క్షమా యశః క్షమా ధర్మః క్షమాయాం విష్ఠితం జగత్ । విసృజ్య కన్యాః కాకుత్స్థ రాజా త్రిదశవిక్రమః ॥౧-౩౩-
"క్షమే కీర్తి, క్షమే ధర్మం, ఈ లోకం అంతా క్షమ మీదే ఆధారపడి ఉంది. ఇలా తన కుమార్తెలతో చెప్పిన రాజు, కకుత్స్థ వంశజా! దేవతలకు సమానమైన శక్తితో వారిని విడిచిపెట్టాడు."
మన్త్రజ్ఞో మన్త్రయామాస ప్రదానం సహ మన్త్రిభిః । దేశే కాలే చ కర్తవ్యం సదృశే ప్రతిపాదనమ్ ॥౧-౩౩-
ఆయన మంచి ఆలోచన తెలిసినవాడు. తన మంత్రులతో కలిసి, ఏ చోట, ఏ సమయం, ఎవరికి ఇవ్వాలి అన్నది సరిగ్గా ఆలోచించాడు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు చూలీ నామ మహాద్యుతిః ఊర్ధ్వరేతాః శుభాచారో బ్రాహ్మం తప ఉపాగమత్ ॥౧-౩౩-
అదే సమయంలో, చూలీ అనే మహాతేజస్సుతో కూడిన ఋషి, బ్రహ్మచర్యంలో నిలకడగా, మంచి నడవడికతో, బ్రాహ్మణ తపస్సు ఆచరించసాగాడు.
తపస్యన్తమృషిం తత్ర గన్ధర్వీ పర్యుపాసతే । సోమదా నామ భద్రం తే ఊర్మిలాతనయా తదా ॥౧-౩౩-
ఆ ఋషి అక్కడ తపస్సు చేస్తుండగా, ఊర్మిల కుమార్తె అయిన సోమదా అనే గంధర్వకన్య అతనికి సేవ చేస్తూ ఉండేది.
సా చ తం ప్రణతా భూత్వా శుశ్రూషణపరాయణా । ఉవాస కాలే ధర్మిష్ఠా తస్యాస్తుష్టోఽభవద్ గురుః ॥౧-౩౩-
ఆమె అతనికి నమస్కరించి, సేవలో నిమగ్నమై, కొంతకాలం ధర్మబద్ధంగా అక్కడ ఉండింది. ఆమెపై గురువు సంతోషించాడు.
స చ తాం కాలయోగేన ప్రోవాచ రఘునన్దన । పరితుష్టోఽస్మి భద్రం తే కిం కరోమి తవ ప్రియమ్ ॥౧-౩౩-
తరువాత, సమయం వచ్చినప్పుడు, ఆ ఋషి ఆమెతో ఇలా అన్నాడు: 'నేను నిన్ను చూసి సంతోషించాను, నీకు మంగళం కలగాలి. నీకు ఏమి చేయాలని అనుకుంటున్నావో చెప్పు.'
పరితుష్టం మునిం జ్ఞాత్వా గన్ధర్వీ మధురస్వరమ్ । ఉవాచ పరమప్రీతా వాక్యజ్ఞా వాక్యకోవిదమ్ ॥౧-౩౩-
ఆ ముని సంతోషాన్ని గమనించిన గంధర్వకన్య, ఎంతో ఆనందంతో, మధురమైన స్వరంతో, మాటల్లో నైపుణ్యం కలిగి, అతనితో ఇలా మాట్లాడింది.
లక్ష్మ్యా సముదితో బ్రాహ్మ్యా బ్రహ్మభూతో మహాతపాః । బ్రాహ్మేణ తపసా యుక్తం పుత్రమిచ్ఛామి ధార్మికమ్ ॥౧-౩౩-
బ్రాహ్మణ తేజస్సుతో, బ్రాహ్మణ తపస్సుతో నిండిన మహాతపస్వీ, నాకు బ్రాహ్మణ తపస్సుతో కూడిన ధార్మికుడు అయిన కుమారుడు కావాలని కోరిక ఉంది.
అపతిశ్చాస్మి భద్రం తే భార్యా చాస్మి న కస్యచిత్ । బ్రాహ్మేణోపగతాయాశ్చ దాతుమర్హసి మే సుతమ్ ॥౧-౩౩-
నేను ఎవరికీ భార్యను కాదు, నాకు భర్త కూడా లేదు. బ్రాహ్మణ తపస్సుతో నీ దగ్గరికి వచ్చాను. నీవు నాకు కుమారుడిని ఇవ్వగలవు.
తస్యాః ప్రసన్నో బ్రహ్మర్షిర్దదౌ బ్రాహ్మమనుత్తమమ్ । బ్రహ్మదత్త ఇతి ఖ్యాతం మానసం చూలినః సుతమ్ ॥౧-౩౩-
ఆమెపై సంతోషించిన బ్రహ్మర్షి, తన మనస్సులోంచి, చూలీ కుమారుడిగా ప్రసిద్ధి చెందిన, బ్రాహ్మదత్తుడనే ఉత్తమ కుమారుడిని ఆమెకు ఇచ్చాడు.
స రాజా బ్రహ్మదత్తస్తు పురీమధ్యవసత్ తదా । కామ్పిల్యాం పరయా లక్ష్మ్యా దేవరాజో యథా దివమ్ ॥౧-౩౩-
ఆ బ్రాహ్మదత్తుడు అప్పట్లో కాంపిల్యపట్టణంలో, పరమమైన వైభవంతో, దేవేంద్రుడు స్వర్గంలో ఉన్నట్టుగా, రాజ్యాన్ని పాలించాడు.
స బుద్ధిం కృతవాన్ రాజా కుశనాభః సుధార్మికః । బ్రహ్మదత్తాయ కాకుత్స్థ దాతుం కన్యాశతం తదా ॥౧-౩౩-
అప్పుడు, కకుత్స్థ వంశజా, ధర్మపరుడు అయిన కుశనాభుడు, తన వంద మంది కుమార్తెలను బ్రాహ్మదత్తునికి ఇచ్చాలని నిర్ణయించాడు.
తమాహూయ మహాతేజా బ్రహ్మదత్తం మహీపతిః । దదౌ కన్యాశతం రాజా సుప్రీతేనాన్తరాత్మనా ॥౧-౩౩-
అప్పుడా మహాతేజస్సుతో కూడిన బ్రాహ్మదత్తుని పిలిపించి, రాజు తన హృదయంలో ఎంతో సంతోషంతో, వంద మంది కుమార్తెలను అతనికి ఇచ్చాడు.
యథాక్రమం తదా పాణిం జగ్రాహ రఘునన్దన । బ్రహ్మదత్తో మహీపాలస్తాసాం దేవపతిర్యథా ॥౧-౩౩-
తర్వాత, క్రమంగా, బ్రాహ్మదత్తుడు ఆ వంద మంది కుమార్తెలను పెళ్లి చేసుకున్నాడు. దేవేంద్రుడు తన భార్యలను ఎలా స్వీకరించాడో అలా.
స్పృష్టమాత్రే తదా పాణౌ వికుబ్జా విగతజ్వరాః । యుక్తం పరమయా లక్ష్మ్యా బభౌ కన్యాశతం తదా ॥౧-౩౩-
ఆయన చేతిని తగిలించగానే, వారు వంకరత, బాధలన్నీ పోయి, ఆ వంద మంది యువతులు అపూర్వ సౌందర్యంతో మెరిసిపోయారు.
స దృష్ట్వా వాయునా ముక్తాః కుశనాభో మహీపతిః । బభూవ పరమప్రీతో హర్షం లేభే పునః పునః ॥౧-౩౩-
వాయువు వల్ల తన కుమార్తెలు శాపం నుండి విముక్తులైందిని చూసి, కుశనాభ మహారాజు ఎంతో ఆనందంతో, మళ్ళీ మళ్ళీ సంతోషించాడు.
కృతోద్వాహం తు రాజానం బ్రహ్మదత్తం మహీపతిమ్ । సదారం ప్రేషయామాస సోపాధ్యాయగణం తదా ॥౧-౩౩-
తన కుమార్తెల పెళ్లి అయిన తర్వాత, రాజు బ్రాహ్మదత్తుని, భార్యలతో పాటు, ఉపాధ్యాయులతో కలిసి, సత్కరించి పంపించాడు.
సోమదాపి సుతం దృష్ట్వా పుత్రస్య సదృశీం క్రియామ్ । యథాన్యాయం చ గన్ధర్వీ స్నుషాస్తాః ప్రత్యనన్దత । స్పృష్ట్వా స్పృష్ట్వా చ తాః కన్యాః కుశనాభం ప్రశస్య చ ॥౧-౩౩-
సోమదా తన కుమారుడు చేసిన పనులు చూసి, గంధర్వకన్య యథావిధిగా తన కోడళ్లను హర్షంతో ఆహ్వానించింది. వారిని తాకుతూ, కుశనాభుని ప్రశంసిస్తూ ఆనందించింది.
thumb|చతుస్త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే బాలకాణ్డే చతుస్త్రింశః సర్గః ॥౧-
శ్రీమద్వాల్మీకిరామాయణంలో బాలకాండలో ముప్పై నాలుగవ సర్గను వినండి.
కృతోద్వాహే గతే తస్మిన్ బ్రహ్మదత్తే చ రాఘవ । అపుత్రః పుత్రలాభాయ పౌత్రీమిష్టిమకల్పయత్ ॥౧-౩౪-
బ్రహ్మదత్తుడు పెళ్లి చేసుకొని వెళ్లిన తర్వాత, సంతానం లేని రాజు తనకు కుమారుడు కలగాలని, మనవడు పుట్టాలని యజ్ఞం నిర్వహించాడు.
ఇష్ట్యాం తు వర్తమానాయాం కుశనాభం మహీపతిమ్ । ఉవాచ పరమోదారః కుశో బ్రహ్మసుతస్తదా ॥౧-౩౪-
ఆ యజ్ఞం జరుగుతుండగా, బ్రహ్మదేవుని కుమారుడైన కుశుడు, మహారాజు కుశనాభునికి ఎంతో ఉదారంగా ఇలా చెప్పాడు.
పుత్రస్తే సదృశః పుత్ర భవిష్యతి సుధార్మికః । గాధిం ప్రాప్స్యసి తేన త్వం కీర్తిం లోకే చ శాశ్వతీమ్ ॥౧-౩౪-
నీకు నీకు సమానంగా, ధర్మబద్ధంగా ఉండే కుమారుడు పుడతాడు. అతని ద్వారా నీవు గాధిని పొందుతావు, నీ పేరు లోకంలో ఎప్పటికీ నిలిచిపోతుంది.
ఏవముక్త్వా కుశో రామ కుశనాభం మహీపతిమ్ । జగామాకాశమావిశ్య బ్రహ్మలోకం సనాతనమ్ ॥౧-౩౪-
ఇలా చెప్పిన తరువాత, కుశుడు ఆకాశంలోకి వెళ్లి, బ్రహ్మలోకానికి చేరాడు.
కస్యచిత్ త్వథ కాలస్య కుశనాభస్య ధీమతః । జజ్ఞే పరమధర్మిష్ఠో గాధిరిత్యేవ నామతః ॥౧-౩౪-
కొంత కాలం తర్వాత, ధీరుడైన కుశనాభునికి పరమధార్మికుడు అయిన గాధి అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
స పితా మమ కాకుత్స్థ గాధిః పరమధార్మికః । కుశవంశప్రసూతోఽస్మి కౌశికో రఘునన్దన ॥౧-౩౪-
కాకుత్స్థ వంశజుడా, ఆ గాధి అనే పరమధార్మికుడు నా తండ్రి. నేను కుశవంశంలో పుట్టిన కౌశికుడను, రఘునందన.
పూర్వజా భగినీ చాపి మమ రాఘవ సువ్రతా । నామ్నా సత్యవతీ నామ ఋచీకే ప్రతిపాదితా ॥౧-౩౪-
రాఘవా, నాకు ఒక అక్క ఉంది. ఆమె పేరు సత్యవతి. ఆమె ధర్మంలో స్థిరంగా ఉండేది. ఆ సత్యవతిని ఋచీకుడికి ఇచ్చారు.
సశరీరా గతా స్వర్గం భర్తారమనువర్తినీ । కౌశికీ పరమోదారా సా ప్రవృత్తా మహానదీ ॥౧-౩౪-
ఆ పరమోదారమైన సత్యవతి, భర్తను అనుసరించి తన శరీరంతోనే స్వర్గానికి వెళ్లింది. ఆమె కౌశికీ అనే మహానదిగా మారింది.
దివ్యా పుణ్యోదకా రమ్యా హిమవన్తముపాశ్రితా లోకస్య హితకార్యార్థం ప్రవృత్తా భగినీ మమ ॥౧-౩౪-
దివ్యమైనది, పవిత్రమైన నీళ్ళతో, అందంగా, హిమవంతాన్ని ఆశ్రయించిన నా అక్క కౌశికీ లోకానికి మేలు కలిగించేందుకు నదిగా ప్రవహిస్తోంది.
తతోఽహం హిమవత్పార్శ్వే వసామి నియతః సుఖమ్ భగిన్యాం స్నేహసంయుక్తః కౌశిక్యాం రఘునన్దన ॥౧-౩౪-
అందువల్ల రఘునందన, నేను హిమవంతం పక్కన నా అక్క కౌశికీతో ప్రేమతో కలిసి సుఖంగా నివసిస్తున్నాను.
సా తు సత్యవతీ పుణ్యా సత్యే ధర్మే ప్రతిష్ఠితా పతివ్రతా మహాభాగా కౌశికీ సరితాం వరా ॥౧-౩౪-
ఆ పుణ్యవంతురాలు సత్యవతి, సత్యంలో, ధర్మంలో నిలబడింది. భర్తకు అంకితమై, మహాభాగ్యవంతురాలై, నదులలో శ్రేష్ఠమైన కౌశికీగా మారింది.