నిఃశ్వసన్తం తు తం దృష్ట్వా క్రుద్ధం దశరథాత్మజమ్। బభూవుర్హరయస్త్రస్తా న చైనం పర్యవారయన్
దశరథుని కుమారుడు కోపంతో ఊపిరి పీల్చుతూ ఉన్నాడు అని చూసి, ఆ వానరులు భయపడి, అతన్ని చుట్టుముట్టలేదు.
స తాం రత్నమయీం దివ్యాం శ్రీమాన్ పుష్పితకాననామ్। రమ్యాం రత్నసమాకీర్ణాం దదర్శ మహతీం గుహామ్
అతడు ఆ గొప్ప గుహను చూశాడు; అది రత్నాలతో అలంకరించబడి, దివ్యంగా, పుష్పాలతో నిండిన తోటలతో, అందంగా, విలువైన రత్నాలతో నిండిపోయి ఉంది.
హర్మ్యప్రాసాదసమ్బాధాం నానారత్నోపశోభితామ్। సర్వకామఫలైర్వృక్షైః పుష్పితైరుపశోభితామ్
ఆ గుహలో భవనాలు, ప్రాసాదాలు గుంపుగా ఉండి, వివిధ రకాల రత్నాలతో మెరిసిపోతూ, అన్ని కోరికలను తీర్చే పుష్పవృక్షాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
దేవగన్ధర్వపుత్రైశ్చ వానరైః కామరూపిభిః। దివ్యమాల్యామ్బరధరైః శోభితాం ప్రియదర్శనైః
దేవతలు, గంధర్వుల కుమారులు అయిన వానరులు, కావలసిన రూపం ధరించగలవారు, దివ్యమైన పూలమాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, అందంగా కనిపిస్తూ అక్కడ అలంకరించారు.
చన్దనాగురుపద్మానాం గన్ధైః సురభిగన్ధితామ్। మైరేయాణాం మధూనాం చ సమ్మోదితమహాపథామ్
చందనం, అగరు, పద్మాల సువాసనలతో పరిమళించి, మద్యం, తేనె వాసనలతో కూడిన విస్తారమైన వీధులు అక్కడ ఉన్నాయి.
విన్ధ్యమేరుగిరిప్రఖ్యైః ప్రాసాదైర్నైకభూమిభిః। దదర్శ గిరినద్యశ్చ విమలాస్తత్ర రాఘవః
వింధ్య, మేరు పర్వతాల్లా ఉన్న అనేక అంతస్తుల ప్రాసాదాలు, నిర్మలమైన నదులు, వసంతాలు అక్కడ రాఘవుడు చూశాడు.
అఙ్గదస్య గృహం రమ్యం మైన్దస్య ద్వివిదస్య చ। గవయస్య గవాక్షస్య గజస్య శరభస్య చ
అంగదుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు, గవయుడు, గవాక్షుడు, గజుడు, శరభుడు వీరి అందమైన ఇళ్ళను అతడు చూశాడు.
విద్యున్మాలేశ్చ సమ్పాతేః సూర్యాక్షస్య హనూమతః। వీరబాహోః సుబాహోశ్చ నలస్య చ మహాత్మనః
విద్యున్మాలి, సంపాతి, సూర్యాక్షుడు, హనుమంతుడు, వీరబాహుడు, సుబాహుడు, మహాత్ముడైన నలుడు వీరి ఇళ్ళను కూడా చూశాడు.
కుముదస్య సుషేణస్య తారజామ్బవతోస్తథా। దధివక్త్రస్య నీలస్య సుపాటలసునేత్రయోః
కుముదుడు, సుషేణుడు, తార, జాంబవంతుడు, దధివక్త్రుడు, నీలుడు, సుపాటలుడు, సునేత్రుడు వీరి ఇళ్ళను కూడా చూశాడు.
ఏతేషాం కపిముఖ్యానాం రాజమార్గే మహాత్మనామ్। దదర్శ గృహముఖ్యాని మహాసారాణి లక్ష్మణః
ఈ మహానుభావులైన వానర నాయకుల ఇళ్ళన్నీ రాజమార్గంలో, గొప్పగా, వైభవంగా లక్స్మణుడు చూశాడు.
పాణ్డురాభ్రప్రకాశాని గన్ధమాల్యయుతాని చ। ప్రభూతధనధాన్యాని స్త్రీరత్నైః శోభితాని చ
ఆ ఇళ్ళు తెల్ల మబ్బుల్లా మెరిసిపోతూ, పూలమాలల సువాసనతో, ధనం, ధాన్యంతో సమృద్ధిగా, అందమైన స్త్రీలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
పాణ్డురేణ తు శైలేన పరిక్షిప్తం దురాసదమ్। వానరేన్ద్రగృహం రమ్యం మహేన్ద్రసదనోపమమ్
ఒక తెల్ల పర్వతం చుట్టూ ఉండి, చేరుకోలేని విధంగా, వానరుల రాజు ఇల్లు ఎంతో అందంగా, ఇంద్రుని మందిరాన్ని తలపించేలా ఉంది.
శుక్లైః ప్రాసాదశిఖరైః కైలాసశిఖరోపమైః। సర్వకామఫలైర్వృక్షైః పుష్పితైరుపశోభితమ్
తెల్లని ప్రాసాద శిఖరాలతో, కైలాస శిఖరాలను పోలి, అన్ని కోరికలు తీర్చే పుష్పవృక్షాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
మహేన్ద్రదత్తైః శ్రీమద్భిర్నీలజీమూతసంనిభైః। దివ్యపుష్పఫలైర్వృక్షైః శీతచ్ఛాయైర్మనోరమైః
ఇంద్రుడు ఇచ్చిన, మేఘాల్లా నీలంగా మెరిసే, దివ్య పుష్పఫలాలతో, చల్లని నీడనిచ్చే, మధురమైన వృక్షాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
హరిభిః సంవృతద్వారం బలిభిః శస్త్రపాణిభిః। దివ్యమాల్యావృతం శుభ్రం తప్తకాఞ్చనతోరణమ్
ద్వారాలు బలమైన, ఆయుధాలు పట్టిన వానరులు కాపాడుతూ, దివ్యమైన పూలమాలలతో అలంకరించి, మెరిసే బంగారు తోరణాలతో వెలిగిపోతున్నాయి.
సుగ్రీవస్య గృహం రమ్యం ప్రవివేశ మహాబలః। అవార్యమాణః సౌమిత్రిర్మహాభ్రమివ భాస్కరః
సుమిత్ర కుమారుడు లక్స్మణుడు, ఎవరూ అడ్డుకోలేకుండా, ఒక పెద్ద మేఘంలోకి సూర్యుడు ప్రవేశించినట్టు, సుగ్రీవుని అందమైన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.
స సప్త కక్ష్యా ధర్మాత్మా యానాసనసమావృతాః। దదర్శ సుమహద్గుప్తం దదర్శాన్తఃపురం మహత్
ఆ ధర్మాత్ముడు ఏడు ప్రహరీలు, రథాలు, ఆసనాలతో నిండినవిగా చూశాడు. లోపల పెద్దదిగా, బలమైన రక్షణతో ఉన్న అంతఃపురాన్ని చూశాడు.
హైమరాజతపర్యఙ్కైర్బహుభిశ్చ వరాసనైః। మహార్హాస్తరణోపేతైస్తత్ర తత్ర సమావృతమ్
అక్కడ ప్రతి చోటా బంగారు, వెండి పర్యంకాలు, అద్భుతమైన ఆసనాలు, విలువైన పరుపులతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
ప్రవిశన్నేవ సతతం శుశ్రావ మధురస్వనమ్। తన్త్రీగీతసమాకీర్ణం సమతాలపదాక్షరమ్
అతడు లోపలికి అడుగు పెట్టినప్పుడే, ఎప్పుడూ తీయగా వినిపించే స్వరాలు, తంతివాద్యాల గానం, సరిగమలు, తాళాలు కలిసిన సంగీతం అతని చెవులకు మధురంగా మోగాయి.
బహ్వీశ్చ వివిధాకారా రూపయౌవనగర్వితాః। స్త్రియః సుగ్రీవభవనే దదర్శ స మహాబలః
అతడు బలవంతుడు సుగ్రీవుని మహల్లో, అనేక రూపాలున్న, యవ్వనంతో, అందంతో గర్వపడే ఎన్నో స్త్రీలను చూశాడు.
దృష్ట్వాభిజనసమ్పన్నాస్తత్ర మాల్యకృతస్రజః। వరమాల్యకృతవ్యగ్రా భూషణోత్తమభూషితాః
అక్కడ అతడు మంచి వంశానికి చెందిన స్త్రీలను, పుష్పమాలలు ధరించినవారిని, అందమైన మాలలు తయారు చేయడంలో తలమునకలై ఉన్నవారిని, అద్భుతమైన ఆభరణాలతో అలంకరించబడినవారిని చూశాడు.
నాతృప్తాన్ నాతి చావ్యగ్రాన్ నానుదాత్తపరిచ్ఛదాన్। సుగ్రీవానుచరాంశ్చాపి లక్షయామాస లక్ష్మణః
సుగ్రీవుని సేవకులను లక్ష్మణుడు గమనించాడు; వాళ్లు తృప్తి లేనివారు కాదు, మితిమీరిన ఆశతో ఉన్నవారు కూడా కాదు, వారి వస్త్రాలు నిర్లక్ష్యంగా లేవు.
కూజితం నూపురాణాం చ కాఞ్చీనాం నిఃస్వనం తథా। స నిశమ్య తతః శ్రీమాన్ సౌమిత్రిర్లజ్జితోఽభవత్
అక్కడ నూపురాల మోగుడు, కంచుల ధ్వని విన్న లక్ష్మణుడు, సుమిత్ర కుమారుడు, కొంత సంకోచంతో నిండిపోయాడు.
రోషవేగప్రకుపితః శ్రుత్వా చాభరణస్వనమ్। చకార జ్యాస్వనం వీరో దిశః శబ్దేన పూరయన్
ఆభరణాల శబ్దం విని, కోపం ఉప్పొంగి, ఆ వీరుడు తన విల్లును బిగించి శబ్దం చేశాడు; ఆ ధ్వని దిక్కులను నింపింది.
చారిత్రేణ మహాబాహురపకృష్టః స లక్ష్మణః। తస్థావేకాన్తమాశ్రిత్య రామకోపసమన్వితః
మహాబాహువు లక్ష్మణుడు, తన ప్రవర్తన అపహాస్యం అయినట్టు అనిపించి, రాముని కోపంతో ఒంటరిగా నిలబడి ఉన్నాడు.
తేన చాపస్వనేనాథ సుగ్రీవః ప్లవగాధిపః। విజ్ఞాయాగమనం త్రస్తః స చచాల వరాసనాత్
ఆ విల్లు శబ్దం విని, వానరాధిపతి సుగ్రీవుడు అతని రాకను గ్రహించి, భయంతో తన అద్భుత ఆసనంనుండి లేచాడు.
అఙ్గదేన యథా మహ్యం పురస్తాత్ ప్రతివేదితమ్। సువ్యక్తమేష సమ్ప్రాప్తః సౌమిత్రిర్భ్రాతృవత్సలః
అంగదుడు ముందుగా నాకు చెప్పినట్టు, సుమిత్ర కుమారుడు, అన్నయ్యను ప్రేమించే వాడు, ఇప్పుడు స్పష్టంగా వచ్చాడని తెలుస్తోంది.
అఙ్గదేన సమాఖ్యాతో జ్యాస్వనేన చ వానరః। బుబుధే లక్ష్మణం ప్రాప్తం ముఖం చాస్య వ్యశుష్యత
అంగదుడు చెప్పిన మాటలు, విల్లు శబ్దం విని, వానరుడు లక్ష్మణుడు వచ్చాడని గ్రహించాడు; అతని ముఖం వాడిపోయింది.
తతస్తారాం హరిశ్రేష్ఠః సుగ్రీవః ప్రియదర్శనామ్। ఉవాచ హితమవ్యగ్రస్త్రాససమ్భ్రాన్తమానసః
తర్వాత సుగ్రీవుడు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడు, భయంతో మనసు కలవరపడి ఉన్నప్పటికీ, స్థిరంగా, మధురంగా కనిపించే తారను పిలిచి, మేలైన మాటలు చెప్పాడు.
కిం ను రుట్కారణం సుభ్రు ప్రకృత్యా మృదుమానసః। సరోష ఇవ సమ్ప్రాప్తో యేనాయం రాఘవానుజః
ఓ సుందరిదీ, సహజంగా మృదువైన హృదయం కలిగిన రాఘవుని తమ్ముడు, ఇంత కోపంగా ఇక్కడికి రావడానికి ఏ కారణమో చెప్పగలవా?