తదిదం మిత్రకార్యం నః కాలాతీతమరిందమ। క్రియతాం రాఘవస్యైతద్ వైదేహ్యాః పరిమార్గణమ్
అరీమర్దనా, మన మిత్రుని కోసం చేయాల్సిన పనికి సమయం ఇంకా దాటిపోలేదు. రాఘవుని కోసం, వైదేహిని వెతకడం మొదలు పెట్టాలి.
న చ కాలమతీతం తే నివేదయతి కాలవిత్। త్వరమాణోఽపి స ప్రాజ్ఞస్తవ రాజన్ వశానుగః
రాజా, సమయాన్ని బాగా తెలిసిన ఆ జ్ఞాని, ఎంత తొందరగా ఉన్నా, నీ ఆజ్ఞకు విధేయుడైనా, సమయం దాటిందని నీకు చెప్పడు.
కులస్య హేతుః స్ఫీతస్య దీర్ఘబన్ధుశ్చ రాఘవః। అప్రమేయప్రభావశ్చ స్వయం చాప్రతిమో గుణైః
రాఘవుడు మన వంశానికి అభివృద్ధికి కారణం, ఎంతో కాలంగా మన బంధువు, అపారమైన శక్తి కలవాడు, గుణాల్లో ఎవరికీ సరిపోలని వాడు.
తస్య త్వం కురు వై కార్యం పూర్వం తేన కృతం తవ। హరీశ్వర కపిశ్రేష్ఠానాజ్ఞాపయితుమర్హసి
అందుకే, అతడు నీ కోసం ముందుగా చేసిన ఉపకారాన్ని నీవు కూడా ఇప్పుడు చేయాలి. వానరాధిపతి, నీవు వానరులలో ఉత్తములైన వారికి ఆజ్ఞ ఇవ్వాలి.
నహి తావద్ భవేత్ కాలో వ్యతీతశ్చోదనాదృతే। చోదితస్య హి కార్యస్య భవేత్ కాలవ్యతిక్రమః
ఆజ్ఞ లేకుండా ఏ పనికీ సమయం దాటిపోదు. ఆజ్ఞ ఇచ్చిన తర్వాతే, ఆ పని చేయడంలో ఆలస్యం అనేది వస్తుంది.
అకర్తురపి కార్యస్య భవాన్ కర్తా హరీశ్వర। కిం పునః ప్రతికర్తుస్తే రాజ్యేన చ వధేన చ
వేరెవరు చేయకపోయినా, వానరాధిపతి, నీవు ఆ పనిని చేయగలవు. మరి నీవు రాజ్యం, ప్రాణం కూడా ఇచ్చి ప్రతిఫలం ఇవ్వాల్సినప్పుడు ఇంకేమిటి?
శక్తిమానతివిక్రాన్తో వానరర్క్షగణేశ్వర। కర్తుం దాశరథేః ప్రీతిమాజ్ఞాయాం కిం ను సజ్జసే
శక్తిశాలి, అపారవీరుడైన వానర, రక్షస గణాధిపతి, దశరథుని కుమారుడికి ఇష్టమైన పనిని చేయడంలో ఎందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నావు?
కామం ఖలు శరైః శక్తః సురాసురమహోరగాన్। వశే దాశరథిః కర్తుం త్వత్ప్రతిజ్ఞామవేక్షతే
దశరథుని కుమారుడు తన బాణాలతో దేవతలు, దానవులు, మహానాగులను కూడా జయించగలడు. అయినా, అతడు నీ వాగ్దానాన్ని ఆశిస్తూ ఉన్నాడు.
ప్రాణత్యాగావిశంకేన కృతం తేన మహత్ ప్రియమ్। తస్య మార్గామ వైదేహీం పృథివ్యామపి చామ్బరే
తన ప్రాణాలను కూడా త్యాగం చేయడానికైనా వెనుకాడని అతడు మనకు గొప్ప ఉపకారం చేశాడు. అందుకే, భూమిపై గానీ, ఆకాశంలో గానీ వైదేహిని వెతకండి.
దేవదానవగన్ధర్వా అసురాః సమరుద్గణాః। న చ యక్షా భయం తస్య కుర్యుః కిమివ రాక్షసాః
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, అసురులు, మరుత్గణాలు, యక్షులు కూడా అతనికి భయం కలిగించలేరు. మరి రాక్షసులు ఏమిటి?
తదేవం శక్తియుక్తస్య పూర్వం ప్రతికృతస్తథా। రామస్యార్హసి పిఙ్గేశ కర్తుం సర్వాత్మనా ప్రియమ్
అంతటి శక్తి కలవాడు నీ కోసం ముందుగా చేసిన సహాయాన్ని గుర్తుంచుకుని, పింగల వానరాధిపతి, నీవు రామునికి మనసారా ఇష్టమైనది చేయాలి.
నాధస్తాదవనౌ నాప్సు గతిర్నోపరి చామ్బరే। కస్యచిత్ సజ్జతేఽస్మాకం కపీశ్వర తవాజ్ఞయా
వానరాధిపతి, నీ ఆజ్ఞతో, భూమి మీదా, నీళ్లలోనూ, ఆకాశంలోనూ, ఎవరికీ మనకు ఎలాంటి అడ్డంకి ఉండదు.
తదాజ్ఞాపయ కః కిం తే కుతో వాపి వ్యవస్యతు। హరయో హ్యప్రధృష్యాస్తే సన్తి కోట్యగ్రతోఽనఘ
అందుకే, ఎవరు ఏ పని చేయాలో, ఎక్కడి నుంచి చేయాలో ఆజ్ఞాపించు. పాపరహితుడా, నీ ముందు కోట్లు సంఖ్యలో అపరాజిత వానరులు సిద్ధంగా ఉన్నారు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా కాలే సాధు నిరూపితమ్। సుగ్రీవః సత్త్వసమ్పన్నశ్చకార మతిముత్తమామ్
ఆ సమయానికి తగిన మంచి మాటలు వినగానే, సుగ్రీవుడు, సద్గుణాలతో కూడినవాడు, ఉత్తమమైన ఆలోచన చేసాడు.
యథా సేనా సమగ్రా మే యూథపాలాశ్చ సర్వశః। సమాగచ్ఛన్త్యసఙ్గేన సేనాగ్ర్యే ణ తథా కురు
నా సైన్యం మొత్తం, యూతపతులు అందరూ ఆలస్యం లేకుండా ముందువరుసలో చేరేలా చూడండి.
యే త్వన్తపాలాః ప్లవగాః శీఘ్రగా వ్యవసాయినః। సమానయన్తు తే శీఘ్రం త్వరితాః శాసనాన్మమ। స్వయం చానన్తరం కార్యం భవానేవానుపశ్యతు
అంచు ప్రాంతాలను కాపాడే వేగంగా పనిచేసే వానరులు నా ఆజ్ఞతో త్వరగా వారిని తీసుకొచ్చేలా చూడాలి. తర్వాత నీవు స్వయంగా ఆ పనిని పర్యవేక్షించు.
త్రిపఞ్చరాత్రాదూర్ధ్వం యః ప్రాప్నుయాదిహ వానరః। తస్య ప్రాణాన్తికో దణ్డో నాత్ర కార్యా విచారణా
పదిహేను రోజులు దాటి ఎవరు ఇక్కడికి వస్తే, వారికి మరణదండన తప్పదు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం ఉండదు.
హరీంశ్చ వృద్ధానుపయాతు సాఙ్గదో భవాన్ మమాజ్ఞామధికృత్య నిశ్చితమ్। ఇతి వ్యవస్థాం హరిపుఙ్గవేశ్వరో విధాయ వేశ్మ ప్రవివేశ వీర్యవాన్
వృద్ధ వానరులు తమ అనుచరులతో కలిసి నా ఆజ్ఞను గట్టిగా పాటిస్తూ రావాలి. ఇలా ఉత్తమ వానరుల అధిపతి, పరాక్రమశాలి, ఆ ఆజ్ఞను ప్రకటించి తన నివాసానికి వెళ్లాడు.
thumb|త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే త్రింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కిందా కాండలో ముప్పైవ సర్గను వినండి.
గృహం ప్రవిష్టే సుగ్రీవే విముక్తే గగనే ఘనైః। వర్షరాత్రే స్థితో రామః కామశోకాభిపీడితః
సుగ్రీవుడు ఇంట్లోకి వెళ్లిపోయి, ఆకాశంలో మేఘాలు తొలగిన తర్వాత, వర్షకాల రాత్రిలో నిలబడి ఉన్న రాముడు, కోరికతో బాధతో మునిగిపోయాడు.
పాణ్డురం గగనం దృష్ట్వా విమలం చన్ద్రమణ్డలమ్। శారదీం రజనీం చైవ దృష్ట్వా జ్యోత్స్నానులేపనామ్
ఆకాశం తెల్లగా, చంద్రుడు నిర్మలంగా మెరిసిపోతుండగా, జ్యోత్స్నతో నిండిన శరదృతువు రాత్రిని చూసి,
కామవృత్తం చ సుగ్రీవం నష్టాం చ జనకాత్మజామ్। దృష్ట్వా కాలమతీతం చ ముమోహ పరమాతురః
సుగ్రీవుడు సుఖాలలో మునిగిపోవడం, జనకుని కుమార్తె కనిపించకపోవడం, కాలం గడిచిపోవడం చూసి, రాముడు తీవ్రంగా బాధపడి మూర్ఛపోయాడు.
స తు సంజ్ఞాముపాగమ్య ముహూర్తాన్మతిమాన్ నృపః। మనఃస్థామపి వైదేహీం చిన్తయామాస రాఘవః
కొంతసేపటికి మళ్ళీ చైతన్యం పొందిన రాఘవుడు, తన హృదయంలో ఉన్న వైదేహిని ఆలోచించసాగాడు.
దృష్ట్వా చ విమలం వ్యోమ గతవిద్యుద్బలాహకమ్। సారసారావసంఘుష్టం విలలాపార్తయా గిరా
ఆకాశం మేఘాలు, మెరుపులు లేకుండా నిర్మలంగా ఉండటం, సారసాలు, హంసలు అరవడం చూసి, రాముడు బాధతో కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు.
ఆసీనః పర్వతస్యాగ్రే హేమధాతువిభూషితే। శారదం గగనం దృష్ట్వా జగామ మనసా ప్రియామ్
పసిడి ధాతువులతో అలంకరించబడిన కొండపై కూర్చొని, శరదృతువు ఆకాశాన్ని చూస్తూ, తన ప్రియమైన సీతను మనసులో తలచుకున్నాడు.
సారసారావసంనాదైః సారసారావనాదినీ। యాఽఽశ్రమే రమతే బాలా సాద్య మే రమతే కథమ్
సారసాలు, హంసల అరుపులతో ఆస్రమంలో ఆనందంగా గడిపిన ఆ బాలిక, ఇప్పుడు నన్ను లేకుండా ఎలా సంతోషంగా ఉంటుంది?
పుష్పితాంశ్చాసనాన్ దృష్ట్వా కాఞ్చనానివ నిర్మలాన్। కథం సా రమతే బాలా పశ్యన్తీ మామపశ్యతీ
పుష్పాలతో మెరిసే, బంగారం లాంటి నిర్మలమైన చెట్లను చూస్తూ, నన్ను చూడలేకపోతే ఆ బాలిక ఎలా ఆనందంగా ఉంటుంది?
యా పురా కలహంసానాం కలేన కలభాషిణీ। బుధ్యతే చారుసర్వాఙ్గీ సాద్య మే రమతే కథమ్
పూర్వం హంసల మృదువైన అరుపులతో మెలకువ వచ్చేది ఆ మృదువైన స్వరం గల సీత, ఇప్పుడు ఎలా సంతోషంగా ఉంటుంది?
నిఃస్వనం చక్రవాకానాం నిశమ్య సహచారిణామ్। పుణ్డరీకవిశాలాక్షీ కథమేషా భవిష్యతి
చక్రవాక పక్షులు తమ జతలతో అరవడం విని, పద్మపువ్వుల్లాంటి పెద్ద కన్నులు గల సీత ఎలా ఉంటుందో?
సరాంసి సరితో వాపీః కాననాని వనాని చ। తాం వినా మృగశావాక్షీం చరన్నాద్య సుఖం లభే
సీతను లేకుండా, నేను సరస్సులు, నదులు, బావులు, అడవులు తిరిగినా, ఈరోజు నాకు ఆనందం లేదు.