సుసుఖే హి బహుద్రవ్యే తస్మిన్ హి ధరణీధరే। వసతస్తస్య రామస్య రతిరల్పాపి నాభవత్
ఆ పర్వతం ఎంత సుఖంగా, ఎన్నో సంపదలతో ఉన్నా, అక్కడ నివసిస్తున్న రామునికి ఆనందం మాత్రం తక్కువగానే అనిపించింది.
హృతాం హి భార్యాం స్మరతః ప్రాణేభ్యోఽపి గరీయసీమ్। ఉదయాభ్యుదితం దృష్ట్వా శశాఙ్కం చ విశేషతః
తన ప్రాణాలకన్నా మిన్నగా ప్రేమించిన భార్యను గుర్తు చేసుకుంటూ, ముఖ్యంగా ఉదయాన్నే చంద్రుడిని చూసినప్పుడు రాముడు బాధతో నిండిపోయేవాడు.
ఆవివేశ న తం నిద్రా నిశాసు శయనం గతమ్। తత్సముత్థేన శోకేన బాష్పోపహతచేతనమ్
ఆ బాధతో, కన్నీళ్లతో మనసు ముంచిపోయి, రాత్రిపూట పడుకున్నా రామునికి నిద్ర రాలేదు.
తం శోచమానం కాకుత్స్థం నిత్యం శోకపరాయణమ్। తుల్యదుఃఖోఽబ్రవీద్భ్రాతా లక్ష్మణోఽనునయం వచః
ఎప్పుడూ దుఃఖంలో మునిగిపోయిన ఆ కౌసల్యాపుత్రుడిని, తానే కూడా అదే బాధను అనుభవిస్తూ లక్ష్మణుడు ఓదార్పు మాటలు చెప్పాడు.
అలం వీర వ్యథాం గత్వా న త్వం శోచితుమర్హసి। శోచతో హ్యవసీదన్తి సర్వార్థా విదితం హి తే
ఓ వీరా, ఇక బాధను వదిలేయి; నీవు శోకించకూడదు. ఎందుకంటే బాధపడితే అన్ని పనులూ విఫలమవుతాయని నీకే తెలుసు.
భవాన్ క్రియాపరో లోకే భవాన్ దేవపరాయణః। ఆస్తికో ధర్మశీలశ్చ వ్యవసాయీ చ రాఘవ
ఈ లోకంలో నీవు కర్మపరుడు, దేవతల పట్ల భక్తి కలవాడు, నమ్మకంతో, ధర్మబుద్ధితో, దృఢనిశ్చయంతో ఉండేవాడవు రాఘవ.
న హ్యవ్యవసితః శత్రుం రాక్షసం తం విశేషతః। సమర్థస్త్వం రణే హన్తుం విక్రమే జిహ్మకారిణమ్
నిశ్చయం లేకుండా శత్రువును, ముఖ్యంగా ఆ రాక్షసుడిని ఓడించలేరు. నీ ధైర్యంతో యుద్ధంలో ఆ మాయాచారి రాక్షసుడిని నీవు ఖచ్చితంగా సంహరించగలవు.
సమున్మూలయ శోకం త్వం వ్యవసాయం స్థిరీకురు। తతః సపరివారం తం రాక్షసం హన్తుమర్హసి
నీ బాధను పూర్తిగా తొలగించు, నిశ్చయాన్ని బలపరచు. అప్పుడు ఆ రాక్షసుడిని అతని కుటుంబంతో సహా నీవు సంహరించగలవు.
పృథివీమపి కాకుత్స్థ ససాగరవనాచలామ్। పరివర్తయితుం శక్తః కిం పునస్తం హి రావణమ్
ఓ కౌసల్యాపుత్రా, సముద్రాలు, అడవులు, పర్వతాలతో కూడిన భూమిని కూడా నీవు తిప్పగలవు. మరి ఆ రావణుడిని ఓడించడం నీకు ఎంత సులభం!
శరత్కాలం ప్రతీక్షస్వ ప్రావృట్కాలోఽయమాగతః। తతః సరాష్ట్రం సగణం రావణం తం వధిష్యసి
ఇప్పుడు వర్షకాలం వచ్చింది; శరదృతువును ఎదురుచూడు. తర్వాత నీవు రావణుడిని అతని రాజ్యంతో, అనుచరులతో సహా సంహరించగలవు.
అహం తు ఖలు తే వీర్యం ప్రసుప్తం ప్రతిబోధయే। దీప్తైరాహుతిభిః కాలే భస్మచ్ఛన్నమివానలమ్
నీలో నిద్రిస్తున్న శక్తిని నేను మళ్ళీ మేల్కొలిపిస్తాను. కాలానికి తగినట్లు ప్రకాశించే హోమాలతో బూడిదలో దాగి ఉన్న అగ్నిని ఎలా వెలిగిస్తామో అలా చేస్తాను.
లక్ష్మణస్య హి తద్ వాక్యం ప్రతిపూజ్య హితం శుభమ్। రాఘవః సుహృదం స్నిగ్ధమిదం వచనమబ్రవీత్
లక్ష్మణుని మంచి, శుభమైన మాటలను గౌరవించి, రాఘవుడు తన ప్రియమైన మిత్రునికి ప్రేమతో ఇలా అన్నాడు.
వాచ్యం యదనురక్తేన స్నిగ్ధేన చ హితేన చ। సత్యవిక్రమయుక్తేన తదుక్తం లక్ష్మణ త్వయా
ప్రేమతో, మమకారంతో, మేలుకోసం, నిజాయితీతో, ధైర్యంతో ఎవరు చెప్పాలో, లక్ష్మణా, నువ్వు అచ్చంగా అదే అన్నావు.
ఏష శోకః పరిత్యక్తః సర్వకార్యావసాదకః। విక్రమేష్వప్రతిహతం తేజః ప్రోత్సాహయామ్యహమ్
ప్రతి పని నాశనం చేసే ఈ దుఃఖాన్ని నేను వదిలేశాను. నీలో ఉన్న అడ్డంకులు లేని శక్తిని నేను ప్రోత్సహిస్తున్నాను.
శరత్కాలం ప్రతీక్షిష్యే స్థితోఽస్మి వచనే తవ। సుగ్రీవస్య నదీనాం చ ప్రసాదమనుపాలయన్
నీ మాట ప్రకారం నేను శరదృతువును ఎదురుచూస్తాను. సుగ్రీవుని, నదుల అనుగ్రహాన్ని కూడా పొందేందుకు ప్రయత్నిస్తాను.
ఉపకారేణ వీరస్తు ప్రతికారేణ యుజ్యతే। అకృతజ్ఞోఽప్రతికృతో హన్తి సత్త్వవతాం మనః
వీరుడు చేసిన ఉపకారానికి ప్రతిఫలం ఇవ్వడానికే బద్ధుడవుతాడు. కృతజ్ఞత లేకపోవడం, ప్రతిఫలం ఇవ్వకపోవడం మంచివారికి మనస్సు బాధిస్తుంది.
తదేవ యుక్తం ప్రణిధాయ లక్ష్మణః కృతాఞ్జలిస్తత్ ప్రతిపూజ్య భాషితమ్। ఉవాచ రామం స్వభిరామదర్శనం ప్రదర్శయన్ దర్శనమాత్మనః శుభమ్
లక్ష్మణుడు ఆ మాటలను ఆలోచించి, చేతులు జోడించి గౌరవంగా ఆ మాటలకు నమస్కరించి, తన మంచి మనసును చూపిస్తూ రామునికి ఇలా అన్నాడు.
యథోక్తమేతత్ తవ సర్వమీప్సితం నరేన్ద్ర కర్తా నచిరాత్ తు వానరః। శరత్ప్రతీక్షః క్షమతామిమం భవాన్ జలప్రపాతం రిపునిగ్రహే ధృతః
నరేంద్రా! నీవు కోరినది అన్నీ త్వరలోనే నెరవేరతాయి. వానరుడు నీ మాట ప్రకారం పని చేస్తాడు. శరదృతువును ఎదురుచూడు, ఈ వర్షాన్ని సహించు, శత్రువును జయించడంలో స్థిరంగా ఉండు.
నియమ్య కోపం పరిపాల్యతాం శరత్ క్షమస్వ మాసాంశ్చతురో మయా సహ। వసాచలేఽస్మిన్ మృగరాజసేవితే సంవర్తయన్ శత్రువధే సమర్థః
కోపాన్ని అదుపులో పెట్టుకో, శరదృతువును కాపాడుకుంటూ, నాతో కలిసి నాలుగు నెలలు ఓర్పుతో ఉండు. సింహాలు తిరిగే ఈ కొండపై నివసిస్తూ, శత్రువు సంహారానికి సిద్ధమవ్వు.
thumb|అష్టావింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే అష్టావింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కిందాకాండలో ఇరవై ఎనిమిదవ సర్గను వినండి.
స తదా వాలినం హత్వా సుగ్రీవమభిషిచ్య చ। వసన్ మాల్యవతః పృష్ఠే రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్
ఆ సమయంలో వాలిని సంహరించి, సుగ్రీవుని పట్టాభిషేకం చేసి, మాల్యవంతు పర్వతం పై నివసిస్తున్న రాముడు లక్ష్మణునితో ఇలా అన్నాడు.
అయం స కాలః సమ్ప్రాప్తః సమయోఽద్య జలాగమః। సమ్పశ్య త్వం నభో మేఘైః సంవృతం గిరిసంనిభైః
ఇప్పుడు ఆ కాలం వచ్చింది, ఈ రోజు వర్షాకాలం ప్రారంభమైంది. చూడు, ఆకాశం పర్వతాల్లా భారీ మేఘాలతో నిండిపోయింది.
నవమాసధృతం గర్భం భాస్కరస్య గభస్తిభిః। పీత్వా రసం సముద్రాణాం ద్యౌః ప్రసూతే రసాయనమ్
తొమ్మిది నెలలు సూర్యకిరణాలను గర్భంగా మోసిన ఆకాశం, సముద్రాల రసాన్ని పీల్చి, ఇప్పుడు వర్షరూపంలో అమృతాన్ని ప్రసవిస్తోంది.
శక్యమమ్బరమారుహ్య మేఘసోపానపంక్తిభిః। కుటజార్జునమాలాభిరలంకర్తుం దివాకరః
మేఘాల మెట్ల వరుసలపైకి ఎక్కి, కుఠజ, అర్జున పుష్పాల మాలలతో అలంకరించుకోవడం సూర్యునికి సాధ్యమే.
సంధ్యారాగోత్థితైస్తామ్రైరన్తేష్వపి చ పాణ్డుభిః। స్నిగ్ధైరభ్రపటచ్ఛేదైర్బద్ధవ్రణమివామ్బరమ్
సంధ్యా వెలుగులో పుట్టిన ఎరుపు, తెలుపు గీతలతో, మేఘాల తెరలో మెరిసే చీలికలతో, ఆకాశం గాయాలపై పట్టీలు కట్టినట్టుగా కనిపిస్తోంది.
మన్దమారుతినిఃశ్వాసం సంధ్యాచన్దనరఞ్జితమ్। ఆపాణ్డుజలదం భాతి కామాతురమివామ్బరమ్
మందమయిన గాలులు ఊదుతూ, సంధ్యా చందనపు రంగుతో, తెల్లని మేఘాలతో ఆకాశం ప్రేమలో మునిగిపోయిన మనిషిలా మెరిసిపోతోంది.
ఏషా ఘర్మపరిక్లిష్టా నవవారిపరిప్లుతా। సీతేవ శోకసంతప్తా మహీ బాష్పం విముఞ్చతి
వేడిలో కాలిన తర్వాత, కొత్త నీటితో తడిసిన ఈ భూమి, దుఃఖంతో బాధపడే స్త్రీలా కన్నీళ్లు కారుస్తోంది.
మేఘోదరవినిర్ముక్తాః కర్పూరదలశీతలాః। శక్యమఞ్జలిభిః పాతుం వాతాః కేతకగన్ధినః
మేఘాల పొట్టల నుంచి వచ్చిన, కర్పూరదళాల్లా చల్లగా, కేతకిపువ్వుల సువాసనతో కూడిన గాలిని చేతులతో పట్టుకుని తాగవచ్చు.
ఏష ఫుల్లార్జునః శైలః కేతకైరభివాసితః। సుగ్రీవ ఇవ శాన్తారిర్ధారాభిరభిషిచ్యతే
ఈ పుష్పించిన అర్జున చెట్లతో అలంకరించబడిన ఈ కొండ ketaka పువ్వుల సువాసనతో పరిమళిస్తోంది. ప్రవాహాలు దాని మీద కురుస్తూ, శాంతమైన సుగ్రీవుని అభిషేకించడంలా కనిపిస్తోంది.
మేఘకృష్ణాజినధరా ధారాయజ్ఞోపవీతినః। మారుతాపూరితగుహాః ప్రాధీతా ఇవ పర్వతాః
మేఘాల వలె నలుపు చర్మాలు ధరించినట్టు, ప్రవాహాలు యజ్ఞోపవీతాల్లా అలంకరించినట్టు, గుహల్లో గాలి నిండిన ఈ పర్వతాలు వేదమంత్రాలు పఠిస్తున్న పురోహితుల్లా అనిపిస్తున్నాయి.