దృష్ట్వాభిజనసమ్పన్నాస్తత్ర మాల్యకృతస్రజః। వరమాల్యకృతవ్యగ్రా భూషణోత్తమభూషితాః
అక్కడ అతడు మంచి వంశానికి చెందిన స్త్రీలను, పుష్పమాలలు ధరించినవారిని, అందమైన మాలలు తయారు చేయడంలో తలమునకలై ఉన్నవారిని, అద్భుతమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడినవారిని చూశాడు.
నాతృప్తాన్ నాతి చావ్యగ్రాన్ నానుదాత్తపరిచ్ఛదాన్। సుగ్రీవానుచరాంశ్చాపి లక్షయామాస లక్ష్మణః
సుగ్రీవుని సేవకులను లక్ష్మణుడు గమనించాడు; వాళ్లు తృప్తి లేనివారు కాదు, మితిమీరిన ఆశతో ఉన్నవారు కూడా కాదు, వారి వస్త్రాలు నిర్లక్ష్యంగా లేవు.
కూజితం నూపురాణాం చ కాఞ్చీనాం నిఃస్వనం తథా। స నిశమ్య తతః శ్రీమాన్ సౌమిత్రిర్లజ్జితోఽభవత్
అక్కడ నూపురాల మోగుడు, కంచుల ధ్వని విన్న లక్ష్మణుడు, సుమిత్ర కుమారుడు, కొంత సంకోచంతో నిండిపోయాడు.
రోషవేగప్రకుపితః శ్రుత్వా చాభరణస్వనమ్। చకార జ్యాస్వనం వీరో దిశః శబ్దేన పూరయన్
ఆభరణాల శబ్దం విని, కోపం ఉప్పొంగి, ఆ వీరుడు తన విల్లును బిగించి శబ్దం చేశాడు; ఆ ధ్వని దిక్కులను నింపింది.
చారిత్రేణ మహాబాహురపకృష్టః స లక్ష్మణః। తస్థావేకాన్తమాశ్రిత్య రామకోపసమన్వితః
మహాబాహువు లక్ష్మణుడు, తన ప్రవర్తన అపహాస్యం అయినట్టు అనిపించి, రాముని కోపంతో ఒంటరిగా నిలబడి ఉన్నాడు.
తేన చాపస్వనేనాథ సుగ్రీవః ప్లవగాధిపః। విజ్ఞాయాగమనం త్రస్తః స చచాల వరాసనాత్
ఆ విల్లు శబ్దం విని, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు అతని రాకను గ్రహించి, భయంతో తన అద్భుత ఆసనంనుండి లేచాడు.
అఙ్గదేన యథా మహ్యం పురస్తాత్ ప్రతివేదితమ్। సువ్యక్తమేష సమ్ప్రాప్తః సౌమిత్రిర్భ్రాతృవత్సలః
అంగదుడు ముందుగా నాకు చెప్పినట్టు, సుమిత్ర కుమారుడు, అన్నయ్యను ప్రేమించే వాడు, ఇప్పుడు స్పష్టంగా వచ్చాడని తెలుస్తోంది.
అఙ్గదేన సమాఖ్యాతో జ్యాస్వనేన చ వానరః। బుబుధే లక్ష్మణం ప్రాప్తం ముఖం చాస్య వ్యశుష్యత
అంగదుడు చెప్పిన మాటలు, విల్లు శబ్దం విని, వానరుడు లక్ష్మణుడు వచ్చాడని గ్రహించాడు; అతని ముఖం వాడిపోయింది.
తతస్తారాం హరిశ్రేష్ఠః సుగ్రీవః ప్రియదర్శనామ్। ఉవాచ హితమవ్యగ్రస్త్రాససమ్భ్రాన్తమానసః
తర్వాత సుగ్రీవుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, భయంతో మనసు కలవరపడి ఉన్నప్పటికీ, స్థిరంగా, మధురంగా కనిపించే తారను పిలిచి, మేలైన మాటలు చెప్పాడు.
కిం ను రుట్కారణం సుభ్రు ప్రకృత్యా మృదుమానసః। సరోష ఇవ సమ్ప్రాప్తో యేనాయం రాఘవానుజః
ఓ సుందరిదీ, సహజంగా మృదువైన హృదయం కలిగిన రాఘవుని తమ్ముడు, ఇంత కోపంగా ఇక్కడికి రావడానికి ఏ కారణమో చెప్పగలవా?
యద్యస్య కృతమస్మాభిర్బుధ్యసే కించిదప్రియమ్। తద్బుద్ధ్యా సమ్ప్రధార్యాశు క్షిప్రమేవాభిధీయతామ్
మన వల్ల అతనికి ఏదైనా అపరిచితమైన పని జరిగిందని నువ్వు భావిస్తే, దాన్ని బాగా ఆలోచించి వెంటనే స్పష్టంగా చెప్పు.
అథవా స్వయమేవైనం ద్రష్టుమర్హసి భామిని। వచనైః సాన్త్వయుక్తైశ్చ ప్రసాదయితుమర్హసి
లేకపోతే, ఓ మధుర మూర్తి, నువ్వే స్వయంగా అతని దగ్గరకు వెళ్లి, మృదువైన మాటలతో అతని మనసు చల్లార్చాలి.
త్వద్దర్శనే విశుద్ధాత్మా న స్మ కోపం కరిష్యతి। నహి స్త్రీషు మహాత్మానః క్వచిత్ కుర్వన్తి దారుణమ్
నీ దర్శనంతో అతని పవిత్రమైన హృదయం కోపానికి లోనవదు; ఎందుకంటే, గొప్ప మనుషులు ఎప్పుడూ స్త్రీల పట్ల కఠినంగా ప్రవర్తించరు.
త్వయా సాన్త్వైరుపక్రాన్తం ప్రసన్నేన్ద్రియమానసమ్। తతః కమలపత్రాక్షం ద్రక్ష్యామ్యహమరిందమమ్
నువ్వు సాంత్వనతో మాట్లాడితే, అతని ఇంద్రియాలు, మనసు శాంతించగలవు; అప్పుడు నేను కమలదళాలాంటి కన్నులు కలిగిన, శత్రువులను జయించే వాడైన అతన్ని కోపం లేకుండా చూడగలను.
సా ప్రస్ఖలన్తీ మదవిహ్వలాక్షీ ప్రలమ్బకాఞ్చీగుణహేమసూత్రా। సలక్షణా లక్ష్మణసంనిధానం జగామ తారా నమితాఙ్గయష్టిః
తార, మదంతో కన్నులు తేలిపోతూ, బంగారు కంచులు, అలంకారాలు ఊగుతూ, శుభలక్షణాలతో అలంకరించబడి, తలవంచి లక్ష్మణుని దగ్గరకు నడిచింది.
స తాం సమీక్ష్యైవ హరీశపత్నీం తస్థావుదాసీనతయా మహాత్మా। అవాఙ్ముఖోఽభూన్మనుజేన్ద్రపుత్రః స్త్రీసంనికర్షాద్ వినివృత్తకోపః
ఆ వానరాధిపతిని భార్యను చూసిన మహాత్ముడు, రాజకుమారుడు అక్కడ నిశ్శబ్దంగా నిలబడ్డాడు; స్త్రీ సమీపంలో కోపం తగ్గిపోతూ, లక్ష్మణుడు తలదించుకున్నాడు.
సా పానయోగాచ్చ నివృత్తలజ్జా దృష్టిప్రసాదాచ్చ నరేన్ద్రసూనోః। ఉవాచ తారా ప్రణయప్రగల్భం వాక్యం మహార్థం పరిసాన్త్వరూపమ్
పానముతో సిగ్గు పోయి, రాజకుమారుని మృదువైన చూపుతో ధైర్యం పొందిన తార, ప్రేమతో ధైర్యంగా, మృదువుగా, గంభీరమైన మాటలు చెప్పింది.
కిం కోపమూలం మనుజేన్ద్రపుత్ర కస్తే న సంతిష్ఠతి వాఙ్నిదేశే। కః శుష్కవృక్షం వనమాపతన్తం దావాగ్నిమాసీదతి నిర్విశఙ్కః
రాజకుమారా, నీ కోపానికి మూలం ఏమిటి? ఎవరు నీ మాట వినడం లేదు? ఎవరైనా ఎడారి చెట్టు వలె అడవిలో వస్తున్న అగ్నిని భయపడకుండా ఎదుర్కొంటారా?
స తస్యా వచనం శ్రుత్వా సాన్త్వపూర్వమశఙ్కితః। భూయః ప్రణయదృష్టార్థం లక్ష్మణో వాక్యమబ్రవీత్
ఆమె మృదువుగా, నిర్భయంగా చెప్పిన మాటలు విని, లక్ష్మణుడు ప్రేమతో, సూటిగా మళ్లీ ఇలా అన్నాడు.
కిమయం కామవృత్తస్తే లుప్తధర్మార్థసంగ్రహః। భర్తా భర్తృహితే యుక్తే న చైనమవబుధ్యసే
ఇది నీ కోరికలవల్ల జరిగిందా? నీ భర్త ధర్మార్ధాలను పట్టించుకోకుండా, తనకు మేలు కలిగే పనిలో ఉన్నాడని నువ్వు గ్రహించలేవా?
న చిన్తయతి రాజ్యార్థం సోఽస్మాన్ శోకపరాయణాన్। సామాత్యపరిషత్ తారే కామమేవోపసేవతే
అతడు రాజ్య ప్రయోజనాన్ని, మన బాధను కూడా పట్టించుకోవడం లేదు తారా. మంత్రులూ సభను వదిలిపెట్టి, కేవలం సుఖానికే లోనవుతున్నాడు.
స మాసాంశ్చతురః కృత్వా ప్రమాణం ప్లవగేశ్వరః। వ్యతీతాంస్తాన్ మదోదగ్రో విహరన్ నావబుధ్యతే
వానరుల అధిపతి, మదంలో మునిగి, నాలుగు నెలలు కాలం గడిచిపోయినదే అని కూడా గ్రహించలేదు.
నహి ధర్మార్థసిద్ధ్యర్థం పానమేవం ప్రశస్యతే। పానాదర్థశ్చ కామశ్చ ధర్మశ్చ పరిహీయతే
ధర్మార్ధాలను సాధించాలంటే ఇలాంటి మద్యం సేవనం శ్లాఘనీయం కాదు. మద్యం వల్ల ధర్మం, అర్థం, కామం అన్నీ నశిస్తాయి.
ధర్మలోపో మహాంస్తావత్ కృతే హ్యప్రతికుర్వతః। అర్థలోపశ్చ మిత్రస్య నాశే గుణవతో మహాన్
పని చేయకపోతే ధర్మహాని చాలా పెద్దది. మంచి మిత్రుడు నశిస్తే, అర్థహాని కూడా ఎంతో ఎక్కువ.
మిత్రం హ్యర్థగుణశ్రేష్ఠం సత్యధర్మపరాయణమ్। తద్ద్వయం తు పరిత్యక్తం న తు ధర్మే వ్యవస్థితమ్
ధన, గుణాల్లో శ్రేష్ఠుడైన, సత్యధర్మాలకు నిష్టయైన మిత్రుడిని వదిలిపెట్టి, ఇంకా ధర్మంలో నిలబడడం లేదు.
తదేవం ప్రస్తుతే కార్యే కార్యమస్మాభిరుత్తరమ్। తత్ కార్యం కార్యతత్త్వజ్ఞే త్వముదాహర్తుమర్హసి
ఇప్పుడు ఈ పని ఎదురుగా ఉన్నప్పుడు, మనం తగినట్లు చేయాలి. నీవు కార్యతత్వాన్ని తెలిసినవాడివి, ఏం చేయాలో చెప్పాలి.
సా తస్య ధర్మార్థసమాధియుక్తం నిశమ్య వాక్యం మధురస్వభావమ్। తారా గతార్థే మనుజేన్ద్రకార్యే విశ్వాసయుక్తం తమువాచ భూయః
అతని మాటలు ధర్మార్ధాలపై దృష్టి పెట్టినవి, స్వభావంగా మధురంగా ఉండగా, తారా రాజకుమారుని గురించి విషయం తెలుసుకుని, నమ్మకంతో మళ్లీ ఇలా చెప్పింది.
న కోపకాలః క్షితిపాలపుత్ర న చాపి కోపః స్వజనే విధేయః। త్వదర్థకామస్య జనస్య తస్య ప్రమాదమప్యర్హసి వీర సోఢుమ్
ఇప్పుడు కోపపడే సమయం కాదు రాజకుమారా. మనవారిపై కోపం చూపడం తగదు. నీకు మేలు కోరే వారిలో తప్పు జరిగినా, ఓ ధైర్యవంతుడా, నువ్వు సహించాలి.
కోపం కథం నామ గుణప్రకృష్టః కుమార కుర్యాదపకృష్టసత్త్వే। కస్త్వద్విధః కోపవశం హి గచ్ఛేత్ సత్త్వావరుద్ధస్తపసః ప్రసూతిః
ధర్మగుణాలు ఉన్న రాజకుమారుడు, మనస్సు బలహీనమైనవాడిపై ఎలా కోపపడతాడు? నీవంటి తపస్సుతో పుట్టిన, ఆత్మనిగ్రహం ఉన్నవాడు కోపానికి లోనవుతాడా?
జానామి కోపం హరివీరబన్ధో- ర్జానామి కార్యస్య చ కాలసఙ్గమ్। జానామి కార్యం త్వయి యత్కృతం న- స్తచ్చాపి జానామి యదత్ర కార్యమ్
హరివీరుడి కోపాన్ని నాకు తెలుసు. పనికి సరైన సమయం కూడా తెలుసు. నీ కోసం ఏం జరిగిందో తెలుసు, ఇంకా ఏం చేయాలో కూడా నాకు తెలుసు.