కృతం చేన్నాతిజానీషే రాఘవస్య మహాత్మనః। సద్యస్త్వం నిశితైర్బాణైర్హతో ద్రక్ష్యసి వాలినమ్
మహాత్ముడైన రాఘవుడు చేసిన ఉపకారాన్ని నీవు గుర్తించకపోతే, త్వరలోనే పదునైన బాణాలతో వాలి ఎలా హతమయ్యాడో చూస్తావు.
న స సంకుచితః పన్థా యేన వాలీ హతో గతః। సమయే తిష్ఠ సుగ్రీవ మా వాలిపథమన్వగాః
వాలి హతమై పోయిన మార్గం ఇంకా మూసిపోలేదు; నీవు మాట నిలబెట్టుకో, సుగ్రీవా, వాలి చేసిన తప్పు మార్గాన్ని అనుసరించవద్దు.
న నూనమిక్ష్వాకువరస్య కార్ముకా- చ్ఛరాంశ్చ తాన్ పశ్యసి వజ్రసంనిభాన్। తతః సుఖం నామ విషేవసే సుఖీ న రామకార్యం మనసాప్యవేక్షసే
నిశ్చయంగా నీవు ఇక్ష్వాకువంశస్థుడైన రాముని విల్లు, ఆ మోజు మెరుపులాంటి బాణాలను చూడటం లేదు; అందుకే సుఖంగా ఆనందాలు అనుభవిస్తున్నావు, రాముని పని గురించి మనసులో కూడా ఆలోచించడం లేదు.
thumb|పఞ్చత్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే పఞ్చత్రింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధా కాండలో ముప్పై ఐదవ అధ్యాయం వినబడుచున్నది.
తథా బ్రూవాణం సౌమిత్రిం ప్రదీప్తమివ తేజసా। అబ్రవీల్లక్ష్మణం తారా తారాధిపనిభాననా
ఇలా తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ మాట్లాడుతున్న సౌమిత్రిని చూసి, చంద్రుని వలె ముఖమున్న తారా, లక్ష్మణుడిని ఇలా అడిగింది.
నైవం లక్ష్మణ వక్తవ్యో నాయం పరుషమర్హతి। హరీణామీశ్వరః శ్రోతుం తవ వక్త్రాద్ విశేషతః
లక్ష్మణా, నీవు ఇలా మాట్లాడకూడదు; వానరుల అధిపతి నీ నోటినుంచి ఇలాంటి కఠినమైన మాటలు వినడానికి అర్హుడు కాదు.
నైవాకృతజ్ఞః సుగ్రీవో న శఠో నాపి దారుణః। నైవానృతకథో వీర న జిహ్మశ్చ కపీశ్వరః
సుగ్రీవుడు కృతఘ్నుడు కాదు, మోసగాడు కాదు, క్రూరుడూ కాదు; వానరుల రాజు అబద్ధం చెప్పడు, వంకరగా ఉండడు, వీరా.
ఉపకారం కృతం వీరో నాప్యయం విస్మృతః కపిః। రామేణ వీర సుగ్రీవో యదన్యైర్దుష్కరం రణే
వీరుడైన సుగ్రీవుడు తనకు చేసిన ఉపకారాన్ని మరచిపోలేదు; రాముడు యుద్ధంలో చేసిన దుర్లభమైన కార్యాన్ని వానరం గుర్తుంచుకున్నాడు.
రామప్రసాదాత్ కీర్తిం చ కపిరాజ్యం చ శాశ్వతమ్। ప్రాప్తవానిహ సుగ్రీవో రుమాం మాం చ పరంతప
రాముని కృప వల్ల సుగ్రీవుడు శాశ్వతమైన కీర్తిని, వానరుల రాజ్యాన్ని, రుమాను, నన్ను, నిన్ను—all పొందాడు, శత్రువులను భయపెట్టేవాడా.
సుదుఃఖశయితః పూర్వం ప్రాప్యేదం సుఖముత్తమమ్। ప్రాప్తకాలం న జానీతే విశ్వామిత్రో యథా మునిః
ఇంతకు ముందు ఎంతో బాధ అనుభవించిన సుగ్రీవుడు, ఇప్పుడు అత్యుత్తమమైన సుఖాన్ని పొందుతున్నాడు; కానీ, ముని విశ్వామిత్రుడు కాలాన్ని గుర్తించనట్టు, ఇతనికి కూడా సమయం తెలియడం లేదు.
ఘృతాచ్యాం కిల సంసక్తో దశ వర్షాణి లక్ష్మణ। అహోఽమన్యత ధర్మాత్మా విశ్వామిత్రో మహామునిః
లక్ష్మణా, ధర్మబద్ధుడైన మహర్షి విశ్వామిత్రుడు ఘృతాచితో కలసి పదేళ్లు గడిపాడు. కాలం ఎలా గడిచిపోయిందో ఆయనకు తెలియలేదు.
స హి ప్రాప్తం న జానీతే కాలం కాలవిదాం వరః। విశ్వామిత్రో మహాతేజాః కిం పునర్యః పృథగ్జనః
కాలాన్ని బాగా తెలిసిన విశ్వామిత్రుడే కాలం గడిచినదీ గుర్తించలేకపోయాడు. మరి సాధారణ మనుషుల సంగతి ఏమిటి?
దేహధర్మగతస్యాస్య పరిశ్రాన్తస్య లక్ష్మణ। అవితృప్తస్య కామేషు రామః క్షన్తుమిహార్హతి
లక్ష్మణా, ఇతని శరీరం అలసిపోయింది, కోరికలు తీరలేదు. ఇక్కడ రాముడు ఇతనిని క్షమించాలి.
న చ రోషవశం తాత గన్తుమర్హసి లక్ష్మణ। నిశ్చయార్థమవిజ్ఞాయ సహసా ప్రాకృతో యథా
తాత లక్ష్మణా, నిజంగా విషయం ఏమిటో తెలుసుకోకుండా, సాధారణ మనిషిలా కోపానికి లోనవ్వకూడదు.
సత్త్వయుక్తా హి పురుషాస్త్వద్విధాః పురుషర్షభ। అవిమృశ్య న రోషస్య సహసా యాన్తి వశ్యతామ్
నీలాంటి సద్గుణాలు ఉన్నవారు, పురుషశ్రేష్ఠా, ఆలోచించకుండా ఒక్కసారిగా కోపానికి లోనవ్వరు.
ప్రసాదయే త్వాం ధర్మజ్ఞ సుగ్రీవార్థం సమాహితా। మహాన్ రోషసముత్పన్నః సంరమ్భస్త్యజ్యతామయమ్
ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, నీ మనసు స్థిరంగా పెట్టుకొని సుగ్రీవుని కోసం నిన్ను ప్రార్థిస్తున్నాను. పుట్టిన ఆ గొప్ప కోపాన్ని విడిచిపెట్టు, నిష్కల్మషుడవు.
రుమాం మాం చాఙ్గదం రాజ్యం ధనధాన్యపశూని చ। రామప్రియార్థం సుగ్రీవస్త్యజేదితి మతిర్మమ
రాముని కోసం సుగ్రీవుడు రుమాను, నన్ను, అంగదుని, రాజ్యాన్ని, ధనం, ధాన్యం, పశువులన్నీ కూడా వదిలేస్తాడని నాకు నమ్మకం.
సమానేష్యతి సుగ్రీవః సీతయా సహ రాఘవమ్। శశాఙ్కమివ రోహిణ్యా హత్వా తం రాక్షసాధమమ్
ఆ రాక్షస దుర్మార్గుడిని సంహరించిన తరువాత, సుగ్రీవుడు సీతతో కలిసి రాఘవుని కలిపిస్తాడు, చంద్రుడు రోహిణితో కలిసినట్లుగా.
శతకోటిసహస్రాణి లఙ్కాయాం కిల రక్షసామ్। అయుతాని చ షట్త్రింశత్సహస్రాణి శతాని చ
లంకలో రాక్షసులు వందల కోట్ల సంఖ్యలో ఉన్నారు. ఇంకా ముప్పై ఆరు వేల పదివేల శతాలు కూడా ఉన్నాయని చెబుతారు.
అహత్వా తాంశ్చ దుర్ధర్షాన్ రాక్షసాన్ కామరూపిణః। న శక్యో రావణో హన్తుం యేన సా మైథిలీ హృతా
ఆ భయంకరమైన, రూపం మార్చుకునే రాక్షసులను సంహరించకుండా, మైతిలిని అపహరించిన రావణుడిని చంపడం సాధ్యం కాదు.
తే న శక్యా రణే హన్తుమసహాయేన లక్ష్మణ। రావణః క్రూరకర్మా చ సుగ్రీవేణ విశేషతః
లక్ష్మణా, సహాయం లేకుండా యుద్ధంలో ఆ రాక్షసులను, ముఖ్యంగా సుగ్రీవుడు, రావణుడిని సంహరించలేడు.
ఏవమాఖ్యాతవాన్ వాలీ స హ్యభిజ్ఞో హరీశ్వరః। ఆగమస్తు న మే వ్యక్తః శ్రవాత్ తస్య బ్రవీమ్యహమ్
హరిచక్రవర్తి వాలీ ఈ విధంగా చెప్పాడు. ఆయనకు అన్నీ బాగా తెలుసు. కానీ ఆ పరంపర నాకు స్పష్టంగా తెలియదు. నేను విన్నదే చెబుతున్నాను.
త్వత్సహాయనిమిత్తం హి ప్రేషితా హరిపుఙ్గవాః। ఆనేతుం వానరాన్ యుద్ధే సుబహూన్ హరిపుఙ్గవాన్
నీకు సహాయం చేయడానికి, యుద్ధానికి అనేక శక్తివంతమైన వానరులను తీసుకురావడానికి వానరశ్రేష్ఠులు పంపబడ్డారు.
తాంశ్చ ప్రతీక్షమాణోఽయం విక్రాన్తాన్ సుమహాబలాన్। రాఘవస్యార్థసిద్ధ్యర్థం న నిర్యాతి హరీశ్వరః
ఆ వీర వానరులను ఎదురుచూస్తూ, రాఘవుని కార్యసిద్ధి కోసం ఈ వానరాధిపతి బయలుదేరడం లేదు.
కృతా సుసంస్థా సౌమిత్రే సుగ్రీవేణ పురా యథా। అద్య తైర్వానరైః సర్వైరాగన్తవ్యం మహాబలైః
సౌమిత్రీ, సుగ్రీవుడు ముందుగా ఏర్పాటుచేసిన ప్రకారం, ఈరోజు ఆ మహాబలవంతులైన వానరులందరూ రావాలి.
ఋక్షకోటిసహస్రాణి గోలాఙ్గూలశతాని చ। అద్య త్వాముపయాస్యన్తి జహి కోపమరిందమ। కోట్యోఽనేకాస్తు కాకుత్స్థ కపీనాం దీప్తతేజసామ్
ఈరోజు నువ్వు ఎదురుచూస్తూ ఉన్నావు కాబట్టి, వందల కోట్లు ఉన్న రిక్షరూప వానరులు, వందల కొద్దీ తోకలున్నవారు, ఇంకా అనేక కోట్లు తేజస్సుతో మెరిసే వానరులు, కాకుత్స్థ వంశజా, నీ వద్దకు వస్తారు. కోపాన్ని విడిచిపెట్టు, శత్రువులను జయించే వాడా.
తవ హి ముఖమిదం నిరీక్ష్య కోపాత్ క్షతజసమే నయనే నిరీక్షమాణాః। హరివరవనితా న యాన్తి శాన్తిం ప్రథమభయస్య హి శఙ్కితాః స్మ సర్వాః
నీ ముఖాన్ని కోపంతో, రక్తవర్ణమైన కళ్లతో చూస్తూ, వానర స్త్రీలు భయంతో ఉన్నారు. మొదటి ప్రమాదం వస్తుందేమో అని అందరూ ఆందోళన చెందుతున్నారు.
thumb|షట్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే షట్త్రింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధా కాండలో ముప్పై ఆరు వ సర్గను వినండి.
ఇత్యుక్తస్తారయా వాక్యం ప్రశ్రితం ధర్మసంహితమ్। మృదుస్వభావః సౌమిత్రిః ప్రతిజగ్రాహ తద్వచః
తార చెప్పిన మృదువైన, ధర్మబద్ధమైన మాటలను సహజంగా మృదుస్వభావుడైన సౌమిత్రి గౌరవంగా ఆమోదించాడు.
తస్మిన్ ప్రతిగృహీతే తు వాక్యే హరిగణేశ్వరః। లక్ష్మణాత్ సుమహత్ త్రాసం వస్త్రం క్లిన్నమివాత్యజత్
ఆ మాటలు అంగీకరించగానే, వానరసేనాధిపతి భయంతో వణిగి, తడిసిన వస్త్రంలా తన వస్త్రాన్ని వదిలేశాడు.