ఆర్తస్య హృతదారస్య పరుషం పురుషాన్తరాత్। వచనం మర్షణీయం తే రాఘవస్య మహాత్మనః
తన భార్యను కోల్పోయి బాధపడుతున్న మహాత్ముడైన రాఘవుడు మరొకరిమాట ద్వారా చెప్పిన కఠినమైన మాటలను నీవు సహించాలి.
కృతాపరాధస్య హి తే నాన్యత్ పశ్యామ్యహం క్షమమ్। అన్తరేణాఞ్జలిం బద్ధ్వా లక్ష్మణస్య ప్రసాదనాత్
నీవు తప్పు చేసినవాడివి కాబట్టి, లక్ష్మణుని క్షమాభిక్షించడమే తప్ప మరే మార్గం నాకు కనిపించదు.
నియుక్తైర్మన్త్రిభిర్వాచ్యో హ్యవశ్యం పార్థివో హితమ్। ఇత ఏవ భయం త్యక్త్వా బ్రవీమ్యవధృతం వచః
రాజు తన మంత్రుల ద్వారా తప్పక శ్రేయస్సు కోసం సలహా పొందాలి. అందుకే భయాన్ని వదిలి, నన్ను అడగకపోయినా నేను ఈ మాటలు చెబుతున్నాను.
అభిక్రుద్ధః సమర్థో హి చాపముద్యమ్య రాఘవః। సదేవాసురగన్ధర్వం వశే స్థాపయితుం జగత్
శక్తిశాలి అయిన రాఘవుడు కోపంతో విల్లు ఎత్తినప్పుడు, దేవతలు, రాక్షసులు, గంధర్వులతో సహా ఈ లోకాన్ని తన ఆధీనంలో పెట్టగలడు.
న స క్షమః కోపయితుం యః ప్రసాద్యః పునర్భవేత్। పూర్వోపకారం స్మరతా కృతజ్ఞేన విశేషతః
ఒకవేళ శాంతించగలవాడిని మళ్లీ కోపపెట్టడం సమంజసం కాదు, ముఖ్యంగా గత ఉపకారాన్ని గుర్తుంచుకున్న కృతజ్ఞుడైతే.
తస్య మూర్ధ్నా ప్రణమ్య త్వం సపుత్రః ససుహృజ్జనః। రాజంస్తిష్ఠ స్వసమయే భర్తుర్భార్యేవ తద్వశే
కాబట్టి, నీవు నీ కుమారుడితో, మిత్రులతో కలిసి ఆయనకు తలవంచి నమస్కరించు. భార్య భర్తకు విధేయురాలిగా ఉండేలా, నీవు రాజుగా నీ హద్దుల్లో ఉండాలి.
న రామరామానుజశాసనం త్వయా కపీన్ద్ర యుక్తం మనసాప్యపోహితుమ్। మనో హి తే జ్ఞాస్యతి మానుషం బలం సరాఘవస్యాస్య సురేన్ద్రవర్చసః
వానరరాజా, రాముడు లేదా రాముని సోదరుని ఆజ్ఞను మనసులో కూడా నిర్లక్ష్యం చేయడం నీకు తగదు. ఇంద్రుని తేజస్సుతో ఉన్న ఈ రాఘవుని మానవబలం నీ మనసుకు త్వరలో తెలుస్తుంది.
thumb|త్రయస్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే త్రయస్త్రింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధాకాండలో ముప్పత్తిమూడవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
అథ ప్రతిసమాదిష్టో లక్ష్మణః పరవీరహా। ప్రవివేశ గుహాం రమ్యాం కిష్కిన్ధాం రామశాసనాత్
రాముని ఆజ్ఞతో శత్రువులను సంహరించగల లక్ష్మణుడు, అందమైన కిష్కింధా గుహలోకి ప్రవేశించాడు.
ద్వారస్థా హరయస్తత్ర మహాకాయా మహాబలాః। బభూవుర్లక్ష్మణం దృష్ట్వా సర్వే ప్రాఞ్జలయః స్థితాః
అక్కడ ద్వారంలో గొప్ప శరీరంతో, అపార బలంతో ఉన్న వానరులు నిలుచున్నారు. లక్ష్మణుడిని చూసి అందరూ చేతులు జోడించి నిలబడ్డారు.
నిఃశ్వసన్తం తు తం దృష్ట్వా క్రుద్ధం దశరథాత్మజమ్। బభూవుర్హరయస్త్రస్తా న చైనం పర్యవారయన్
దశరథుని కుమారుడు కోపంతో ఊపిరి పీల్చుతూ ఉన్నాడు అని చూసి, ఆ వానరులు భయపడి, అతన్ని చుట్టుముట్టలేదు.
స తాం రత్నమయీం దివ్యాం శ్రీమాన్ పుష్పితకాననామ్। రమ్యాం రత్నసమాకీర్ణాం దదర్శ మహతీం గుహామ్
అతడు ఆ గొప్ప గుహను చూశాడు; అది రత్నాలతో అలంకరించబడి, దివ్యంగా, పుష్పాలతో నిండిన తోటలతో, అందంగా, విలువైన రత్నాలతో నిండిపోయి ఉంది.
హర్మ్యప్రాసాదసమ్బాధాం నానారత్నోపశోభితామ్। సర్వకామఫలైర్వృక్షైః పుష్పితైరుపశోభితామ్
ఆ గుహలో భవనాలు, ప్రాసాదాలు గుంపుగా ఉండి, వివిధ రకాల రత్నాలతో మెరిసిపోతూ, అన్ని కోరికలను తీర్చే పుష్పవృక్షాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
దేవగన్ధర్వపుత్రైశ్చ వానరైః కామరూపిభిః। దివ్యమాల్యామ్బరధరైః శోభితాం ప్రియదర్శనైః
దేవతలు, గంధర్వుల కుమారులు అయిన వానరులు, కావలసిన రూపం ధరించగలవారు, దివ్యమైన పూలమాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, అందంగా కనిపిస్తూ అక్కడ అలంకరించారు.
చన్దనాగురుపద్మానాం గన్ధైః సురభిగన్ధితామ్। మైరేయాణాం మధూనాం చ సమ్మోదితమహాపథామ్
చందనం, అగరు, పద్మాల సువాసనలతో పరిమళించి, మద్యం, తేనె వాసనలతో కూడిన విస్తారమైన వీధులు అక్కడ ఉన్నాయి.
విన్ధ్యమేరుగిరిప్రఖ్యైః ప్రాసాదైర్నైకభూమిభిః। దదర్శ గిరినద్యశ్చ విమలాస్తత్ర రాఘవః
వింధ్య, మేరు పర్వతాల్లా ఉన్న అనేక అంతస్తుల ప్రాసాదాలు, నిర్మలమైన నదులు, వసంతాలు అక్కడ రాఘవుడు చూశాడు.
అఙ్గదస్య గృహం రమ్యం మైన్దస్య ద్వివిదస్య చ। గవయస్య గవాక్షస్య గజస్య శరభస్య చ
అంగదుడు, మైందుడు, ద్వివిదుడు, గవయుడు, గవాక్షుడు, గజుడు, శరభుడు వీరి అందమైన ఇళ్ళను అతడు చూశాడు.
విద్యున్మాలేశ్చ సమ్పాతేః సూర్యాక్షస్య హనూమతః। వీరబాహోః సుబాహోశ్చ నలస్య చ మహాత్మనః
విద్యున్మాలి, సంపాతి, సూర్యాక్షుడు, హనుమంతుడు, వీరబాహుడు, సుబాహుడు, మహాత్ముడైన నలుడు వీరి ఇళ్ళను కూడా చూశాడు.
కుముదస్య సుషేణస్య తారజామ్బవతోస్తథా। దధివక్త్రస్య నీలస్య సుపాటలసునేత్రయోః
కుముదుడు, సుషేణుడు, తార, జాంబవంతుడు, దధివక్త్రుడు, నీలుడు, సుపాటలుడు, సునేత్రుడు వీరి ఇళ్ళను కూడా చూశాడు.
ఏతేషాం కపిముఖ్యానాం రాజమార్గే మహాత్మనామ్। దదర్శ గృహముఖ్యాని మహాసారాణి లక్ష్మణః
ఈ మహానుభావులైన వానర నాయకుల ఇళ్ళన్నీ రాజమార్గంలో, గొప్పగా, వైభవంగా లక్స్మణుడు చూశాడు.
పాణ్డురాభ్రప్రకాశాని గన్ధమాల్యయుతాని చ। ప్రభూతధనధాన్యాని స్త్రీరత్నైః శోభితాని చ
ఆ ఇళ్ళు తెల్ల మబ్బుల్లా మెరిసిపోతూ, పూలమాలల సువాసనతో, ధనం, ధాన్యంతో సమృద్ధిగా, అందమైన స్త్రీలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
పాణ్డురేణ తు శైలేన పరిక్షిప్తం దురాసదమ్। వానరేన్ద్రగృహం రమ్యం మహేన్ద్రసదనోపమమ్
ఒక తెల్ల పర్వతం చుట్టూ ఉండి, చేరుకోలేని విధంగా, వానరుల రాజు ఇల్లు ఎంతో అందంగా, ఇంద్రుని మందిరాన్ని తలపించేలా ఉంది.
శుక్లైః ప్రాసాదశిఖరైః కైలాసశిఖరోపమైః। సర్వకామఫలైర్వృక్షైః పుష్పితైరుపశోభితమ్
తెల్లని ప్రాసాద శిఖరాలతో, కైలాస శిఖరాలను పోలి, అన్ని కోరికలు తీర్చే పుష్పవృక్షాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
మహేన్ద్రదత్తైః శ్రీమద్భిర్నీలజీమూతసంనిభైః। దివ్యపుష్పఫలైర్వృక్షైః శీతచ్ఛాయైర్మనోరమైః
ఇంద్రుడు ఇచ్చిన, మేఘాల్లా నీలంగా మెరిసే, దివ్య పుష్పఫలాలతో, చల్లని నీడనిచ్చే, మధురమైన వృక్షాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
హరిభిః సంవృతద్వారం బలిభిః శస్త్రపాణిభిః। దివ్యమాల్యావృతం శుభ్రం తప్తకాఞ్చనతోరణమ్
ద్వారాలు బలమైన, ఆయుధాలు పట్టిన వానరులు కాపాడుతూ, దివ్యమైన పూలమాలలతో అలంకరించి, మెరిసే బంగారు తోరణాలతో వెలిగిపోతున్నాయి.
సుగ్రీవస్య గృహం రమ్యం ప్రవివేశ మహాబలః। అవార్యమాణః సౌమిత్రిర్మహాభ్రమివ భాస్కరః
సుమిత్ర కుమారుడు లక్స్మణుడు, ఎవరూ అడ్డుకోలేకుండా, ఒక పెద్ద మేఘంలోకి సూర్యుడు ప్రవేశించినట్టు, సుగ్రీవుని అందమైన ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.
స సప్త కక్ష్యా ధర్మాత్మా యానాసనసమావృతాః। దదర్శ సుమహద్గుప్తం దదర్శాన్తఃపురం మహత్
ఆ ధర్మాత్ముడు ఏడు ప్రహరీలు, రథాలు, ఆసనాలతో నిండినవిగా చూశాడు. లోపల పెద్దదిగా, బలమైన రక్షణతో ఉన్న అంతఃపురాన్ని చూశాడు.
హైమరాజతపర్యఙ్కైర్బహుభిశ్చ వరాసనైః। మహార్హాస్తరణోపేతైస్తత్ర తత్ర సమావృతమ్
అక్కడ ప్రతి చోటా బంగారు, వెండి పర్యంకాలు, అద్భుతమైన ఆసనాలు, విలువైన పరుపులతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
ప్రవిశన్నేవ సతతం శుశ్రావ మధురస్వనమ్। తన్త్రీగీతసమాకీర్ణం సమతాలపదాక్షరమ్
అతడు లోపలికి అడుగు పెట్టినప్పుడే, ఎప్పుడూ తీయగా వినిపించే స్వరాలు, తంతివాద్యాల గానం, సరిగమలు, తాళాలు కలిసిన సంగీతం అతని చెవులకు మధురంగా మోగాయి.
బహ్వీశ్చ వివిధాకారా రూపయౌవనగర్వితాః। స్త్రియః సుగ్రీవభవనే దదర్శ స మహాబలః
అతడు బలవంతుడు సుగ్రీవుని మహల్లో, అనేక రూపాలున్న, యవ్వనంతో, అందంతో గర్వపడే ఎన్నో స్త్రీలను చూశాడు.