నివేద్య రామాయ తదా మహాత్మనే మహాభిషేకం కపివాహినీపతిః। రుమాం చ భార్యాముపలభ్య వీర్యవా- నవాప రాజ్యం త్రిదశాధిపో యథా
అప్పుడు, వానరసేనాధిపతి, ఆ మహా అభిషేకాన్ని రామునికి నివేదించి, తన భార్య రుమను తిరిగి పొందిన సుగ్రీవుడు, దేవేంద్రుని వంటి రాజ్యాన్ని పొందాడు.
thumb|సప్తవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే సప్తవింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధాకాండలో ఇరవై ఏడవ సర్గను వినండి.
అభిషిక్తే తు సుగ్రీవే ప్రవిష్టే వానరే గుహామ్। ఆజగామ సహ భ్రాత్రా రామః ప్రస్రవణం గిరిమ్
సుగ్రీవుడు అభిషేకం పొందిన తరువాత, వానరులు గుహలోకి వెళ్లగా, రాముడు తన తమ్ముడితో కలిసి ప్రస్రవణ పర్వతానికి వెళ్లాడు.
శార్దూలమృగసంఘుష్టం సింహైర్భీమరవైర్వృతమ్। నానాగుల్మలతాగూఢం బహుపాదపసంకులమ్
ఆ పర్వతం పులులు, జింకల అరుపులతో నిండిపోయి, భయంకరమైన గర్జనలతో సింహాలచే చుట్టుముట్టబడి, రకరకాల పొదలు, వల్లిలతో కప్పబడి, అనేక వృక్షాలతో నిండిపోయి ఉంది.
ఋక్షవానరగోపుచ్ఛైర్మార్జారైశ్చ నిషేవితమ్। మేఘరాశినిభం శైలం నిత్యం శుచికరం శివమ్
ఈ పర్వతాన్ని ఎద్దులు, వానరులు, పిల్లులు తరచూ సందర్శించేవారు. మేఘాల గుంపుల్లా కనిపించే ఈ కొండ ఎప్పుడూ పవిత్రంగా, మంగళకరంగా ఉంటుంది.
తస్య శైలస్య శిఖరే మహతీమాయతాం గుహామ్। ప్రత్యగృహ్ణీత వాసార్థం రామః సౌమిత్రిణా సహ
ఆ పర్వత శిఖరంపై ఉన్న పెద్దదైన, విశాలమైన గుహలో రాముడు, సౌమిత్రితో కలిసి నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు.
కృత్వా చ సమయం రామః సుగ్రీవేణ సహానఘః। కాలయుక్తం మహద్వాక్యమువాచ రఘునన్దనః
సుగ్రీవునితో ఒప్పందం చేసుకున్న రఘునందనుడు, రాముడు, సమయానుకూలంగా ముఖ్యమైన మాటను చెప్పాడు.
వినీతం భ్రాతరం భ్రాతా లక్ష్మణం లక్ష్మివర్ధనమ్। ఇయం గిరిగుహా రమ్యా విశాలా యుక్తమారుతా
సంపదను పెంపొందించే లక్ష్మణా! ఈ పర్వత గుహ ఎంతో అందంగా, విశాలంగా, గాలి బాగా వచ్చేది.
అస్యాం వత్స్యామ సౌమిత్రే వర్షరాత్రమరిందమ। గిరిశృఙ్గమిదం రమ్యముత్తమం పార్థివాత్మజ
శత్రువులను జయించే సౌమిత్రీ! ఈ వర్షాకాలం అంతా మనం ఇక్కడే ఉండొచ్చు. ఈ పర్వత శిఖరం ఎంతో అందంగా, ఉత్తమంగా ఉంది, రాజకుమారా!
శ్వేతాభిః కృష్ణతామ్రాభిః శిలాభిరుపశోభితమ్। నానాధాతుసమాకీర్ణం నదీదర్దురసంయుతమ్
తెలుపు, నలుపు, రాగి రంగు రాళ్లతో అలంకరించబడి,色色 ధాతువులతో నిండినది. నదులు, కప్పలు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి.
వివిధైర్వృక్షషణ్డైశ్చ చారుచిత్రలతాయుతమ్। నానావిహగసంఘుష్టం మయూరవరనాదితమ్
వివిధ రకాల చెట్ల గుంపులతో, అందమైన రంగురంగుల లతలతో, అనేక పక్షుల గుంపులతో, మయూరాల కేకలతో మారుమోగుతోంది.
మాలతీకున్దగుల్మైశ్చ సిన్దువారైః శిరీషకైః। కదమ్బార్జునసర్జైశ్చ పుష్పితైరుపశోభితమ్
మల్లె, కుంద, సిందువార, శిరీష, కదంబ, అర్జున, సర్జ వంటి పుష్పాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
ఇయం చ నలినీ రమ్యా ఫుల్లపఙ్కజమణ్డితా। నాతిదూరే గుహాయా నౌ భవిష్యతి నృపాత్మజ
ఇంకా, ఈ అందమైన కమలాల చెరువు మన గుహకు చాలా దూరం లేదు, రాజకుమారా!
ప్రాగుదక్ప్రవణే దేశే గుహా సాధు భవిష్యతి। పశ్చాచ్చైవోన్నతా సౌమ్య నివాతేయం భవిష్యతి
తూర్పు వైపు నీటి వైపు దిగువగా ఉన్న ప్రాంతంలో ఈ గుహ బాగుంటుంది. పడమర వైపు ఇది కొంచెం ఎత్తుగా, గాలి తాకని స్థలంగా ఉంటుంది, సౌమ్యా!
గుహాద్వారే చ సౌమిత్రే శిలా సమతలా శివా। కృష్ణా చైవాయతా చైవ భిన్నాఞ్జనచయోపమా
సౌమిత్రీ! గుహ ద్వారంలో ఒక సన్నగా, నల్లగా, పొడవుగా ఉన్న మెత్తని రాయి ఉంది. అది పగిలిన కాజల గుట్టలా కనిపిస్తుంది.
గిరిశృఙ్గమిదం తాత పశ్య చోత్తరతః శుభమ్। భిన్నాఞ్జనచయాకారమమ్భోధరమివోదితమ్
తండ్రీ! ఉత్తరంగా ఉన్న ఈ పర్వత శిఖరాన్ని చూడండి. అది పగిలిన కాజల గుట్టలా, మేఘం లాగా పైకి ఎగసి ఎంతో అందంగా ఉంది.
దక్షిణస్యామపి దిశి స్థితం శ్వేతమివామ్బరమ్। కైలాసశిఖరప్రఖ్యం నానాధాతువిరాజితమ్
దక్షిణ దిశలో ఆకాశంలా తెల్లగా, కైలాస శిఖరంలా,色色 ధాతువులతో మెరిసే మరో పర్వతం ఉంది.
ప్రాచీనవాహినీం చైవ నదీం భృశమకర్దమామ్। గుహాయాః పరతః పశ్య త్రికూటే జాహ్నవీమివ
గుహకు ఆపక్కనే త్రికూట పర్వతంపై, పాతకాలం నుంచి ప్రవహించే, బాగా మట్టితో నిండిన నదిని చూడండి. అది జాహ్నవిలా ఉంది.
చన్దనైస్తిలకైః సాలైస్తమాలైరతిముక్తకైః। పద్మకైః సరలైశ్చైవ అశోకైశ్చైవ శోభితామ్
చందనం, తిలక, సాల, తమాల, అతిముక్త, పద్మ, సరళ, అశోక చెట్లతో అలంకరించబడి ఉంది.
వానీరైస్తిమిదైశ్చైవ బకులైః కేతకైరపి। హిన్తాలైస్తినిశైర్నీపైర్వేతసైః కృతమాలకైః
వానీర, తిమిడ, బకుల, కేతక, హింతాళ, తినిశ, నీప, వేతస వంటి చెట్లతో పుష్పమాలలు ఏర్పడినట్టు ఉంది.
తీరజైః శోభితా భాతి నానారూపైస్తతస్తతః। వసనాభరణోపేతా ప్రమదేవాభ్యలంకృతా
తీరాన ఉన్న色色 చెట్లతో అందంగా అలంకరించబడి, వస్త్రాభరణాలతో అలంకరించిన స్త్రీలా మెరిసిపోతుంది.
శతశః పక్షిసఙ్ఘైశ్చ నానానాదవినాదితా। ఏకైకమనురక్తైశ్చ చక్రవాకైరలంకృతా
వందలాది పక్షుల గుంపులతో గలగలలాడుతూ, ఒక్కో గుంపు ప్రేమతో, చక్రవాక పక్షులతో అలంకరించబడింది.
పులినైరతిరమ్యైశ్చ హంససారససేవితా। ప్రహసన్త్యేవ భాత్యేషా నానారత్నసమన్వితా
హంసలు, సారసాలు తిరిగే అందమైన ఇసుకతీరాలతో, ఎన్నో రత్నాలతో మెరిసిపోతూ, ఈ నది నవ్వుతున్నట్టు వెలుగుతోంది.
క్వచిన్నీలోత్పలైశ్ఛన్నా భాతిరక్తోత్పలైః క్వచిత్। క్వచిదాభాతి శుక్లైశ్చ దివ్యైః కుముదకుడ్మలైః
ఎక్కడో నీలకమలాలతో, ఇంకెక్కడో ఎర్రకమలాలతో, మరికొన్ని చోట్ల తెల్లదివ్యకుముదపు మొగ్గలతో ఈ నది అలంకరించబడి ఉంది.
పారిప్లవశతైర్జుష్టా బర్హిక్రౌఞ్చవినాదితా। రమణీయా నదీ సౌమ్య మునిసఙ్ఘనిషేవితా
వందలాది తేలియాడే పక్షులతో, నెమళ్ళు, కౌంజపక్షుల కిలకిలారావాలతో, మునుల సమూహాలు తరచూ వచ్చే ఈ నది ఎంత అందంగా ఉంది ఓ సౌమ్యా!
పశ్య చన్దనవృక్షాణాం పఙ్క్తిః సురుచిరా ఇవ। కకుభానాం చ దృశ్యన్తే మనసైవోదితాః సమమ్
చందనవృక్షాల వరుస ఎంత అందంగా కనిపిస్తోంది! పర్వతశిఖరాలు కూడా మనసులో ఊహించినట్టు సమంగా పైకి లేచినట్టు అనిపిస్తున్నాయి.
అహో సురమణీయోఽయం దేశః శత్రునిషూదన। దృఢం రంస్యావ సౌమిత్రే సాధ్వత్ర నివసావహే
ఓ శత్రునాశకా, ఈ ప్రదేశం ఎంత సుందరంగా ఉంది! ఇక్కడ మనం సుఖంగా ఉండి ఆనందించొచ్చు సౌమిత్రీ.
ఇతశ్చ నాతిదూరే సా కిష్కిన్ధా చిత్రకాననా। సుగ్రీవస్య పురీ రమ్యా భవిష్యతి నృపాత్మజ
ఇక్కడినుంచి ఎక్కువ దూరంలో కాదు, ఆ కిష్కింధ అనే అద్భుతమైన అడవి ఉంది. సుగ్రీవుని నగరం, ఓ రాజకుమారా, త్వరలో నీదైపోతుంది.
లబ్ధ్వా భార్యాం కపివరః ప్రాప్య రాజ్యం సుహృద్వృతః। ధ్రువం నన్దతి సుగ్రీవః సమ్ప్రాప్య మహతీం శ్రియమ్
తన భార్యను తిరిగి పొందిన వానరశ్రేష్ఠుడు, రాజ్యాన్ని సంపాదించి స్నేహితులతో చుట్టుముట్టబడి, గొప్ప ఐశ్వర్యాన్ని పొందిన సుగ్రీవుడు ఖచ్చితంగా ఆనందిస్తున్నాడు.
ఇత్యుక్త్వా న్యవసత్ తత్ర రాఘవః సహలక్ష్మణః। బహుదృశ్యదరీకుఞ్జే తస్మిన్ ప్రస్రవణే గిరౌ
ఇలా చెప్పి, రాఘవుడు లక్ష్మణునితో కలిసి ఎన్నో గుహలు, జలపాతాలు ఉన్న ఆ పర్వతంలో నివసించాడు.