తదేవం శక్తియుక్తస్య పూర్వం ప్రతికృతస్తథా। రామస్యార్హసి పిఙ్గేశ కర్తుం సర్వాత్మనా ప్రియమ్
అంతటి శక్తి కలవాడు నీ కోసం ముందుగా చేసిన సహాయాన్ని గుర్తుంచుకుని, పింగల వానరాధిపతి, నీవు రామునికి మనసారా ఇష్టమైనది చేయాలి.
నాధస్తాదవనౌ నాప్సు గతిర్నోపరి చామ్బరే। కస్యచిత్ సజ్జతేఽస్మాకం కపీశ్వర తవాజ్ఞయా
వానరాధిపతి, నీ ఆజ్ఞతో, భూమి మీదా, నీళ్లలోనూ, ఆకాశంలోనూ, ఎవరికీ మనకు ఎలాంటి అడ్డంకి ఉండదు.
తదాజ్ఞాపయ కః కిం తే కుతో వాపి వ్యవస్యతు। హరయో హ్యప్రధృష్యాస్తే సన్తి కోట్యగ్రతోఽనఘ
అందుకే, ఎవరు ఏ పని చేయాలో, ఎక్కడి నుంచి చేయాలో ఆజ్ఞాపించు. పాపరహితుడా, నీ ముందు కోట్లు సంఖ్యలో అపరాజిత వానరులు సిద్ధంగా ఉన్నారు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా కాలే సాధు నిరూపితమ్। సుగ్రీవః సత్త్వసమ్పన్నశ్చకార మతిముత్తమామ్
ఆ సమయానికి తగిన మంచి మాటలు వినగానే, సుగ్రీవుడు, సద్గుణాలతో కూడినవాడు, ఉత్తమమైన ఆలోచన చేసాడు.
యథా సేనా సమగ్రా మే యూథపాలాశ్చ సర్వశః। సమాగచ్ఛన్త్యసఙ్గేన సేనాగ్ర్యే ణ తథా కురు
నా సైన్యం మొత్తం, యూతపతులు అందరూ ఆలస్యం లేకుండా ముందువరుసలో చేరేలా చూడండి.
యే త్వన్తపాలాః ప్లవగాః శీఘ్రగా వ్యవసాయినః। సమానయన్తు తే శీఘ్రం త్వరితాః శాసనాన్మమ। స్వయం చానన్తరం కార్యం భవానేవానుపశ్యతు
అంచు ప్రాంతాలను కాపాడే వేగంగా పనిచేసే వానరులు నా ఆజ్ఞతో త్వరగా వారిని తీసుకొచ్చేలా చూడాలి. తర్వాత నీవు స్వయంగా ఆ పనిని పర్యవేక్షించు.
త్రిపఞ్చరాత్రాదూర్ధ్వం యః ప్రాప్నుయాదిహ వానరః। తస్య ప్రాణాన్తికో దణ్డో నాత్ర కార్యా విచారణా
పదిహేను రోజులు దాటి ఎవరు ఇక్కడికి వస్తే, వారికి మరణదండన తప్పదు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం ఉండదు.
హరీంశ్చ వృద్ధానుపయాతు సాఙ్గదో భవాన్ మమాజ్ఞామధికృత్య నిశ్చితమ్। ఇతి వ్యవస్థాం హరిపుఙ్గవేశ్వరో విధాయ వేశ్మ ప్రవివేశ వీర్యవాన్
వృద్ధ వానరులు తమ అనుచరులతో కలిసి నా ఆజ్ఞను గట్టిగా పాటిస్తూ రావాలి. ఇలా ఉత్తమ వానరుల అధిపతి, పరాక్రమశాలి, ఆ ఆజ్ఞను ప్రకటించి తన నివాసానికి వెళ్లాడు.
thumb|త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే త్రింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కిందా కాండలో ముప్పైవ సర్గను వినండి.
గృహం ప్రవిష్టే సుగ్రీవే విముక్తే గగనే ఘనైః। వర్షరాత్రే స్థితో రామః కామశోకాభిపీడితః
సుగ్రీవుడు ఇంట్లోకి వెళ్లిపోయి, ఆకాశంలో మేఘాలు తొలగిన తర్వాత, వర్షకాల రాత్రిలో నిలబడి ఉన్న రాముడు, కోరికతో బాధతో మునిగిపోయాడు.
పాణ్డురం గగనం దృష్ట్వా విమలం చన్ద్రమణ్డలమ్। శారదీం రజనీం చైవ దృష్ట్వా జ్యోత్స్నానులేపనామ్
ఆకాశం తెల్లగా, చంద్రుడు నిర్మలంగా మెరిసిపోతుండగా, జ్యోత్స్నతో నిండిన శరదృతువు రాత్రిని చూసి,
కామవృత్తం చ సుగ్రీవం నష్టాం చ జనకాత్మజామ్। దృష్ట్వా కాలమతీతం చ ముమోహ పరమాతురః
సుగ్రీవుడు సుఖాలలో మునిగిపోవడం, జనకుని కుమార్తె కనిపించకపోవడం, కాలం గడిచిపోవడం చూసి, రాముడు తీవ్రంగా బాధపడి మూర్ఛపోయాడు.
స తు సంజ్ఞాముపాగమ్య ముహూర్తాన్మతిమాన్ నృపః। మనఃస్థామపి వైదేహీం చిన్తయామాస రాఘవః
కొంతసేపటికి మళ్ళీ చైతన్యం పొందిన రాఘవుడు, తన హృదయంలో ఉన్న వైదేహిని ఆలోచించసాగాడు.
దృష్ట్వా చ విమలం వ్యోమ గతవిద్యుద్బలాహకమ్। సారసారావసంఘుష్టం విలలాపార్తయా గిరా
ఆకాశం మేఘాలు, మెరుపులు లేకుండా నిర్మలంగా ఉండటం, సారసాలు, హంసలు అరవడం చూసి, రాముడు బాధతో కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.
ఆసీనః పర్వతస్యాగ్రే హేమధాతువిభూషితే। శారదం గగనం దృష్ట్వా జగామ మనసా ప్రియామ్
పసిడి ధాతువులతో అలంకరించబడిన కొండపై కూర్చొని, శరదృతువు ఆకాశాన్ని చూస్తూ, తన ప్రియమైన సీతను మనసులో తలచుకున్నాడు.
సారసారావసంనాదైః సారసారావనాదినీ। యాఽఽశ్రమే రమతే బాలా సాద్య మే రమతే కథమ్
సారసాలు, హంసల అరుపులతో ఆస్రమంలో ఆనందంగా గడిపిన ఆ బాలిక, ఇప్పుడు నన్ను లేకుండా ఎలా సంతోషంగా ఉంటుంది?
పుష్పితాంశ్చాసనాన్ దృష్ట్వా కాఞ్చనానివ నిర్మలాన్। కథం సా రమతే బాలా పశ్యన్తీ మామపశ్యతీ
పుష్పాలతో మెరిసే, బంగారం లాంటి నిర్మలమైన చెట్లను చూస్తూ, నన్ను చూడలేకపోతే ఆ బాలిక ఎలా ఆనందంగా ఉంటుంది?
యా పురా కలహంసానాం కలేన కలభాషిణీ। బుధ్యతే చారుసర్వాఙ్గీ సాద్య మే రమతే కథమ్
పూర్వం హంసల మృదువైన అరుపులతో మెలకువ వచ్చేది ఆ మృదువైన స్వరం గల సీత, ఇప్పుడు ఎలా సంతోషంగా ఉంటుంది?
నిఃస్వనం చక్రవాకానాం నిశమ్య సహచారిణామ్। పుణ్డరీకవిశాలాక్షీ కథమేషా భవిష్యతి
చక్రవాక పక్షులు తమ జతలతో అరవడం విని, పద్మపువ్వుల్లాంటి పెద్ద కన్నులు గల సీత ఎలా ఉంటుందో?
సరాంసి సరితో వాపీః కాననాని వనాని చ। తాం వినా మృగశావాక్షీం చరన్నాద్య సుఖం లభే
సీతను లేకుండా, నేను సరస్సులు, నదులు, బావులు, అడవులు తిరిగినా, ఈరోజు నాకు ఆనందం లేదు.
అపి తాం మద్వియోగాచ్చ సౌకుమార్యాచ్చ భామినీమ్। సుదూరం పీడయేత్ కామః శరద్గుణనిరన్తరః
నన్ను విడిచి, తన మృదుత్వం వల్ల, ఆ ప్రకాశవంతమైన సీతను, శరదృతువు గాలి లాగా ఆగని కోరిక ఎక్కడో బాధిస్తుందేమో.
ఏవమాది నరశ్రేష్ఠో విలలాప నృపాత్మజః। విహంగ ఇవ సారఙ్గః సలిలం త్రిదశేశ్వరాత్
ఇలా ఆ మానవులలో శ్రేష్ఠుడైన రాజకుమారుడు, దేవేంద్రుని నీటి కోసం తపించే పక్షి లేదా జింకలా, దుఃఖంతో విలపించాడు.
తతశ్చఞ్చూర్య రమ్యేషు ఫలార్థీ గిరిసానుషు। దదర్శ పర్యుపావృత్తో లక్ష్మీవాఁల్లక్ష్మణోఽగ్రజమ్
అప్పుడతడు అందమైన కొండపై పండ్లు వెతుకుతూ, అదృష్టవంతుడైన లక్ష్మణుడు తన అన్నయ్యను ముఖం తిప్పుకుని కూర్చున్నట్టు చూశాడు.
స చిన్తయా దుస్సహయా పరీతం విసంజ్ఞమేకం విజనే మనస్వీ। భ్రాతుర్విషాదాత్ త్వరితోఽతిదీనః సమీక్ష్య సౌమిత్రిరువాచ దీనమ్
తన సహోదరుడు భరించలేని దుఃఖంతో, ఒంటరిగా, చైతన్యం కోల్పోయి కూర్చున్నట్టు చూసి, సౌమిత్రి చాలా బాధతో త్వరగా దగ్గరికి వచ్చి, దుఃఖంతో ఉన్న అన్నయ్యతో మాట్లాడాడు.
కిమార్య కామస్య వశంగతేన కిమాత్మపౌరుష్యపరాభవేన । అయం హ్రియా సంహ్రియతే సమాధిః కిమత్ర యోగేన నివర్తతే న
ఆర్యా! మీరు కోరికలకు లోబడి ఎందుకు ఉన్నారు? మీ స్వబలాన్ని ఓడిపోవడాన్ని ఎందుకు అంగీకరిస్తున్నారు? మనస్సు లయాన్ని లజ్జతో అదుపు చేస్తే, యోగం దాన్ని తిరిగి ఎందుకు తిప్పదు?
క్రియాభియోగం మనసః ప్రసాదం సమాధియోగానుగతం చ కాలమ్। సహాయసామర్థ్యమదీనసత్త్వః స్వకర్మహేతుం చ కురుష్వ తాత
తమ్ముడా! నీ ప్రయత్నాన్ని కార్యంలో పెట్టు, మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంచు, యోగంతో సరైన సమయాన్ని ఎంచుకో, మిత్రుల బలాన్ని నమ్ము, ధైర్యంగా ఉండు, నీ కర్తవ్యాన్ని కారణంగా తీసుకుని ముందుకు సాగు.
న జానకీ మానవవంశనాథ త్వయా సనాథా సులభా పరేణ। న చాగ్నిచూడాం జ్వలితాముపేత్య న దహ్యతే వీర వరార్హ కశ్చిత్
మానవులలో శ్రేష్ఠుడవైన రామా, నీ రక్షణలో ఉన్న జనకుని కుమార్తెను ఎవ్వరూ సులభంగా పొందలేరు. పరాక్రమశాలి, ఎవరు మండుతున్న అగ్నిని చేరితే వారు కాలిపోకుండా ఉండలేరు కదా.
సలక్షణం లక్ష్మణమప్రధృష్యం స్వభావజం వాక్యమువాచ రామః। హితం చ పథ్యం చ నయప్రసక్తం ససామధర్మార్థసమాహితం చ
లక్ష్మణా, నీవు ధైర్యవంతుడవు, నిన్ను ఎవరూ జయించలేరు. రాముడు నీతో మంచి, హితమైన, ధర్మబద్ధమైన మాటలు చెప్పాడు.
నిస్సంశయం కార్యమవేక్షితవ్యం క్రియావిశేషోఽప్యనువర్తితవ్యః। న తు ప్రవృద్ధస్య దురాసదస్య కుమార వీర్యస్య ఫలం చ చిన్త్యమ్
ఏ పని చేయాలో స్పష్టంగా ఆలోచించాలి, దానికి తగిన విధంగా ప్రవర్తించాలి. కానీ, రాజకుమారా, గొప్ప శౌర్యానికి ఫలితాన్ని గురించి సందేహించాల్సిన అవసరం లేదు.
అథ పద్మపలాశాక్షీం మైథిలీమనుచిన్తయన్। ఉవాచ లక్ష్మణం రామో ముఖేన పరిశుష్యతా
తామరపువ్వు కన్నుల మైథిలిని గురించి ఆలోచిస్తూ, పెదవులు ఎండిపోయిన రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.