క్రీడన్తమివ దేవేశం గన్ధర్వాప్సరసాం గణైః। మన్త్రిషు న్యస్తకార్యం చ మన్త్రిణామనవేక్షకమ్
దేవేంద్రుడు గంధర్వులు, అప్సరసల మధ్య ఆడుకుంటున్నట్టు, సుగ్రీవుడు మంత్రులకు పనులు అప్పగించి, వారి మాటలను పట్టించుకోకుండా ఉన్నాడు.
ఉచ్ఛిన్నరాజ్యసందేహం కామవృత్తమివ స్థితమ్। నిశ్చితార్థోఽర్థతత్త్వజ్ఞః కాలధర్మవిశేషవిత్
రాజ్యంపై ఎలాంటి సందేహం లేకుండా, తన ఇష్టానుసారం జీవిస్తూ, ధనస్వరూపాన్ని తెలుసుకుని, కాలధర్మాన్ని బాగా అర్థం చేసుకున్నాడు.
ప్రసాద్య వాక్యైర్వివిధైర్హేతుమద్భిర్మనోరమైః। వాక్యవిద్ వాక్యతత్త్వజ్ఞం హరీశం మారుతాత్మజః
వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు, మాటల్లో నైపుణ్యం కలవాడు, హరిశ్వరుడిని ఆకట్టుకునేలా వివిధ కారణాలతో, మధురమైన మాటలతో ఒప్పించేందుకు ప్రయత్నించాడు.
హితం తథ్యం చ పథ్యం చ సామధర్మార్థనీతిమత్। ప్రణయప్రీతిసంయుక్తం విశ్వాసకృతనిశ్చయమ్
హితమైనవి, నిజమైనవి, ఆరోగ్యకరమైనవి, సమయానికి తగినవి, ధర్మానికి, ఆచరణకు అనుగుణంగా, ప్రేమతో, విశ్వాసాన్ని కలిగించే మాటలు చెప్పబడ్డాయి.
హరీశ్వరముపాగమ్య హనూమాన్ వాక్యమబ్రవీత్। రాజ్యం ప్రాప్తం యశశ్చైవ కౌలీ శ్రీరభివర్ధితా
హనుమంతుడు హరిశ్వరుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా అన్నాడు: 'రాజ్యం లభించింది, కీర్తి వచ్చింది, వంశానికి మహిమ పెరిగింది.'
మిత్రాణాం సంగ్రహః శేషస్తద్ భవాన్ కర్తుమర్హతి। యో హి మిత్రేషు కాలజ్ఞః సతతం సాధు వర్తతే
ఇప్పుడు మిత్రులను కూడగట్టడం మిగిలింది; అది మీరు చేయాలి. ఎందుకంటే, మిత్రుల మధ్య సమయం తెలిసినవాడు ఎప్పుడూ మంచిగా ప్రవర్తిస్తాడు.
తస్య రాజ్యం చ కీర్తిశ్చ ప్రతాపశ్చాపి వర్ధతే। యస్య కోశశ్చ దణ్డశ్చ మిత్రాణ్యాత్మా చ భూమిప। సమాన్యేతాని సర్వాణి స రాజ్యం మహదశ్నుతే
ఓ రాజా, ఎవరి వద్ద ధనము, శిక్ష, మిత్రులు, తన మనస్సు అన్నీ సమంగా ఉంటాయో, అతని రాజ్యం, కీర్తి, ప్రభావం పెరుగుతాయి. అలాంటి వాడే గొప్ప రాజ్యాన్ని అనుభవిస్తాడు.
తద్ భవాన్ వృత్తసమ్పన్నః స్థితః పథి నిరత్యయే। మిత్రార్థమభినీతార్థం యథావత్ కర్తుమర్హతి
కాబట్టి, మీరు మంచి ప్రవర్తన కలిగి, సురక్షితమైన మార్గంలో నిలిచి, మిత్రుని కోసం తీసుకున్న పనిని తగినట్లు పూర్తి చేయాలి.
సంత్యజ్య సర్వకర్మాణి మిత్రార్థే యో న వర్తతే। సమ్భ్రమాద్ వికృతోత్సాహః సోఽనర్థైర్నావరుధ్యతే
ఎవరైనా తన పనులన్నీ వదిలిపెట్టి, మిత్రుని కోసం కృషి చేయనివాడు, అయోమయంతో ఉత్సాహం కోల్పోతాడు, అతడిని అపాయాలు పట్టిపడవు.
యో హి కాలవ్యతీతేషు మిత్రకార్యేషు వర్తతే। స కృత్వా మహతోఽప్యర్థాన్న మిత్రార్థేన యుజ్యతే
మిత్రుని కోసం చేయాల్సిన పనిని సమయం దాటి చేసినవాడు, ఎంత గొప్ప కార్యాలు చేసినా, మిత్రుని ప్రయోజనాన్ని నెరవేర్చలేడు.
తదిదం మిత్రకార్యం నః కాలాతీతమరిందమ। క్రియతాం రాఘవస్యైతద్ వైదేహ్యాః పరిమార్గణమ్
అరీమర్దనా, మన మిత్రుని కోసం చేయాల్సిన పనికి సమయం ఇంకా దాటిపోలేదు. రాఘవుని కోసం, వైదేహిని వెతకడం మొదలు పెట్టాలి.
న చ కాలమతీతం తే నివేదయతి కాలవిత్। త్వరమాణోఽపి స ప్రాజ్ఞస్తవ రాజన్ వశానుగః
రాజా, సమయాన్ని బాగా తెలిసిన ఆ జ్ఞాని, ఎంత తొందరగా ఉన్నా, నీ ఆజ్ఞకు విధేయుడైనా, సమయం దాటిందని నీకు చెప్పడు.
కులస్య హేతుః స్ఫీతస్య దీర్ఘబన్ధుశ్చ రాఘవః। అప్రమేయప్రభావశ్చ స్వయం చాప్రతిమో గుణైః
రాఘవుడు మన వంశానికి అభివృద్ధికి కారణం, ఎంతో కాలంగా మన బంధువు, అపారమైన శక్తి కలవాడు, గుణాల్లో ఎవరికీ సరిపోలని వాడు.
తస్య త్వం కురు వై కార్యం పూర్వం తేన కృతం తవ। హరీశ్వర కపిశ్రేష్ఠానాజ్ఞాపయితుమర్హసి
అందుకే, అతడు నీ కోసం ముందుగా చేసిన ఉపకారాన్ని నీవు కూడా ఇప్పుడు చేయాలి. వానరాధిపతి, నీవు వానరులలో ఉత్తములైన వారికి ఆజ్ఞ ఇవ్వాలి.
నహి తావద్ భవేత్ కాలో వ్యతీతశ్చోదనాదృతే। చోదితస్య హి కార్యస్య భవేత్ కాలవ్యతిక్రమః
ఆజ్ఞ లేకుండా ఏ పనికీ సమయం దాటిపోదు. ఆజ్ఞ ఇచ్చిన తర్వాతే, ఆ పని చేయడంలో ఆలస్యం అనేది వస్తుంది.
అకర్తురపి కార్యస్య భవాన్ కర్తా హరీశ్వర। కిం పునః ప్రతికర్తుస్తే రాజ్యేన చ వధేన చ
వేరెవరు చేయకపోయినా, వానరాధిపతి, నీవు ఆ పనిని చేయగలవు. మరి నీవు రాజ్యం, ప్రాణం కూడా ఇచ్చి ప్రతిఫలం ఇవ్వాల్సినప్పుడు ఇంకేమిటి?
శక్తిమానతివిక్రాన్తో వానరర్క్షగణేశ్వర। కర్తుం దాశరథేః ప్రీతిమాజ్ఞాయాం కిం ను సజ్జసే
శక్తిశాలి, అపారవీరుడైన వానర, రక్షస గణాధిపతి, దశరథుని కుమారుడికి ఇష్టమైన పనిని చేయడంలో ఎందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నావు?
కామం ఖలు శరైః శక్తః సురాసురమహోరగాన్। వశే దాశరథిః కర్తుం త్వత్ప్రతిజ్ఞామవేక్షతే
దశరథుని కుమారుడు తన బాణాలతో దేవతలు, దానవులు, మహానాగులను కూడా జయించగలడు. అయినా, అతడు నీ వాగ్దానాన్ని ఆశిస్తూ ఉన్నాడు.
ప్రాణత్యాగావిశంకేన కృతం తేన మహత్ ప్రియమ్। తస్య మార్గామ వైదేహీం పృథివ్యామపి చామ్బరే
తన ప్రాణాలను కూడా త్యాగం చేయడానికైనా వెనుకాడని అతడు మనకు గొప్ప ఉపకారం చేశాడు. అందుకే, భూమిపై గానీ, ఆకాశంలో గానీ వైదేహిని వెతకండి.
దేవదానవగన్ధర్వా అసురాః సమరుద్గణాః। న చ యక్షా భయం తస్య కుర్యుః కిమివ రాక్షసాః
దేవతలు, దానవులు, గంధర్వులు, అసురులు, మరుత్గణాలు, యక్షులు కూడా అతనికి భయం కలిగించలేరు. మరి రాక్షసులు ఏమిటి?
తదేవం శక్తియుక్తస్య పూర్వం ప్రతికృతస్తథా। రామస్యార్హసి పిఙ్గేశ కర్తుం సర్వాత్మనా ప్రియమ్
అంతటి శక్తి కలవాడు నీ కోసం ముందుగా చేసిన సహాయాన్ని గుర్తుంచుకుని, పింగల వానరాధిపతి, నీవు రామునికి మనసారా ఇష్టమైనది చేయాలి.
నాధస్తాదవనౌ నాప్సు గతిర్నోపరి చామ్బరే। కస్యచిత్ సజ్జతేఽస్మాకం కపీశ్వర తవాజ్ఞయా
వానరాధిపతి, నీ ఆజ్ఞతో, భూమి మీదా, నీళ్లలోనూ, ఆకాశంలోనూ, ఎవరికీ మనకు ఎలాంటి అడ్డంకి ఉండదు.
తదాజ్ఞాపయ కః కిం తే కుతో వాపి వ్యవస్యతు। హరయో హ్యప్రధృష్యాస్తే సన్తి కోట్యగ్రతోఽనఘ
అందుకే, ఎవరు ఏ పని చేయాలో, ఎక్కడి నుంచి చేయాలో ఆజ్ఞాపించు. పాపరహితుడా, నీ ముందు కోట్లు సంఖ్యలో అపరాజిత వానరులు సిద్ధంగా ఉన్నారు.
తస్య తద్ వచనం శ్రుత్వా కాలే సాధు నిరూపితమ్। సుగ్రీవః సత్త్వసమ్పన్నశ్చకార మతిముత్తమామ్
ఆ సమయానికి తగిన మంచి మాటలు వినగానే, సుగ్రీవుడు, సద్గుణాలతో కూడినవాడు, ఉత్తమమైన ఆలోచన చేసాడు.
యథా సేనా సమగ్రా మే యూథపాలాశ్చ సర్వశః। సమాగచ్ఛన్త్యసఙ్గేన సేనాగ్ర్యే ణ తథా కురు
నా సైన్యం మొత్తం, యూతపతులు అందరూ ఆలస్యం లేకుండా ముందువరుసలో చేరేలా చూడండి.
యే త్వన్తపాలాః ప్లవగాః శీఘ్రగా వ్యవసాయినః। సమానయన్తు తే శీఘ్రం త్వరితాః శాసనాన్మమ। స్వయం చానన్తరం కార్యం భవానేవానుపశ్యతు
అంచు ప్రాంతాలను కాపాడే వేగంగా పనిచేసే వానరులు నా ఆజ్ఞతో త్వరగా వారిని తీసుకొచ్చేలా చూడాలి. తర్వాత నీవు స్వయంగా ఆ పనిని పర్యవేక్షించు.
త్రిపఞ్చరాత్రాదూర్ధ్వం యః ప్రాప్నుయాదిహ వానరః। తస్య ప్రాణాన్తికో దణ్డో నాత్ర కార్యా విచారణా
పదిహేను రోజులు దాటి ఎవరు ఇక్కడికి వస్తే, వారికి మరణదండన తప్పదు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం ఉండదు.
హరీంశ్చ వృద్ధానుపయాతు సాఙ్గదో భవాన్ మమాజ్ఞామధికృత్య నిశ్చితమ్। ఇతి వ్యవస్థాం హరిపుఙ్గవేశ్వరో విధాయ వేశ్మ ప్రవివేశ వీర్యవాన్
వృద్ధ వానరులు తమ అనుచరులతో కలిసి నా ఆజ్ఞను గట్టిగా పాటిస్తూ రావాలి. ఇలా ఉత్తమ వానరుల అధిపతి, పరాక్రమశాలి, ఆ ఆజ్ఞను ప్రకటించి తన నివాసానికి వెళ్లాడు.
thumb|త్రింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే త్రింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కిందా కాండలో ముప్పైవ సర్గను వినండి.
గృహం ప్రవిష్టే సుగ్రీవే విముక్తే గగనే ఘనైః। వర్షరాత్రే స్థితో రామః కామశోకాభిపీడితః
సుగ్రీవుడు ఇంట్లోకి వెళ్లిపోయి, ఆకాశంలో మేఘాలు తొలగిన తర్వాత, వర్షకాల రాత్రిలో నిలబడి ఉన్న రాముడు, కోరికతో బాధతో మునిగిపోయాడు.