అంహో బతేదం నృవరావిషహ్యం నివర్తతే మే హృది సాధువృత్తమ్। అగ్నౌ వివర్ణం పరితప్యమానం కిట్టం యథా రాఘవ జాతరూపమ్
ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా! ఈ భరించలేని పాపం నా హృదయంలో ఉన్న మంచితనాన్ని పూర్తిగా పోగొట్టింది. నిప్పులో కాలుతున్న బంగారం రంగు కోల్పోయినట్టు, నేనూ అలాగే ఉన్నాను రాఘవా.
మహాబలానాం హరియూథపానా- మిదం కులం రాఘవ మన్నిమిత్తమ్। అస్యాఙ్గదస్యాపి చ శోకతాపా- దర్ధస్థితప్రాణమితీవ మన్యే
రాఘవా! నా వల్లే ఈ గొప్ప వానరుల వంశం అంతా బాధపడుతోంది. అంగదుడికీ ఈ దుఃఖంతో ప్రాణం సగమే మిగిలి ఉందేమోనని అనిపిస్తోంది.
సుతః సులభ్యః సుజనః సువశ్యః కుతస్తు పుత్రః సదృశోఽఙ్గదేన। న చాపి విద్యేత స వీర దేశో యస్మిన్ భవేత్ సోదరసంనికర్షః
కొడుకు దొరకడం సులభం, మంచి, వినయంగా ఉండే వాడు కూడా దొరుకుతాడు. కానీ అంగదుడిలాంటి కొడుకు ఎక్కడ దొరుకుతాడు? అలాగే, తమ్ముడితో ఇంత అనుబంధం ఉన్న చోటు కూడా లేదు, ఓ వీరుడా!
అద్యాఙ్గదో వీరవరో న జీవే- జ్జీవేత మాతా పరిపాలనార్థమ్। వినా తు పుత్రం పరితాపదీనా సా నైవ జీవేదితి నిశ్చితం మే
ఈ రోజు అంగదు అనే వీరుడు బ్రతకడు. అతని తల్లి కేవలం కొడుకును కాపాడాలనే ఉద్దేశంతో బ్రతుకుతుంది. కానీ కొడుకు లేక, దుఃఖంతో నిండిన ఆమె ఖచ్చితంగా బ్రతకదని నాకు నమ్మకం.
సోఽహం ప్రవేక్ష్యామ్యతిదీప్తమగ్నిం భ్రాత్రా చ పుత్రేణ చ సఖ్యమిచ్ఛన్। ఇమే విచేష్యన్తి హరిప్రవీరాః సీతాం నిదేశే పరివర్తమానాః
అందుకే, నేను ఇప్పుడు అగ్నిలోకి దూకిపోతాను. నా తమ్ముడు, కొడుకు వద్దకు చేరాలని కోరుకుంటున్నాను. ఈ వానరులందరూ నీ ఆజ్ఞను పాటిస్తూ సీతను వెతుకుతారు.
కృత్స్నం తు తే సేత్స్యతి కార్యమేత- న్మయ్యప్యతీతే మనుజేన్ద్రపుత్ర। కులస్య హన్తారమజీవనార్హం రామానుజానీహి కృతాగసం మామ్
ఓ రాజకుమారా! నేను పోయిన తర్వాత కూడా నీ పని తప్పకుండా పూర్తవుతుంది. కానీ, నా వల్ల వంశం నాశనం అయింది. నేను బ్రతకదగినవాడిని కాను. నన్ను పాపి అని గుర్తుపెట్టుకో రామా.
తస్మిన్ క్షణేఽభీక్ష్ణమవేక్షమాణః క్షితిక్షమావాన్ భువనస్య గోప్తా। రామో రుదన్తీం వ్యసనే నిమగ్నాం సముత్సుకః సోఽథ దదర్శ తారామ్
ఆ సమయంలో, భూమిలా సహనంగా ఉన్న, లోకాన్ని కాపాడే రాముడు, తిరిగి తిరిగి చూస్తూ, దుఃఖంలో మునిగిపోయి ఏడుస్తున్న తారను చూసి, ఆందోళన చెందాడు.
తాం చారునేత్రాం కపిసింహనాథాం పతిం సమాశ్లిష్య తదా శయానామ్। ఉత్థాపయామాసురదీనసత్త్వాం మన్త్రిప్రధానాః కపిరాజపత్నీమ్
ఆ సమయంలో, అందమైన కళ్ళు కలిగిన, వానరుల రాణి అయిన తార తన భర్తను ఆలింగనం చేస్తూ పడుకుని ఉండగా, మంత్రులు, ముఖ్యులు ఆమెను మెల్లగా లేపారు. ఆమె మనసు పూర్తిగా దిగులుతో నిండిపోయింది.
సా విస్ఫురన్తీ పరిరభ్యమాణా భర్తుః సమీపాదపనీయమానా। దదర్శ రామం శరచాపపాణిం స్వతేజసా సూర్యమివ జ్వలన్తమ్
తన భర్త దగ్గర నుంచి తీసుకెళ్తుండగా, తార ఆలోచనలో తడబడుతూ, విల్లు, బాణాలు పట్టుకున్న, తన తేజంతో సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రాముణ్ణి చూసింది.
సుసంవృతం పార్థివలక్షణైశ్చ తం చారునేత్రం మృగశావనేత్రా। అదృష్టపూర్వం పురుషప్రధాన- మయం స కాకుత్స్థ ఇతి ప్రజజ్ఞే
ఆయన కళ్ళు జింకల కన్నుల్లా అందంగా ఉన్నాయి. రాజలక్షణాలన్నీ ఆయన శరీరంలో ఉన్నాయి. ఇంతవరకు ఎవరూ చూడని ఆ పురుషోత్తముడిని తార కకుత్స్థుడని గుర్తించింది.
తస్యేన్ద్రకల్పస్య దురాసదస్య మహానుభావస్య సమీపమార్యా। ఆర్తాతితూర్ణం వ్యసనం ప్రపన్నా జగామ తారా పరివిహ్వలన్తీ
ఇంద్రుడితో సమానమైన, ఎదుర్కోవడం కష్టమైన, గొప్ప శక్తి కలిగిన ఆ రాముని దగ్గరకు తార దుఃఖంతో తడబడుతూ త్వరగా వెళ్లింది.
తం సా సమాసాద్య విశుద్ధసత్త్వం శోకేన సమ్భ్రాన్తశరీరభావా। మనస్వినీ వాక్యమువాచ తారా రామం రణోత్కర్షణలబ్ధలక్ష్యమ్
తన హృదయం స్వచ్ఛంగా ఉన్నా, శరీరం దుఃఖంతో వణికిపోతూ, తార ఆ యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించిన రాముని ఎదుట నిలబడి ఇలా చెప్పింది.
త్వమప్రమేయశ్చ దురాసదశ్చ జితేన్ద్రియశ్చోత్తమధర్మకశ్చ। అక్షీణకీర్తిశ్చ విచక్షణశ్చ క్షితిక్షమావాన్ క్షతజోపమాక్షః
నీవు అపారమైనవాడవు, ఎదుర్కోవడం కష్టమైనవాడవు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడవు, అత్యున్నత ధర్మాన్ని పాటించే వాడవు. నీ కీర్తి ఎప్పటికీ తగ్గదు, నీవు తెలివైనవాడవు, భూమిలా సహనంగా ఉన్నవాడవు, నీ కళ్ళు యుద్ధంలో గాయపడినవారి కన్నుల్లా ఎర్రగా ఉన్నాయి.
త్వమాత్తబాణాసనబాణపాణి- ర్మహాబలః సంహననోపపన్నః। మనుష్యదేహాభ్యుదయం విహాయ దివ్యేన దేహాభ్యుదయేన యుక్తః
నీవు విల్లు, బాణాలు చేతపట్టుకుని, గొప్ప బలముతో, దృఢమైన శరీరంతో ఉన్నావు. మానవ రూపంలో ఉన్నా, నీవు దివ్యమైన శరీరాన్ని కలిగి ఉన్నావు.
యేనైవ బాణేన హతః ప్రియో మే తేనైవ బాణేన హి మాం జహీహి। హతా గమిష్యామి సమీపమస్య న మాం వినా వీర రమేత వాలీ
నా ప్రియుడిని చంపిన అదే బాణంతో నన్ను కూడా చంపు. నేను చనిపోతే అతని దగ్గరకు వెళ్తాను. నా లేకుండా వాలీ ఆనందపడడు, ఓ వీరుడా!
స్వర్గేఽపి శోకం చ వివర్ణతాం చ మయా వినా ప్రాప్స్యతి వీర వాలీ। రమ్యే నగేన్ద్రస్య తటావకాశే విదేహకన్యారహితో యథా త్వమ్
ఓ వీరుడా! నేను లేను అంటే వాలీ స్వర్గంలో కూడా దుఃఖంతో, వర్ణహీనతతో ఉంటాడు. నీవు కూడా, విదేహకన్య అయిన సీత లేకుండా, అందమైన పర్వత శిఖరాల్లో సంతోషించలేనట్టే.
త్వం వేత్థ తావద్ వనితావిహీనః ప్రాప్నోతి దుఃఖం పురుషః కుమారః। తత్ త్వం ప్రజానఞ్జహి మాం న వాలీ దుఃఖం మమాదర్శనజం భజేత
ప్రియమైన భార్య లేకుండా ఉన్నవాడు ఎంత బాధపడతాడో నీవు బాగా తెలుసు రాజకుమారా. అందుకే, నన్ను చంపి, వాలి నా లేకపోవడముతో కలిగే బాధను అనుభవించకుండా చూడుము.
యచ్చాపి మన్యేత భవాన్ మహాత్మా స్త్రీఘాతదోషస్తు భవేన్న మహ్యమ్। ఆత్మేయమస్యేతి హి మాం జహి త్వం న స్త్రీవధః స్యాన్మనుజేన్ద్రపుత్ర
ఓ మహాత్మా! ఒకవేళ స్త్రీని చంపడం పాపమని నీవు భావిస్తే, నేను వాలికి సొంతమైనవాడిని అని తెలుసుకో. నన్ను సంహరించు. నీకు స్త్రీ హత్య పాపం కలుగదు, నరేంద్ర కుమారా.
శాస్త్రప్రయోగాద్ వివిధాశ్చ వేదా- దనన్యరూపాః పురుషస్య దారాః। దారప్రదానాద్ధి న దానమన్యత్ ప్రదృశ్యతే జ్ఞానవతాం హి లోకే
శాస్త్రాలు, వేదాలు చెప్పిన ప్రకారం, పురుషునికి భార్యలు వేరుగా లేరు. జ్ఞానులు లోకంలో భార్యను ఇచ్చే దానానికి మించిన దానం మరొకటి లేదని భావిస్తారు.
త్వం చాపి మాం తస్య మమ ప్రియస్య ప్రదాస్యసే ధర్మమవేక్ష్య వీర। అనేన దానేన న లప్స్యసే త్వ- మధర్మయోగం మమ వీర ఘాతాత్
ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, నీవు నన్ను అతనికి అప్పగిస్తావు వీరా. ఈ దానంతో నన్ను చంపిన పాపం నీకు కలుగదు.
ఆర్తామనాథామపనీయమానా- మేవంగతాం నార్హసి మామహన్తుమ్। అహం హి మాతఙ్గవిలాసగామినా ప్లవంగమానామృషభేణ ధీమతా। వినా వరార్హోత్తమహేమమాలినా చిరం న శక్ష్యామి నరేన్ద్ర జీవితుమ్
బాధతో, ఆశ్రయంలేని స్థితిలో, ఇలా లాక్కెళ్తున్న నన్ను చంపడం నీకు తగదు. మాతంగవనంలో విహరించిన, ఉత్తమమైన బంగారు హారాన్ని ధరించిన, ఆ ముక్కోటి వానరులలో శ్రేష్ఠుడైన ధీరుడైన వాలి లేకుండా నేను ఎక్కువ కాలం బ్రతకలేను రాజా.
ఇత్యేవముక్తస్తు విభుర్మహాత్మా తారాం సమాశ్వాస్య హితం బభాషే। మా వీరభార్యే విమతిం కురుష్వ లోకో హి సర్వో విహితో విధాత్రా
ఇలా తార చెప్పగా, మహాత్ముడైన రాముడు ఆమెను ఓదార్చి, మేలైన మాటలు అన్నాడు: 'ఓ వీరభార్య, నీ మనసు కలవరపోనివ్వకు. ఈ లోకం అంతా సృష్టికర్తచే నడిపించబడుతోంది.'
తం చైవ సర్వం సుఖదుఃఖయోగం లోకోఽబ్రవీత్ తేన కృతం విధాత్రా। త్రయోఽపి లోకా విహితం విధానం నాతిక్రమన్తే వశగా హి తస్య
ఈ లోకంలో కలిగే సుఖదుఃఖాలు అన్నీ సృష్టికర్త నిర్ణయించినవే. మూడు లోకాలు కూడా ఆయన విధించిన నియమాన్ని దాటి పోవు. అందరూ ఆయన ఆధీనంలోనే ఉంటారు.
ప్రీతిం పరాం ప్రాప్స్యసి తాం తథైవ పుత్రశ్చ తే ప్రాప్స్యతి యౌవరాజ్యమ్। ధాత్రా విధానం విహితం తథైవ న శూరపత్న్యః పరిదేవయన్తి
నీవు పరమానందాన్ని పొందుతావు. నీ కుమారుడు యువరాజ్యాన్ని పొందుతాడు. సృష్టికర్త విధించిన విధానం ఇదే. వీరుల భార్యలు శోకించరు.
ఆశ్వాసితా తేన మహాత్మనా తు ప్రభావయుక్తేన పరంతపేన। సా వీరపత్నీ ధ్వనతా ముఖేన సువేషరూపా విరరామ తారా
అంతటి మహాత్ముడైన, శత్రువులను జయించిన రాముడు ఆమెను ఓదార్చగా, అలంకారాలతో అందంగా ఉన్న తార, కన్నీటి ధ్వనితో కూడిన ముఖంతో మౌనంగా నిలిచింది.
thumb|పఞ్చవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే పఞ్చవింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధాకాండలో ఇరవై ఐదవ సర్గను వినండి.
స సుగ్రీవం చ తారాం చ సాఙ్గదాం సహలక్ష్మణః। సమానశోకః కాకుత్స్థః సాన్త్వయన్నిదమబ్రవీత్
అప్పుడు కౌశల్య కుమారుడు రాముడు, లక్ష్మణునితో కలిసి, సుగ్రీవుడు, తార, అంగదుడు అందరూ అనుభవిస్తున్న దుఃఖాన్ని పంచుకుంటూ వారిని ఓదార్చి ఇలా అన్నాడు.
న శోకపరితాపేన శ్రేయసా యుజ్యతే మృతః। యదత్రానన్తరం కార్యం తత్ సమాధాతుమర్హథ
చనిపోయినవారికి మనం శోకించి, బాధపడితే మేలేమీ జరగదు. ఇప్పుడు చేయవలసిన పని ఏదైతే ఉందో, దాన్ని పూర్తిచేయాలి.
లోకవృత్తమనుష్ఠేయం కృతం వో బాష్పమోక్షణమ్। న కాలాదుత్తరం కించిత్ కర్మశక్యముపాసితుమ్
లోకంలో నడుస్తున్న విధానాన్ని అనుసరించాలి. మీరు కన్నీరు కార్చారు. సమయం దాటి మరేదైనా చేయడం సాధ్యం కాదు.
నియతిః కారణం లోకే నియతిః కర్మసాధనమ్। నియతిః సర్వభూతానాం నియోగేష్విహ కారణమ్
ఈ లోకంలో కారణం నియతి. కార్యసాధనానికి కూడా నియతే ఆధారం. అన్ని జీవుల కార్యాలలో నియతే కారణం.