వర్షోదకాప్యాయితశాద్వలాని ప్రవృత్తనృత్తోత్సవబర్హిణాని। వనాని నిర్వృష్టబలాహకాని పశ్యాపరాహ్ణేష్వధికం విభాన్తి
వర్షపు నీటితో పచ్చగా మారిన మైదానాలు, నృత్యం మొదలుపెట్టిన నెమళ్ళతో కూడిన అడవులు, వర్షమేఘాలు తొలగిన తరువాత మధ్యాహ్నాల్లో మరింత అందంగా మెరిసిపోతున్నాయి.
సముద్వహన్తః సలిలాతిభారం బలాకినో వారిధరా నదన్తః। మహత్సు శృఙ్గేషు మహీధరాణాం విశ్రమ్య విశ్రమ్య పునః ప్రయాన్తి
బరువైన నీటిని మోస్తూ, బలాకా పక్షుల కేకలతో నిండిన మేఘాలు, పెద్ద పర్వతాల శిఖరాలపై విశ్రాంతి తీసుకుంటూ మళ్లీ మళ్లీ ముందుకు సాగుతున్నాయి.
మేఘాభికామా పరిసమ్పతన్తీ సమ్మోదితా భాతి బలాకపంక్తిః। వాతావధూతా వరపౌణ్డరీకీ లమ్బేవ మాలా రుచిరామ్బరస్య
మేఘాలను చేరాలని ఆశతో, ఆనందంగా ఉన్న బలాకా పక్షుల వరుస, గాలి ఊదిన శ్వేత పద్మాల హారంలా, ప్రకాశవంతమైన ఆకాశంలో వేలాడుతూ కనిపిస్తోంది.
బాలేన్ద్రగోపాన్తరచిత్రితేన విభాతి భూమిర్నవశాద్వలేన। గాత్రానుపృక్తేన శుకప్రభేణ నారీవ లాక్షోక్షితకమ్బలేన
కొత్త పచ్చికతో, చిన్న మొక్కలతో, ఇంద్రగోపాల ఎరుపుతో అలంకరించబడిన భూమి, సుత్తి రంగుతో రాసిన కంబళి కప్పుకున్న స్త్రీలా, గోరింటాకు రంగుతో మెరిసిపోతోంది.
నిద్రా శనైః కేశవమభ్యుపైతి ద్రుతం నదీ సాగరమభ్యుపైతి। హృష్టా బలాకా ఘనమభ్యుపైతి కాన్తా సకామా ప్రియమభ్యుపైతి
నిద్ర క్రమంగా కేశవుని మీదకు వస్తోంది; నది వేగంగా సముద్రాన్ని చేరుతోంది; హర్షంతో ఉన్న బలాకా పక్షి మేఘాన్ని చేరుతోంది; కోరిక తీరిన ప్రేయసి తన ప్రియుడిని చేరుతోంది.
జాతా వనాన్తాః శిఖిసుప్రనృత్తా జాతాః కదమ్బాః సకదమ్బశాఖాః। జాతా వృషా గోషు సమానకామా జాతా మహీ సస్యవనాభిరామా
అడవి అంచుల్లో నెమళ్ళు ఆనందంగా నృత్యం చేస్తూ కనిపిస్తున్నాయి; కదంబ చెట్లు తమ కొమ్మలతో పుష్పించాయి; ఎద్దులు, ఆవులతో సమాన కోరికతో ఉన్నాయ; భూమి పంటతోటలతో అలంకరించబడి ఉంది.
వహన్తి వర్షన్తి నదన్తి భాన్తి ధ్యాయన్తి నృత్యన్తి సమాశ్వసన్తి। నద్యో ఘనా మత్తగజా వనాన్తాః ప్రియావిహీనాః శిఖినః ప్లవంగమాః
నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి, మేఘాలు వర్షం కురిపిస్తున్నాయి, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు గర్జిస్తున్నాయి, అరణ్యపు అంచులు ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఇవన్నీ ధ్యానం చేస్తున్నట్టు, నాట్యం చేస్తున్నట్టు, విశ్రాంతి పొందుతున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి. కానీ ప్రియమైనవాళ్లను కోల్పోయిన నెమళ్లు, కోతులు మాత్రం తపిస్తూ ఉన్నాయి.
ధారానిపాతైరభిహన్యమానాః కదమ్బశాఖాసు విలమ్బమానాః। క్షణార్జితం పుష్పరసావగాఢం శనైర్మదం షట్చరణాస్త్యజన్తి
వాన చినుకులు పడుతూ, కదంబ చెట్ల కొమ్మలకు అంటుకుని ఉన్న తేనెటీగలు, కొత్తగా పూసిన పువ్వుల లోతైన తేనెను త్వరగా తాగి, మెల్లగా తమ మత్తును వదిలేస్తున్నాయి.
అఙ్గారచూర్ణోత్కరసంనికాశైః ఫలైః సుపర్యాప్తరసైః సమృద్ధైః। జమ్బూద్రుమాణాం ప్రవిభాన్తి శాఖా నిపీయమానా ఇవ షట్పదౌఘైః
జంబూ చెట్ల కొమ్మలు, అగ్ని పొడి మాదిరిగా ఎర్రగా మెరుస్తున్న పండ్లతో, తీపి రసంతో నిండిపోయి, తేనెటీగల గుంపులు తాగుతున్నట్టు మరింత అందంగా కనిపిస్తున్నాయి.
తడిత్పతాకాభిరలంకృతానా- ముదీర్ణగమ్భీరమహారవాణామ్। విభాన్తి రూపాణి బలాహకానాం రణోత్సుకానామివ వారణానామ్
మెరుపు జెండాలతో అలంకరించబడిన, గంభీరమైన గర్జనలతో నిండిన మేఘాల ఆకారాలు, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా ఉన్న ఏనుగుల్లా మెరిసిపోతున్నాయి.
మార్గానుగః శైలవనానుసారీ సమ్ప్రస్థితో మేఘరవం నిశమ్య। యుద్ధాభికామః ప్రతినాదశఙ్కీ మత్తో గజేన్ద్రః ప్రతిసంనివృత్తః
తన దారిలో పర్వతాలు, అడవులు దాటి వెళ్తున్న మత్తులో ఉన్న గొప్ప ఏనుగు, మేఘాల గర్జన విని, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నా, ప్రతిధ్వని భయంతో వెనక్కి తిరిగి పోయింది.
క్వచిత్ ప్రగీతా ఇవ షట్పదౌఘైః క్వచిత్ ప్రనృత్తా ఇవ నీలకణ్ఠైః। క్వచిత్ ప్రమత్తా ఇవ వారణేన్ద్రై- ర్విభాన్త్యనేకాశ్రయిణో వనాన్తాః
ఎక్కడైనా తేనెటీగల గుంపులు పాటలు పాడుతున్నట్టు, మరెక్కడైనా నీలకంఠ నెమళ్లు నాట్యం చేస్తున్నట్టు, ఇంకొక్కడైనా మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు సంచరిస్తున్నట్టు, ఈ అడవి అంచులు ఎన్నో రూపాల్లో కనిపిస్తున్నాయి.
కదమ్బసర్జార్జునకన్దలాఢ్యా వనాన్తభూమిర్మధువారిపూర్ణా। మయూరమత్తాభిరుతప్రనృత్తై- రాపానభూమిప్రతిమా విభాతి
కదంబ, సాల, అర్జున విత్తనాలతో నిండిన అడవి నేల, తేనెతో నిండిన నీటితో, వాన మత్తులో ఉన్న నెమళ్లు అరుస్తూ, నాట్యం చేస్తూ, మద్యశాల నేలలా ప్రకాశిస్తోంది.
ముక్తాసమాభం సలిలం పతద్ వై సునిర్మలం పత్రపుటేషు లగ్నమ్। హృష్టా వివర్ణచ్ఛదనా విహంగాః సురేన్ద్రదత్తం తృషితాః పిబన్తి
ముత్యాల దారాల్లా పారుతున్న, నిర్మలమైన నీరు ఆకుల గుళికల్లో నిలిచి ఉంది. రంగు తగ్గిన రెక్కలతో ఉన్న పక్షులు, దాహంతో, దేవేంద్రుడు ఇచ్చిన వరంలా ఆ నీటిని ఆనందంగా తాగుతున్నాయి.
షట్పాదతన్త్రీమధురాభిధానం ప్లవంగమోదీరితకణ్ఠతాలమ్। ఆవిష్కృతం మేఘమృదఙ్గనాదై- ర్వనేషు సంగీతమివ ప్రవృత్తమ్
తేనెటీగల తీయని గానాలు, కోతుల అరుపుల తాళం, మేఘాల మృదంగ ధ్వనులతో అడవుల్లో సంగీతం మొదలైనట్టు అనిపిస్తోంది.
క్వచిత్ ప్రనృత్తైః క్వచిదున్నదద్భిః క్వచిచ్చ వృక్షాగ్రనిషణ్ణకాయైః। వ్యాలమ్బబర్హాభరణైర్మయూరై- ర్వనేషు సంగీతమివ ప్రవృత్తమ్
ఎక్కడైనా నెమళ్లు నాట్యం చేస్తూ, మరెక్కడైనా గట్టిగా అరుస్తూ, ఇంకొక్కడైనా చెట్లపై తమ పొడవైన తోకలు వేలాడదీసుకుని కూర్చుని, అడవుల్లో సంగీతం పుట్టినట్టు అనిపిస్తోంది.
స్వనైర్ఘనానాం ప్లవగాః ప్రబుద్ధా విహాయ నిద్రాం చిరసంనిరుద్ధామ్। అనేకరూపాకృతివర్ణనాదా నవామ్బుధారాభిహతా నదన్తి
మేఘాల శబ్దాలతో మేలుకుని, చాలా కాలంగా నిద్రలో ఉన్న కోతులు లేచి, కొత్త వాన జలధారలు తాకడంతో, ఎన్నో విధాలుగా, ఎన్నో స్వరాలతో అరుస్తున్నాయి.
నద్యః సముద్వాహితచక్రవాకా- స్తటాని శీర్ణాన్యపవాహయిత్వా। దృప్తా నవప్రావృతపూర్ణభోగా- దృతం స్వభర్తారముపోపయాన్తి
నదులు, వాటిలో ఆశ్రయం తీసుకున్న చక్రవాక పక్షులను తీసుకెళ్లుతూ, తమ తీరాలను శుభ్రం చేస్తూ, కొత్త వాన నీటితో ఉప్పొంగి, త్వరగా తమ సముద్రాధిపతిని చేరుకుంటున్నాయి.
నీలేషు నీలా నవవారిపూర్ణా మేఘేషు మేఘాః ప్రతిభాన్తి సక్తాః। దవాగ్నిదగ్ధేషు దవాగ్నిదగ్ధాః శైలేషు శైలా ఇవ బద్ధమూలాః
నీలిమలయలపై కొత్త నీటితో నిండిన నీలి మేఘాలు అతుక్కుపోయినట్టు కనిపిస్తున్నాయి. అగ్నిలో కాలిన అడవులపై మేఘాలు అగ్నిలా, పర్వతాలపై పర్వతాల్లా, బలంగా నిలిచినట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
ప్రమత్తసంనాదితబర్హిణాని సశక్రగోపాకులశాద్వలాని। చరన్తి నీపార్జునవాసితాని గజాః సురమ్యాణి వనాన్తరాణి
మత్తులో ఉన్న నెమళ్లు అరుస్తూ, ఇంద్రగోప పురుగులతో నిండిన పచ్చికతో, కదంబ, అర్జున పువ్వుల సువాసనతో నిండిన ఆహ్లాదకరమైన అడవి లోపల ఏనుగులు సంచరిస్తున్నాయి.
నవామ్బుధారాహతకేసరాణి ద్రుతం పరిత్యజ్య సరోరుహాణి। కదమ్బపుష్పాణి సకేసరాణి నవాని హృష్టా భ్రమరాః పిబన్తి
కొత్త వాన జలధారలు తాకి, పుష్పరేఖలు ఊడిపోయిన తామరలను తేనెటీగలు త్వరగా వదిలేసి, కొత్తగా పూసిన కదంబ పువ్వుల తేనెను ఆనందంగా తాగుతున్నాయి.
మత్తా గజేన్ద్రా ముదితా గవేన్ద్రా వనేషు విక్రాన్తతరా మృగేన్ద్రాః। రమ్యా నగేన్ద్రాః నిభృతా నరేన్ద్రాః ప్రక్రీడితో వారిధరైః సురేన్ద్రః
మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు, ఆనందంగా ఉన్న ఆవులు, అడవుల్లో మరింత శక్తివంతమైన సింహాలు, అందమైన పర్వతాలు, విశ్రాంతిలో ఉన్న రాజులు, మేఘాలతో ఆడుకుంటున్న ఇంద్రుడు—ఇలా ప్రకృతి అంతా ఉల్లాసంగా ఉంది.
మేఘాః సముద్భూతసముద్రనాదా మహాజలౌఘైర్గగనావలమ్బాః। నదీస్తటాకాని సరాంసి వాపీ- ర్మహీం చ కృత్స్నామపవాహయన్తి
సముద్ర గర్జనతో కూడిన మేఘాలు, ఆకాశంలో భారీ నీటి ప్రవాహాలతో వేలాడుతూ, నదులు, చెరువులు, సరస్సులు, కుంటలు, భూమంతటినీ కొల్లగొడుతున్నాయి.
వర్షప్రవేగా విపులాః పతన్తి ప్రవాన్తి వాతాః సముదీర్ణవేగాః। ప్రణష్టకూలాః ప్రవహన్తి శీఘ్రం నద్యో జలం విప్రతిపన్నమార్గాః
బలమైన వర్షాలు గట్టిగా కురుస్తున్నాయి, గాలులు వేగంగా వీచుతున్నాయి, నదులు తమ తీరాలను కోల్పోయి, మారిన దారిలో వేగంగా నీటిని పారబెడుతున్నాయి.
నరైర్నరేన్ద్రా ఇవ పర్వతేన్ద్రాః సురేన్ద్రదత్తైః పవనోపనీతైః। ఘనామ్బుకుమ్భైరభిషిచ్యమానా రూపం శ్రియం స్వామివ దర్శయన్తి
పర్వతాధిపతులు, మానవులలో రాజుల్లా, ఇంద్రుడు ఇచ్చిన మేఘాల నీటితో, గాలివల్ల తీసుకొచ్చిన వాటితో అభిషేకం చేయబడుతూ, తమ స్వరూపాన్ని, వైభవాన్ని వెలుగులోకి తెస్తున్నాయి.
ఘనోపగూఢం గగనం న తారా న భాస్కరో దర్శనమభ్యుపైతి। నవైర్జలౌఘైర్ధరణీ వితృప్తా తమోవిలిప్తా న దిశః ప్రకాశాః
మేఘాలు ఆకాశాన్ని పూర్తిగా కప్పేయగా, అక్కడ నక్షత్రాలు కనబడవు, సూర్యుడు కూడా కనిపించడు. కొత్తగా కురిసిన వర్షపు నీటితో భూమి తృప్తిగా ఉంది. చుట్టూ చీకటి కమ్మేసి, దిశలు కూడా స్పష్టంగా కనిపించవు.
మహాన్తి కూటాని మహీధరాణాం ధారావిధౌతాన్యధికం విభాన్తి। మహాప్రమాణైర్విపులైః ప్రపాతై- ర్ముక్తాకలాపైరివ లమ్బమానైః
పర్వతాల గొప్ప శిఖరాలు, వర్షపు ధారలతో కడుగబడుతూ మరింత ప్రకాశంగా మెరిసిపోతున్నాయి. పెద్ద పెద్ద జలపాతాలు, ముత్యాల హారాల్లా వేలాడుతూ, అందంగా కనిపిస్తున్నాయి.
శైలోపలప్రస్ఖలమానవేగాః శైలోత్తమానాం విపులాః ప్రపాతాః। గుహాసు సంనాదితబర్హిణాసు హారా వికీర్యన్త ఇవావభాన్తి
పర్వతాలపై ఉన్న విస్తారమైన జలపాతాలు, రాళ్లపై తడబడుతూ, అగ్రశ్రేణి పర్వతాల నుంచి జారిపడుతున్నాయి. మయూరాల కేకలతో మారుమోగుతున్న గుహల్లో, అవి హారాల్లా చెల్లాచెదురుగా కనిపిస్తున్నాయి.
శీఘ్రప్రవేగా విపులాః ప్రపాతా నిర్ధౌతశృఙ్గోపతలా గిరీణామ్। ముక్తాకలాపప్రతిమాః పతన్తో మహాగుహోత్సఙ్గతలైర్ధ్రియన్తే
వేగంగా పడుతున్న విస్తారమైన జలపాతాలు, పర్వతాల శిఖరాలు, వాలువులను శుభ్రంగా కడుగుతున్నాయి. అవి ముత్యాల దారాల్లా జారిపడి, పెద్ద గుహల లోపల నిలిచిపోతున్నాయి.
సురతామర్దవిచ్ఛిన్నాః స్వర్గస్త్రీహారమౌక్తికాః। పతన్తి చాతులా దిక్షు తోయధారాః సమన్తతః
చుట్టూ అన్ని దిశల్లోనూ జలధారలు పడుతూ, పరమ లోక స్త్రీల ముత్యాల హారాలు ప్రేమలో విరిగిపడినట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి.