అహం తు ఖలు తే వీర్యం ప్రసుప్తం ప్రతిబోధయే। దీప్తైరాహుతిభిః కాలే భస్మచ్ఛన్నమివానలమ్
నీలో నిద్రిస్తున్న శక్తిని నేను మళ్ళీ మేల్కొలిపిస్తాను. కాలానికి తగినట్లు ప్రకాశించే హోమాలతో బూడిదలో దాగి ఉన్న అగ్నిని ఎలా వెలిగిస్తామో అలా చేస్తాను.
లక్ష్మణస్య హి తద్ వాక్యం ప్రతిపూజ్య హితం శుభమ్। రాఘవః సుహృదం స్నిగ్ధమిదం వచనమబ్రవీత్
లక్ష్మణుని మంచి, శుభమైన మాటలను గౌరవించి, రాఘవుడు తన ప్రియమైన మిత్రునికి ప్రేమతో ఇలా అన్నాడు.
వాచ్యం యదనురక్తేన స్నిగ్ధేన చ హితేన చ। సత్యవిక్రమయుక్తేన తదుక్తం లక్ష్మణ త్వయా
ప్రేమతో, మమకారంతో, మేలుకోసం, నిజాయితీతో, ధైర్యంతో ఎవరు చెప్పాలో, లక్ష్మణా, నువ్వు అచ్చంగా అదే అన్నావు.
ఏష శోకః పరిత్యక్తః సర్వకార్యావసాదకః। విక్రమేష్వప్రతిహతం తేజః ప్రోత్సాహయామ్యహమ్
ప్రతి పని నాశనం చేసే ఈ దుఃఖాన్ని నేను వదిలేశాను. నీలో ఉన్న అడ్డంకులు లేని శక్తిని నేను ప్రోత్సహిస్తున్నాను.
శరత్కాలం ప్రతీక్షిష్యే స్థితోఽస్మి వచనే తవ। సుగ్రీవస్య నదీనాం చ ప్రసాదమనుపాలయన్
నీ మాట ప్రకారం నేను శరదృతువును ఎదురుచూస్తాను. సుగ్రీవుని, నదుల అనుగ్రహాన్ని కూడా పొందేందుకు ప్రయత్నిస్తాను.
ఉపకారేణ వీరస్తు ప్రతికారేణ యుజ్యతే। అకృతజ్ఞోఽప్రతికృతో హన్తి సత్త్వవతాం మనః
వీరుడు చేసిన ఉపకారానికి ప్రతిఫలం ఇవ్వడానికే బద్ధుడవుతాడు. కృతజ్ఞత లేకపోవడం, ప్రతిఫలం ఇవ్వకపోవడం మంచివారికి మనస్సు బాధిస్తుంది.
తదేవ యుక్తం ప్రణిధాయ లక్ష్మణః కృతాఞ్జలిస్తత్ ప్రతిపూజ్య భాషితమ్। ఉవాచ రామం స్వభిరామదర్శనం ప్రదర్శయన్ దర్శనమాత్మనః శుభమ్
లక్ష్మణుడు ఆ మాటలను ఆలోచించి, చేతులు జోడించి గౌరవంగా ఆ మాటలకు నమస్కరించి, తన మంచి మనసును చూపిస్తూ రామునికి ఇలా అన్నాడు.
యథోక్తమేతత్ తవ సర్వమీప్సితం నరేన్ద్ర కర్తా నచిరాత్ తు వానరః। శరత్ప్రతీక్షః క్షమతామిమం భవాన్ జలప్రపాతం రిపునిగ్రహే ధృతః
నరేంద్రా! నీవు కోరినది అన్నీ త్వరలోనే నెరవేరతాయి. వానరుడు నీ మాట ప్రకారం పని చేస్తాడు. శరదృతువును ఎదురుచూడు, ఈ వర్షాన్ని సహించు, శత్రువును జయించడంలో స్థిరంగా ఉండు.
నియమ్య కోపం పరిపాల్యతాం శరత్ క్షమస్వ మాసాంశ్చతురో మయా సహ। వసాచలేఽస్మిన్ మృగరాజసేవితే సంవర్తయన్ శత్రువధే సమర్థః
కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకో, శరదృతువును కాపాడుకుంటూ, నాతో కలిసి నాలుగు నెలలు ఓర్పుతో ఉండు. సింహాలు తిరిగే ఈ కొండపై నివసిస్తూ, శత్రువు సంహారానికి సిద్ధమవ్వు.
thumb|అష్టావింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే అష్టావింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కిందాకాండలో ఇరవై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
స తదా వాలినం హత్వా సుగ్రీవమభిషిచ్య చ। వసన్ మాల్యవతః పృష్ఠే రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో వాలిని సంహరించి, సుగ్రీవుని పట్టాభిషేకం చేసి, మాల్యవంతు పర్వతం పై నివసిస్తున్న రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
అయం స కాలః సమ్ప్రాప్తః సమయోఽద్య జలాగమః। సమ్పశ్య త్వం నభో మేఘైః సంవృతం గిరిసంనిభైః
ఇప్పుడు ఆ కాలం వచ్చింది, ఈ రోజు వర్షాకాలం ప్రారంభమైంది. చూడు, ఆకాశం పర్వతాల్లా భారీ మేఘాలతో నిండిపోయింది.
నవమాసధృతం గర్భం భాస్కరస్య గభస్తిభిః। పీత్వా రసం సముద్రాణాం ద్యౌః ప్రసూతే రసాయనమ్
తొమ్మిది నెలలు సూర్యకిరణాలను గర్భంగా మోసిన ఆకాశం, సముద్రాల రసాన్ని పీల్చి, ఇప్పుడు వర్షరూపంలో అమృతాన్ని ప్రసవిస్తోంది.
శక్యమమ్బరమారుహ్య మేఘసోపానపంక్తిభిః। కుటజార్జునమాలాభిరలంకర్తుం దివాకరః
మేఘాల మెట్ల వరుసలపైకి ఎక్కి, కుఠజ, అర్జున పుష్పాల మాలలతో అలంకరించుకోవడం సూర్యునికి సాధ్యమే.
సంధ్యారాగోత్థితైస్తామ్రైరన్తేష్వపి చ పాణ్డుభిః। స్నిగ్ధైరభ్రపటచ్ఛేదైర్బద్ధవ్రణమివామ్బరమ్
సంధ్యా వెలుగులో పుట్టిన ఎరుపు, తెలుపు గీతలతో, మేఘాల తెరలో మెరిసే చీలికలతో, ఆకాశం గాయాలపై పట్టీలు కట్టినట్టుగా కనిపిస్తోంది.
మన్దమారుతినిఃశ్వాసం సంధ్యాచన్దనరఞ్జితమ్। ఆపాణ్డుజలదం భాతి కామాతురమివామ్బరమ్
మందమయిన గాలులు ఊదుతూ, సంధ్యా చందనపు రంగుతో, తెల్లని మేఘాలతో ఆకాశం ప్రేమలో మునిగిపోయిన మనిషిలా మెరిసిపోతోంది.
ఏషా ఘర్మపరిక్లిష్టా నవవారిపరిప్లుతా। సీతేవ శోకసంతప్తా మహీ బాష్పం విముఞ్చతి
వేడిలో కాలిన తర్వాత, కొత్త నీటితో తడిసిన ఈ భూమి, దుఃఖంతో బాధపడే స్త్రీలా కన్నీళ్లు కారుస్తోంది.
మేఘోదరవినిర్ముక్తాః కర్పూరదలశీతలాః। శక్యమఞ్జలిభిః పాతుం వాతాః కేతకగన్ధినః
మేఘాల పొట్టల నుంచి వచ్చిన, కర్పూరదళాల్లా చల్లగా, కేతకిపువ్వుల సువాసనతో కూడిన గాలిని చేతులతో పట్టుకుని తాగవచ్చు.
ఏష ఫుల్లార్జునః శైలః కేతకైరభివాసితః। సుగ్రీవ ఇవ శాన్తారిర్ధారాభిరభిషిచ్యతే
ఈ పుష్పించిన అర్జున చెట్లతో అలంకరించబడిన ఈ కొండ ketaka పువ్వుల సువాసనతో పరిమళిస్తోంది. ప్రవాహాలు దాని మీద కురుస్తూ, శాంతమైన సుగ్రీవుని అభిషేకించడంలా కనిపిస్తోంది.
మేఘకృష్ణాజినధరా ధారాయజ్ఞోపవీతినః। మారుతాపూరితగుహాః ప్రాధీతా ఇవ పర్వతాః
మేఘాల వలె నలుపు చర్మాలు ధరించినట్టు, ప్రవాహాలు యజ్ఞోపవీతాల్లా అలంకరించినట్టు, గుహల్లో గాలి నిండిన ఈ పర్వతాలు వేదమంత్రాలు పఠిస్తున్న పురోహితుల్లా అనిపిస్తున్నాయి.
కశాభిరివ హైమీభిర్విద్యుద్భిరభితాడితమ్। అన్తఃస్తనితనిర్ఘోషం సవేదనమివామ్బరమ్
బంగారు మెరుపులతో కొట్టబడుతున్న ఆకాశం, లోపల గర్జనతో నిండిపోయి, బాధతో వణికిపోతున్నట్టు కనిపిస్తోంది.
నీలమేఘాశ్రితా విద్యుత్ స్ఫురన్తీ ప్రతిభాతి మే। స్ఫురన్తీ రావణస్యాఙ్కే వైదేహీవ తపస్వినీ
నీలిమేఘాలపై మెరుస్తున్న మెరుపు నాకు రావణుడి ఒడిలో వణికిపోతున్న తపస్సు చేసే సీతను పోలి కనిపిస్తోంది.
ఇమాస్తా మన్మథవతాం హితాః ప్రతిహతా దిశః। అనులిప్తా ఇవ ఘనైర్నష్టగ్రహనిశాకరాః
ప్రేమికులకు ఇష్టమైన ఈ దిశలు ఇప్పుడు మేఘాలతో కప్పబడి, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు కనపడకుండా పోయినట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
క్వచిద్ బాష్పాభిసంరుద్ధాన్ వర్షాగమసముత్సుకాన్। కుటజాన్ పశ్య సౌమిత్రే పుష్పితాన్ గిరిసానుషు। మమ శోకాభిభూతస్య కామసందీపనాన్ స్థితాన్
సౌమిత్రీ, ఈ కొండల పైభాగాల్లో, కొన్నిచోట్ల కన్నీళ్లతో, వర్షాన్ని ఆశిస్తూ నిలిచిన, పుష్పించిన కుఠజ చెట్లు నా శోకాన్ని, కోరికను మరింత రెచ్చగొడుతున్నాయి.
రజః ప్రశాన్తం సహిమోఽద్య వాయు- ర్నిదాఘదోషప్రసరాః ప్రశాన్తాః। స్థితా హి యాత్రా వసుధాధిపానాం ప్రవాసినో యాన్తి నరాః స్వదేశాన్
ఇవాళ ధూళి తగ్గిపోయింది, గాలి మృదువుగా ఉంది, ఎండ తీవ్రత తగ్గింది. రాజులు ప్రయాణాలు ఆపారు, ప్రయాణికులు తమ ఊర్లకు తిరిగి వెళ్తున్నారు.
సమ్ప్రస్థితా మానసవాసలుబ్ధాః ప్రియాన్వితాః సమ్ప్రతి చక్రవాకాః। అభీక్ష్ణవర్షోదకవిక్షతేషు యానాని మార్గేషు న సమ్పతన్తి
ఇప్పుడు, సరస్సు వద్దకు చేరాలని తపనతో, జతగా ఉన్న చక్రవాక పక్షులు ప్రయాణం మొదలుపెట్టాయి. తరచూ వర్షం కురిసిన మార్గాల్లో రథాలు ప్రయాణించడం లేదు.
క్వచిత్ ప్రకాశం క్వచిదప్రకాశం నభః ప్రకీర్ణామ్బుధరం విభాతి। క్వచిత్ క్వచిత్ పర్వతసంనిరుద్ధం రూపం యథా శాన్తమహార్ణవస్య
మేఘాలతో నిండిన ఆకాశం, కొన్ని చోట్ల ప్రకాశంగా, కొన్ని చోట్ల చీకటిగా కనిపిస్తోంది. కొన్నిచోట్ల పర్వతాలు దాన్ని ఆపివేస్తున్నాయి. అది ప్రశాంతమైన మహాసముద్రపు ఉపరితలంలా ఉంది.
వ్యామిశ్రితం సర్జకదమ్బపుష్పై- ర్నవం జలం పర్వతధాతుతామ్రమ్। మయూరకేకాభిరనుప్రయాతం శైలాపగాః శీఘ్రతరం వహన్తి
సర్జ, కదంబ పువ్వులతో కలిసిన, పర్వతాల ఖనిజాలతో ఎర్రగా మారిన కొత్త నీరు, మయూరాల కేకలతో పాటు, కొండ ప్రవాహాలు వేగంగా ప్రవహిస్తున్నాయి.
రసాకులం షట్పదసంనికాశం ప్రభుజ్యతే జమ్బుఫలం ప్రకామమ్। అనేకవర్ణం పవనావధూతం భూమౌ పతత్యామ్రఫలం విపక్వమ్
రసం నిండిన, తేనెటీగలు చుట్టుముట్టిన జంబు పండు ఆసక్తిగా తినబడుతోంది. గాలి ఊదిన, రంగురంగుల, పండిన మామిడిపండ్లు నేలపై పడిపోతున్నాయి.
విద్యుత్పతాకాః సబలాకమాలాః శైలేన్ద్రకూటాకృతిసంనికాశాః। గర్జన్తి మేఘాః సముదీర్ణనాదా మత్తా గజేన్ద్రా ఇవ సంయుగస్థాః
మెరుపు పతాకాలతో, బలాకా పక్షుల హారాలతో అలంకరించబడిన, పర్వత శిఖరాలను పోలిన మేఘాలు, గర్జనతో మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నట్టు అరుస్తున్నాయి.