నభః సమీక్ష్యామ్బుధరైర్విముక్తం విముక్తబర్హాభరణా వనేషు। ప్రియాస్వరక్తా వినివృత్తశోభా గతోత్సవా ధ్యానపరా మయూరాః
ఆకాశం మేఘాలు లేని స్వచ్ఛతతో మెరిసిపోతుంది. అడవుల్లో నెమళ్లు తమ అందమైన రెక్కలు వదిలేసి, నెమళ్లపిల్లలు మౌనంగా, పూర్వపు ఉల్లాసాన్ని విడిచిపెట్టి ధ్యానంలో మునిగిపోయాయి.
మనోజ్ఞగన్ధైః ప్రియకైరనల్పైః పుష్పాతిభారావనతాగ్రశాఖైః। సువర్ణగౌరైర్నయనాభిరామై- రుద్యోతితానీవ వనాన్తరాణి
సువర్ణపు పసుపు వర్ణంతో, కళ్లకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే, సువాసనతో పరిమళించే, పుష్పభారం తట్టలేక వంగిన కొమ్మలతో అడవి చెట్లు అడవిని ప్రకాశింపజేస్తున్నాయి.
ప్రియాన్వితానాం నలినీప్రియాణాం వనే ప్రియాణాం కుసుమోద్గతానామ్। మదోత్కటానాం మదలాలసానాం గజోత్తమానాం గతయోఽద్య మన్దాః
ప్రియమైన స్త్రీలతో కూడిన, కమలవనాలను ఇష్టపడే, పుష్పాల పరిమళంతో మత్తులో మునిగిన గొప్ప ఏనుగుల నడకలు ఈ రోజు అడవిలో మందమయ్యాయి.
వ్యక్తం నభః శస్త్రవిధౌతవర్ణం కృశప్రవాహాని నదీజలాని। కహ్లారశీతాః పవనాః ప్రవాన్తి తమో విముక్తాశ్చ దిశః ప్రకాశాః
ఆకాశం పూర్తిగా వెలుగుతో మెరిసిపోతోంది. నదులలో నీరు తక్కువగా ప్రవహిస్తోంది. నీలకహ్లారపు పరిమళంతో చల్లని గాలులు వీస్తున్నాయి. చుట్టూ దిశలు చీకటి లేక వెలుగుతో నిండిపోయాయి.
సూర్యాతపక్రామణనష్టపఙ్కా భూమిశ్చిరోద్ఘాటితసాన్ద్రరేణుః। అన్యోన్యవైరేణ సమాయుతానా- ముద్యోగకాలోఽద్య నరాధిపానామ్
భూమి మీద మట్టి సూర్యుని వేడి వల్ల ఎండిపోయి, దుమ్ము చాలా కాలంగా కూర్చి పోయింది. ఇప్పుడు పరస్పరం శత్రుత్వంతో ఉన్న రాజులకు కార్యాచరణకు ఇదే సరైన సమయం.
శరద్గుణాప్యాయితరూపశోభాః ప్రహర్షితాః పాంసుసముత్థితాఙ్గాః। మదోత్కటాః సమ్ప్రతి యుద్ధలుబ్ధా వృషా గవాం మధ్యగతా నదన్తి
శరదృతువు లక్షణాలతో ఉల్లాసంగా, దుమ్ముతో కళకళలాడుతూ, మదంతో ఉప్పొంగి, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న ఎద్దులు, ఆవుల మధ్య నిలబడి గర్జిస్తున్నాయి.
సమన్మథా తీవ్రతరానురాగా కులాన్వితా మన్దగతిః కరేణుః। మదాన్వితం సమ్పరివార్య యాన్తం వనేషు భర్తారమనుప్రయాతి
తీవ్రమైన ప్రేమతో, మెల్లగా నడుస్తూ, తన తోబుట్టువులతో కలిసి, మదంతో ఉన్న తన భర్తను అడవిలో చుట్టుముట్టి, ఆ ఆడ ఏనుగు వెంబడిస్తోంది.
త్యక్త్వా వరాణ్యాత్మవిభూషితాని బర్హాణి తీరోపగతా నదీనామ్। నిర్భర్త్స్యమానా ఇవ సారసౌఘైః ప్రయాన్తి దీనా విమనా మయూరాః
తమ అందమైన, స్వయంగా అలంకరించుకున్న రెక్కలను వదిలేసి, నదీ తీరాలకు వచ్చిన మయూరాలు, సారస పక్షుల గుంపుల నిందలతో బాధపడుతూ, నిరుత్సాహంగా, విచారంగా వెళ్లిపోతున్నాయి.
విత్రాస్య కారణ్డవచక్రవాకాన్ మహారవైర్భిన్నకటా గజేన్ద్రాః। సరస్సుబద్ధామ్బుజభూషణేషు విక్షోభ్య విక్షోభ్య జలం పిబన్తి
పొడవైన దంతాలు విరిగిన గొప్ప ఏనుగులు, గట్టిగా అరుస్తూ, కారండవ, చక్రవాక పక్షులను భయపెట్టి, కమలాలతో అలంకరించబడిన సరస్సులలోని నీటిని మళ్లీ మళ్లీ కలిపి తాగుతున్నాయి.
వ్యపేతపఙ్కాసు సవాలుకాసు ప్రసన్నతోయాసు సగోకులాసు। ససారసారావవినాదితాసు నదీషు హంసా నిపతన్తి హృష్టాః
మట్టి లేని, ఇసుకతో, నిర్మలమైన నీటితో, పశువుల గుంపులతో, సారస, సారావ పక్షుల అరుపులతో నిండిన నదుల్లో, హంసలు ఆనందంగా దిగిపోతున్నాయి.
నదీఘనప్రస్రవణోదకానా- మతిప్రవృద్ధానిలబర్హిణానామ్। ప్లవంగమానాం చ గతోత్సవానాం ధ్రువం రవాః సమ్ప్రతి సమ్ప్రణష్టాః
నదులు, జలపాతాలు, గాలి, మయూరాలు, ఉల్లాసంగా తిరిగిన వానరాలు—ఇవి అన్నింటి శబ్దాలు ఇప్పుడు నిశ్శబ్దమయ్యాయి.
అనేకవర్ణాః సువినష్టకాయా నవోదితేష్వమ్బుధరేషు నష్టాః। క్షుధార్దితా ఘోరవిషా బిలేభ్య- శ్చిరోషితా విప్రసరన్తి సర్పాః
కొత్త మేఘాలు కనుమరుగైనప్పుడు, ఎన్నో రంగుల పాములు, తమ శరీరాలు క్షీణించి, బిలాల్లో చాలా కాలం దాగి ఉండి, ఆకలితో, భయంకరమైన విషంతో బయటకు వస్తున్నాయి.
చఞ్చచ్చన్ద్రకరస్పర్శహర్షోన్మీలితతారకా। అహో రాగవతీ సంధ్యా జహాతి స్వయమమ్బరమ్
చంద్రకిరణాల మృదువైన తాకిడితో తారలు ఆనందంగా వెలిగినప్పుడు, ఆ సాయంత్రం ప్రియురాలిలా ఆకాశాన్ని విడిచి వెళ్తోంది.
రాత్రిః శశాఙ్కోదితసౌమ్యవక్త్రా తారాగణోన్మీలితచారునేత్రా। జ్యోత్స్నాంశుకప్రావరణా విభాతి నారీవ శుక్లాంశుకసంవృతాఙ్గీ
చంద్రుడు ఉదయించి, మృదువైన ముఖాన్ని చూపిస్తూ, తారలతో కనులు మెరిసేలా, జ్యోత్స్నా వస్త్రాన్ని ధరించి, తెల్ల వస్త్రంలో అలంకరించుకున్న స్త్రీలా రాత్రి ప్రకాశిస్తోంది.
విపక్వశాలిప్రసవాని భుక్త్వా ప్రహర్షితా సారసచారుపఙ్క్తిః । నభః సమాక్రామతి శీఘ్రవేగా వాతావధూతా గ్రథితేవ మాలా
పండిన బియ్యం తిని, ఆనందంతో ఉన్న సారస పక్షుల వరుస, గాలి ఊదటంతో, మాలపట్టు లాగా, వేగంగా ఆకాశంలోకి ఎగురుతోంది.
సుప్తైకహంసం కుముదైరుపేతం మహాహ్రదస్థం సలిలం విభాతి। ఘనైర్విముక్తం నిశి పూర్ణచన్ద్రం తారాగణాకీర్ణమివాన్తరిక్షమ్
కుముదాలతో అలంకరించబడి, ఒక్క హంస నిద్రిస్తున్న గొప్ప సరస్సులోని నీరు, మేఘాలు లేని పూర్ణచంద్రుడు, తారలతో నిండిన రాత్రి ఆకాశంలా మెరిసిపోతోంది.
ప్రకీర్ణహంసాకులమేఖలానాం ప్రబుద్ధపద్మోత్పలమాలినీనామ్। వాప్యుత్తమానామధికాద్య లక్ష్మీ- ర్వరాఙ్గనానామివ భూషితానామ్
హంసలు కమ్ముకున్న తీరాలు, వికసించిన పద్మాలు, ఉట్పలమాలలతో అలంకరించబడిన ఉత్తమమైన వాపులు, ఆభరణాలతో అలంకరించుకున్న శ్రేష్ఠ స్త్రీల వలె అందంగా కనిపిస్తున్నాయి.
వేణుస్వరవ్యఞ్జితతూర్యమిశ్రః ప్రత్యూషకాలేఽనిలసమ్ప్రవృత్తః। సమ్మూర్ఛితో గర్గరగోవృషాణా- మన్యోన్యమాపూరయతీవ శబ్దః
ప్రభాత సమయంలో, గాలి తాకుతూ, వేణువు స్వరాలు, ఇతర వాద్యాల మేళం, గోవృషభాల గర్జనలు కలసి, ఆకాశాన్ని సంగీతంతో నింపుతున్నట్లు అనిపిస్తోంది.
నవైర్నదీనాం కుసుమప్రహాసై- ర్వ్యాధూయమానైర్మృదుమారుతేన। ధౌతామలక్షౌమపటప్రకాశైః కూలాని కాశైరుపశోభితాని
నదుల కొత్త పువ్వులు మృదువైన గాలిలో తేలుతూ, కాశపు తెల్ల గడ్డి, నూతనంగా కడిగిన వస్త్రంలా మెరిసిపోతూ, నదీ తీరాలను మరింత అందంగా మార్చాయి.
వనప్రచణ్డా మధుపానశౌణ్డాః ప్రియాన్వితాః షట్చరణాః ప్రహృష్టాః। వనేషు మత్తాః పవనానుయాత్రాం కుర్వన్తి పద్మాసనరేణుగౌరాః
అడవిలో తేనె తాగి మత్తులో ఉన్న, ప్రియులతో కలిసి సంచరిస్తున్న తేనెటీగలు, పద్మపు రేణువులతో మెరిసిపోతూ, గాలి వెంట ఆనందంగా తిరుగుతున్నాయి.
జలం ప్రసన్నం కుసుమప్రహాసం క్రౌఞ్చస్వనం శాలివనం విపక్వమ్। మృదుశ్చ వాయుర్విమలశ్చ చన్ద్రః శంసన్తి వర్షవ్యపనీతకాలమ్
నిర్మలమైన నీరు, వికసించిన పువ్వులు, క్రౌంచ పక్షుల అరుపులు, పండిన బియ్యపు పొలాలు, మృదువైన గాలి, నిర్మలమైన చంద్రుడు—ఇవి అన్నీ వర్షాకాలం ముగిసిందని తెలియజేస్తున్నాయి.
మీనోపసందర్శితమేఖలానాం నదీవధూనాం గతయోఽద్య మన్దాః। కాన్తోపభుక్తాలసగామినీనాం ప్రభాతకాలేష్వివ కామినీనామ్
నదీ తీరాలను చేపలు చూపిస్తూ, నదీ వధువుల నడకలు నేడు మెల్లగా ఉన్నాయి. రాత్రి ప్రియునితో గడిపిన స్త్రీలు ఉదయాన్నే మెల్లగా నడిచే విధంగా, ఇవి కూడా అలానే కదులుతున్నాయి.
సచక్రవాకాని సశైవలాని కాశైర్దుకూలైరివ సంవృతాని। సపత్రరేఖాణి సరోచనాని వధూముఖానీవ నదీముఖాని
కాకలతో, శైవలాలతో, కాశపు దుప్పట్లలా నదుల ముఖాలు అలంకరించబడి, చక్రవాక పక్షులతో నిండిపోయి, ఆకుల గీతలతో అలంకరించబడిన వధువుల ముఖాల్లా అందంగా కనిపిస్తున్నాయి.
ప్రఫుల్లబాణాసనచిత్రితేషు ప్రహృష్టషట్పాదనికూజితేషు। గృహీతచాపోద్యతదణ్డచణ్డః ప్రచణ్డచాపోఽద్య వనేషు కామః
పుష్పించిన బాణాసన చెట్లతో అలంకరించబడిన అడవుల్లో, ఆనందంగా మధుపురుషులు గానాలు పాడుతున్నప్పుడు, ప్రేమదేవుడు తన బలమైన విల్లు పట్టుకుని, గట్టిగా ఎక్కిపోతున్నాడు.
లోకం సువృష్ట్యా పరితోషయిత్వా నదీస్తటాకాని చ పూరయిత్వా। నిష్పన్నసస్యాం వసుధాం చ కృత్వా త్యక్త్వా నభస్తోయధరాః ప్రణష్టాః
ప్రపంచాన్ని మంచి వర్షంతో తృప్తిపరిచి, నదులు చెరువులు నింపి, భూమిని పంటలతో పండించి, ఇప్పుడు మేఘాలు ఆకాశాన్ని వదిలేసి పోయాయి.
దర్శయన్తి శరన్నద్యః పులినాని శనైః శనైః। నవసంగమసవ్రీడా జఘనానీవ యోషితః
శరదృతువులో నదులు మెల్లగా తమ తీరాలను చూపిస్తున్నాయి; కొత్తగా కలిసిన స్త్రీలు సిగ్గుతో తమ నడుం చూపినట్టుగా ఉన్నాయి.
ప్రసన్నసలిలాః సౌమ్య కురరాభివినాదితాః। చక్రవాకగణాకీర్ణా విభాన్తి సలిలాశయాః
స్వచ్ఛమైన నీటిలో కురర పక్షుల కేకలు వినిపిస్తూ, చక్రవాక పక్షుల గుంపులతో నిండిపోయి, ఆ చెరువులు ఎంతో అందంగా మెరిసిపోతున్నాయి.
అన్యోన్యబద్ధవైరాణాం జిగీషూణాం నృపాత్మజ। ఉద్యోగసమయః సౌమ్య పార్థివానాముపస్థితః
ఓ సౌమ్య! పరస్పరం శత్రుత్వంతో, గెలుపుకోసం తహతహలాడుతున్న రాజులకు సిద్ధత సమయం వచ్చింది.
ఇయం సా ప్రథమా యాత్రా పార్థివానాం నృపాత్మజ। న చ పశ్యామి సుగ్రీవముద్యోగం చ తథావిధమ్
ఓ రాజకుమార! ఇదే రాజుల మొదటి యుద్ధయాత్ర. అయినా, సుగ్రీవుడు అలాంటి సిద్ధతను నేను ఎక్కడా చూడటం లేదు.
అసనాః సప్తపర్ణాశ్చ కోవిదారాశ్చ పుష్పితాః। దృశ్యన్తే బన్ధుజీవాశ్చ శ్యామాశ్చ గిరిసానుషు
ఏడు ఆకులున్న అసన చెట్లు, పుష్పించిన కోవిదారాలు, బంధుజీవ పువ్వులు, నల్లని శ్యామా మొక్కలు పర్వత శిఖరాల్లో కనిపిస్తున్నాయి.