న కర్తా కస్యచిత్ కశ్చిన్నియోగే నాపి చేశ్వరః। స్వభావే వర్తతే లోకస్తస్య కాలః పరాయణమ్
ఇక్కడ ఎవ్వరూ ఎవరి కార్యానికి కారణం కారు. ఎవ్వరూ నియతికి అధిపతి కారు. లోకం తన స్వభావం ప్రకారం నడుస్తుంది. కాలమే అందరికీ పరమాశ్రయం.
న కాలః కాలమత్యేతి న కాలః పరిహీయతే। స్వభావం చ సమాసాద్య న కశ్చిదతివర్తతే
కాలం తనను తాను దాటి పోదు, కాలం తక్కువకాదు. ఒక్కసారి తన స్వభావాన్ని పొందిన తరువాత, దాన్ని ఎవరూ దాటి పోలేరు.
న కాలస్యాస్తి బన్ధుత్వం న హేతుర్న పరాక్రమః। న మిత్రజ్ఞాతిసమ్బన్ధః కారణం నాత్మనో వశః
కాలానికి బంధుత్వం లేదు, కారణం లేదు, శక్తి లేదు. స్నేహం, బంధుత్వం, స్వేచ్ఛ ఇవేవీ కారణాలు కావు.
కిం తు కాలపరీణామో ద్రష్టవ్యః సాధు పశ్యతా। ధర్మశ్చార్థశ్చ కామశ్చ కాలక్రమసమాహితాః
కాని, మంచి దృష్టి కలవాడు కాల పరిణామాన్ని గుర్తించాలి. ధర్మం, అర్థం, కామం అన్నీ కాల క్రమంలోనే స్థిరంగా ఉంటాయి.
ఇతః స్వాం ప్రకృతిం వాలీ గతః ప్రాప్తః క్రియాఫలమ్। సామదానార్థసంయోగైః పవిత్రం ప్లవగేశ్వరః
ఇక్కడినుంచి వాలి తన స్వభావాన్ని చేరుకొని, తన చేసిన పనులకు తగిన ఫలితాన్ని పొందాడు. సౌమ్యంగా మాట్లాడటం, బహుమతులు ఇవ్వడం, మిత్రత్వం కలిపి, వానరుల అధిపతి ఇప్పుడు పవిత్రుడయ్యాడు.
స్వధర్మస్య చ సంయోగాజ్జితస్తేన మహాత్మనా। స్వర్గః పరిగృహీతశ్చ ప్రాణానపరిరక్షతా
తన కర్తవ్యాన్ని పాటించిన ఆ మహాత్ముడు విజయం సాధించాడు. ప్రాణాలకు ఆసక్తి చూపకుండా, స్వర్గాన్ని పొందాడు.
ఏషా వై నియతిః శ్రేష్ఠా యాం గతో హరియూథపః। తదలం పరితాపేన ప్రాప్తకాలముపాస్యతామ్
వానరుల నాయకుడు చేరుకున్నది ఇదే అత్యున్నతమైన విధి. అందుకే ఇక బాధపడకూడదు; ఇప్పుడు సమయానుసారంగా చేయాల్సిన పనులు చేయాలి.
వచనాన్తే తు రామస్య లక్ష్మణః పరవీరహా। అవదత్ ప్రశ్రితం వాక్యం సుగ్రీవం గతచేతసమ్
రాముడు మాట్లాడటం ముగించాక, శత్రు వీరులను సంహరించే లక్ష్మణుడు, మనసు కలవరపోయిన సుగ్రీవుని గౌరవంగా ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
కురు త్వమస్య సుగ్రీవ ప్రేతకార్యమనన్తరమ్। తారాఙ్గదాభ్యాం సహితో వాలినో దహనం ప్రతి
సుగ్రీవా, నువ్వు ఇప్పుడు తార, అంగదులతో కలిసి వాలికి అంత్యక్రియలు నిర్వహించాలి.
సమాజ్ఞాపయ కాష్ఠాని శుష్కాణి చ బహూని చ। చన్దనాని చ దివ్యాని వాలిసంస్కారకారణాత్
బహుళంగా ఎండిన కలపలు, సుగంధద్రవ్యమైన చందన కట్టలు వాలి అంత్యక్రియలకు తెప్పించమని ఆదేశించు.
సమాశ్వాసయ దీనం త్వమఙ్గదం దీనచేతసమ్। మా భూర్బాలిశబుద్ధిస్త్వం త్వదధీనమిదం పురమ్
బాధతో ఉన్న అంగదుని నువ్వు ఓదార్చు. చిన్నపిల్లలా ఆలోచించవద్దు; ఈ పట్టణం ఇప్పుడు నీ ఆధీనంలో ఉంది.
అఙ్గదస్త్వానయేన్మాల్యం వస్త్రాణి వివిధాని చ। ఘృతం తైలమథో గన్ధాన్ యచ్చాత్ర సమనన్తరమ్
అంగదుడు పూలమాలలు, వివిధ వస్త్రాలు, నెయ్యి, నూనె, సుగంధాలు ఈ సమయానికి తగినవి అన్నీ తీసుకురావాలి.
త్వం తార శిబికాం శీఘ్రమాదాయాగచ్ఛ సమ్భ్రమాత్। త్వరా గుణవతీ యుక్తా హ్యస్మిన్ కాలే విశేషతః
తారా, నువ్వు త్వరగా శిబికను తీసుకుని రా. ఇప్పుడే త్వరితంగా పని చేయడం ముఖ్యమైనది.
సజ్జీభవన్తు ప్లవగాః శిబికావాహనోచితాః। సమర్థా బలినశ్చైవ నిర్హరిష్యన్తి వాలినమ్
శిబిక మోయడంలో నిపుణులైన వానరులు సిద్ధంగా ఉండాలి. శక్తివంతులైన వారు వాలిని మోయాలి.
ఏవముక్త్వా తు సుగ్రీవం సుమిత్రానన్దవర్ధనః। తస్థౌ భ్రాతృసమీపస్థో లక్ష్మణః పరవీరహా
ఇలా సుగ్రీవునితో మాట్లాడిన తరువాత, సుమిత్రకు ఆనందాన్ని ఇచ్చే లక్ష్మణుడు, తన అన్నయ్య పక్కన నిలిచాడు.
లక్ష్మణస్య వచః శ్రుత్వా తారః సమ్భ్రాన్తమానసః। ప్రవివేశ గుహాం శీఘ్రం శిబికాసక్తమానసః
లక్ష్మణుని మాటలు విని, మనసు కలవరపోయిన తారా, శిబికను గుర్తు పెట్టుకుని, త్వరగా గుహలోకి ప్రవేశించాడు.
ఆదాయ శిబికాం తారః స తు పర్యాపతత్ పునః। వానరైరుహ్యమానాం తాం శూరైరుద్వహనోచితైః
తారా ఆ శిబికను తీసుకుని వచ్చాడు. ధైర్యవంతులైన వానరులు, శిబిక మోయడంలో నిపుణులు, దానిని మోయడం మొదలుపెట్టారు.
దివ్యాం భద్రాసనయుతాం శిబికాం స్యన్దనోపమామ్। పక్షికర్మభిరాచిత్రాం ద్రుమకర్మవిభూషితామ్
ఆ శిబిక దివ్యమైన, శుభప్రదమైన ఆసనాలతో, రథాన్ని పోలి, రెక్కల ఆకారపు అలంకారాలతో, చెక్క పనులతో అందంగా అలంకరించబడి ఉంది.
ఆచితాం చిత్రపత్తీభిః సునివిష్టాం సమన్తతః। విమానమివ సిద్ధానాం జాలవాతాయనాయుతామ్
ఆ శిబిక చక్కటి వస్త్రాలతో చుట్టూ అలంకరించబడి, బలంగా అమర్చబడింది. అది సిద్ధుల విమానంలా, జాలీ కిటికీలతో అలంకరించబడింది.
సునియుక్తాం విశాలాం చ సుకృతాం శిల్పిభిః కృతామ్। దారుపర్వతకోపేతాం చారుకర్మపరిష్కృతామ్
ఆ శిబిక విశాలంగా, నిపుణులైన వృత్తిదారుల చేత చక్కగా తయారు చేయబడింది. చెక్క పర్వతాల అలంకారాలతో, అందమైన పనితో ముస్తాబైంది.
పుష్పౌఘైః సమభిచ్ఛన్నాం పద్మమాలాభిరేవ చ। తరుణాదిత్యవర్ణాభిర్భ్రాజమానాభిరావృతామ్
పుష్పాల సమూహాలతో, తామరపూల మాలలతో కప్పబడి, ఉదయ సూర్యుని వర్ణంలో మెరిసే అలంకారాలతో ఆవరించబడింది.
ఈదృశీం శిబికాం దృష్ట్వా రామో లక్ష్మణమబ్రవీత్। క్షిప్రం వినీయతాం వాలీ ప్రేతకార్యం విధీయతామ్
అలాంటి శిబికను చూసి, రాముడు లక్ష్మణునితో, 'వాలిని త్వరగా పడుకోబెట్టు; అంత్యక్రియలు నిర్వహించు' అని అన్నాడు.
తతో వాలినముద్యమ్య సుగ్రీవః శిబికాం తదా। ఆరోపయత విక్రోశన్నఙ్గదేన సహైవ తు
అప్పుడు సుగ్రీవుడు అంగదునితో కలిసి వాలి దేహాన్ని పైకి ఎత్తి, ఏడుస్తూ శిబికపై ఉంచాడు.
ఆరోప్య శిబికాం చైవ వాలినం గతజీవితమ్। అలంకారైశ్చ వివిధైర్మాల్యైర్వస్త్రైశ్చ భూషితమ్
జీవితం విడిచిన వాలిని శిబికపై ఉంచి, వేరే వేరే అలంకారాలు, హారాలు, వస్త్రాలతో అలంకరించారు.
ఆజ్ఞాపయత్ తదా రాజా సుగ్రీవః ప్లవగేశ్వరః। ఔర్ధ్వదేహికమార్యస్య క్రియతామనుకూలతః
అప్పుడు వానరుల రాజైన సుగ్రీవుడు, 'ఈ మహనీయునికి అంత్యక్రియలు సరిగా జరగాలి' అని ఆజ్ఞాపించాడు.
విశ్రాణయన్తో రత్నాని వివిధాని బహూని చ। అగ్రతః ప్లవగా యాన్తు శిబికా తదనన్తరమ్
వానరులు ముందుగా వెళ్ళుతూ ఎన్నో రకాల రత్నాలు చల్లాలి; శిబిక ఆ తరువాత వెళ్ళాలి.
రాజ్ఞామృద్ధివిశేషా హి దృశ్యన్తే భువి యాదృశాః। తాదృశైరిహ కుర్వన్తు వానరా భర్తృసత్క్రియామ్
భూమిపై రాజుల వైభవం ఎలా కనిపిస్తుందో, అలాగే వానరులు తమ అధిపతికి ఘనంగా గౌరవం చేయాలి.
తాదృశం వాలినః క్షిప్రం ప్రాకుర్వన్నౌర్ధ్వదేహికమ్। అఙ్గదం పరిరభ్యాశు తారప్రభృతయస్తదా
వాళ్లు వెంటనే వాలికి అంత్యక్రియలు చేశారు; ఆ సమయంలో తారతో పాటు ఇతరులు అంగదుని ఆలింగనం చేసుకున్నారు.
క్రోశన్తః ప్రయయుః సర్వే వానరా హతబాన్ధవాః। తతః ప్రణిహితాః సర్వా వానర్యోఽస్య వశానుగాః
బంధువులను కోల్పోయిన వానరులు ఏడుస్తూ ముందుకు నడిచారు; వెంటనే వాలికి అంకితమైన వానరస్త్రీలు కూడా వెళ్ళారు.
చుక్రుశుర్వీరవీరేతి భూయః క్రోశన్తి తాః ప్రియమ్। తారాప్రభృతయః సర్వా వానర్యో హతబాన్ధవాః
తారతో పాటు వానరస్త్రీలు, బంధువును కోల్పోయి, 'ఓ వీరా! ఓ వీరా!' అని ప్రియుడిని ఏడుస్తూ పిలిచారు.