
లక్ష్మణా! అతడు విల్లు ఎక్కించగానే, ఆ శబ్దానికి పర్వతాలతో కూడిన భూమి itself వణుకుతుంది. అలాంటి వాడికి సహాయులు ఎందుకు కావాలి?
అనుయాత్రాం నరేన్ద్రస్య కరిష్యేఽహం నరర్షభ। గచ్ఛతో రావణం హన్తుం వైరిణం సపురస్సరమ్
నరశ్రేష్ఠా! రాముడు రావణుడిని, అతని అనుచరులతో సహా సంహరించేందుకు పోవగా, నేను అతనితో పాటు వెళ్తాను.
యది కించిదతిక్రాన్తం విశ్వాసాత్ ప్రణయేన వా। ప్రేష్యస్య క్షమితవ్యం మే న కశ్చిన్నాపరాధ్యతి
నా దూత విశ్వాసంతో లేదా స్నేహంతో ఏదైనా హద్దు దాటి మాట్లాడినట్లయితే, దయచేసి క్షమించాలి. ఎందుకంటే ఎవరికైనా తప్పు జరిగిపోతుంది.
ఇతి తస్య బ్రువాణస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। అభవల్లక్ష్మణః ప్రీతః ప్రేమ్ణా చేదమువాచ హ
మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడు ఇలా మాట్లాడగా, లక్ష్మణుడు ప్రేమతో సంతోషించి ఇలా అన్నాడు.