నిఃశ్రేయసపరా మోహాత్ త్వయా చాహం విగర్హితా। యైషాబ్రువం హితం వాక్యం వానరేన్ద్ర హితైషిణీ
నీకు మేలు కావాలని నేను మంచి మాటలు చెప్పినా, నీవు మోహంలో పడిపోయి నన్ను తక్కువగా చూసావు, వానరుల రాజా.
రూపయౌవనదృప్తానాం దక్షిణానాం చ మానద। నూనమప్సరసామార్య చిత్తాని ప్రమథిష్యసి
నీ అందం, యవ్వనం, దక్షిణ దేశపు ఆకర్షణతో, నీలాంటి గొప్పవాడు, అప్సరసల మనసులను కూడా కలవరపెడతావు.
కాలో నిఃసంశయో నూనం జీవితాన్తకరస్తవ। బలాద్ యేనావపన్నోఽసి సుగ్రీవస్యావశో వశమ్
సమయం తప్పకుండా జీవితం ముగిసేలా చేస్తుంది. అదే కారణంగా నీవు సుగ్రీవుని అధీనంలోకి వెళ్లిపోయావు.
అస్థానే వాలినం హత్వా యుధ్యమానం పరేణ చ। న సంతప్యతి కాకుత్స్థః కృత్వా కర్మసుగర్హితమ్
వాళిని యుద్ధంలో, అతను ఇంకొకరితో పోరాడుతుండగా చంపిన రాముడు, అటువంటి తప్పు చేసినా కూడా బాధపడడు.
వైధవ్యం శోకసంతాపం కృపణాకృపణా సతీ। అదుఃఖోపచితా పూర్వం వర్తయిష్యామ్యనాథవత్
ఇప్పుడు నేను విధవగా, శోకంతో బాధపడుతూ, ముందు ఎప్పుడూ బాధ అనుభవించని నేను, ఇప్పుడు అనాథలా జీవించాల్సి వస్తోంది.
లాలితశ్చాఙ్గదో వీరః సుకుమారః సుఖోచితః। వత్స్యతే కామవస్థాం మే పితృవ్యే క్రోధమూర్చ్ఛితే
అంగదుడు చిన్నవాడు, ముద్దుగా పెరిగాడు, సుఖంగా ఉండే వాడు. ఇప్పుడు అతని మామయ్య కోపంతో ఉన్నప్పుడు, నా ఇష్టం మీదనే ఉండాల్సి వస్తుంది.
కురుష్వ పితరం పుత్ర సుదృష్టం ధర్మవత్సలమ్। దుర్లభం దర్శనం తస్య తవ వత్స భవిష్యతి
బిడ్డా, నీ తండ్రిని చూడు, ఆయన ఎంత మంచి మనిషో, ధర్మాన్ని పాటించేవాడో. కానీ ఇకపై ఆయనను చూడటం నీకు అరుదైనదే.
సమాశ్వాసయ పుత్రం త్వం సందేశం సందిశస్వ మే। మూర్ధ్న్ని చైనం సమాఘ్రాయ ప్రవాసం ప్రస్థితో హ్యసి
నీ కుమారుడిని ఓదార్చు, నా సందేశాన్ని చెప్పు. అతని తలపై ముద్దివ్వు, ఎందుకంటే నీవు ఇప్పుడు దూర ప్రయాణానికి వెళ్తున్నావు.
సకామో భవ సుగ్రీవ రుమాం త్వం ప్రతిపత్స్యసే। భుఙ్క్ష్వ రాజ్యమనుద్విగ్నః శస్తో భ్రాతా రిపుస్తవ
సుగ్రీవా, నీవు సంతోషంగా ఉండు. రుమాను మళ్లీ పొందుతావు. రాజ్యాన్ని భయపడకుండా పాలించు, నీ శత్రువైన అన్నయ్య ఇక లేడు.
కిం మామేవం ప్రలపతీం ప్రియాం త్వం నాభిభాషసే। ఇమాః పశ్య వరా బాహ్వ్యో భార్యాస్తే వానరేశ్వర
నేను ఇలా విలపిస్తుంటే, నీవు నీ ప్రియమైన భార్యను ఎందుకు సమాధానం చెప్పడం లేదు? ఈ అందమైన చేతులు కలిగిన నీ భార్యలను చూడు, వానరుల రాజా.
తస్యా విలపితం శ్రుత్వా వానర్యః సర్వతశ్చ తాః। పరిగృహ్యాఙ్గదం దీనా దుఃఖార్తాః ప్రతిచుక్రుశుః
ఆమె విలాపాన్ని విని, అన్ని వానరస్త్రీలు అంగదుని చుట్టూ చేరి, దుఃఖంతో, బాధతో, గట్టిగా ఏడవడం మొదలుపెట్టారు.
కిమఙ్గదం సాఙ్గదవీరబాహో విహాయ యాతోఽసి చిరం ప్రవాసమ్। న యుక్తమేవం గుణసంనికృష్టం విహాయ పుత్రం ప్రియచారువేషమ్
అంగదుడనే వీర కుమారుడిని వదిలేసి, ఇంతకాలం దూరంగా ఎందుకు వెళ్లిపోయావు? ఇంత మంచి, ప్రియమైన, అందమైన బిడ్డను వదిలిపెట్టడం సరికాదు.
యద్యప్రియం కించిదసమ్ప్రధార్య కృతం మయా స్యాత్ తవ దీర్ఘబాహో। క్షమస్వ మే తద్ధరివంశనాథ వ్రజామి మూర్ధ్నా తవ వీర పాదౌ
దీర్ఘబాహువా, నేను ఆలోచించకుండా నీకు ఏదైనా మనసుకు నొచ్చేలా చేశానా? వానర వంశాధిపతీ, దయచేసి నన్ను క్షమించు. వీరా, నీ పాదాలకు నా తల వంచుతున్నాను.
తథా తు తారా కరుణం రుదన్తీ భర్తుః సమీపే సహ వానరీభిః। వ్యవస్యత ప్రాయమనిన్ద్యవర్ణా ఉపోపవేష్టుం భువి యత్ర వాలీ
అప్పుడతను, తార, తన భర్త పక్కన వానరస్త్రీలతో కలిసి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, అక్కడే వాలి ఉన్న చోట ఉపవాసదీక్ష చేయాలని నిశ్చయించింది.
thumb|ఏకవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకవింశః సర్గః ॥౪-
ఇది శ్రీ వాల్మీకి రామాయణం కిష్కింధా కాండలో ఇరవై ఒకవ సర్గ ముగిసింది. ఇప్పుడు ఇరవై ఒకవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తతో నిపతితాం తారాం చ్యుతాం తారామివామ్బరాత్। శనైరాశ్వాసయామాస హనుమాన్ హరియూథపః
ఆ తరువాత హనుమంతుడు, ఆకాశం నుండి పడిన నక్షత్రంలా నేలపై పడిపోయిన తారను మెల్లగా ఓదార్చాడు.
గుణదోషకృతం జన్తుః స్వకర్మ ఫలహేతుకమ్। అవ్యగ్రస్తదవాప్నోతి సర్వం ప్రేత్య శుభాశుభమ్
ప్రతి జీవి తన మంచి చెడు పనుల ఫలితాన్ని, మరణం తరువాత తప్పకుండా పొందుతాడు. అది తన స్వంత కర్మ వల్లే వస్తుంది.
శోచ్యా శోచసి కం శోచ్యం దీనం దీనానుకమ్పసే। కశ్చ కస్యానుశోచ్యోఽస్తి దేహేఽస్మిన్ బుద్బుదోపమే
నీవు బాధపడేవారిని చూసి బాధపడుతున్నావు, దయనీయుడిని చూసి దయ చూపిస్తున్నావు. కానీ ఈ బుడబుడలా ఉండే శరీరంలో, నిజంగా ఎవరు ఎవరి కోసం ఏడవాలి?
అఙ్గదస్తు కుమారోఽయం ద్రష్టవ్యో జీవపుత్రయా। ఆయత్యాం చ విధేయాని సమర్థాన్యస్య చిన్తయ
ఈ అంగదుడు నీకు ప్రాణంతో ఉన్న కుమారుడిలా చూడాలి. భవిష్యత్తులో అతనికి ఏం చేయాలో, ఏం మంచిదో బలంగా ఆలోచించు.
జానాస్యనియతామేవం భూతానామాగతిం గతిమ్। తస్మాచ్ఛుభం హి కర్తవ్యం పణ్డితే నేహ లౌకికమ్
ప్రాణుల రాకపోకలు నీవు బాగా తెలుసు. అందువల్ల, తెలివైనవాడు లోకంలో ఉండే విషయాలు కాకుండా, మంచి పనులు చేయాలి.
యస్మిన్ హరిసహస్రాణి శతాని నియుతాని చ। వర్తయన్తి కృతాశాని సోఽయం దిష్టాన్తమాగతః
ఎందరో వానరులు ఆశతో ఎదురుచూసిన ఇతడు, ఇప్పుడు తన విధిని చేరాడు.
యదయం న్యాయదృష్టార్థః సామదానక్షమాపరః। గతో ధర్మజితాం భూమిం నైనం శోచితుమర్హసి
ఇతడు న్యాయంగా ఆలోచించేవాడు, శాంతి, దానం, క్షమలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చేవాడు. ధర్మంతో పొందే లోకానికి వెళ్లాడు కాబట్టి, నీవు అతడిని బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు.
సర్వే చ హరిశార్దూలాః పుత్రశ్చాయం తవాఙ్గదః। హర్యృక్షపతిరాజ్యం చ త్వత్సనాథమనిన్దితే
అగ్రగణ్యులైన వానరులు, నీ కుమారుడైన అంగదుడు, వానరుల రాజ్యం — ఇవన్నీ నీ ఆధీనంలోనే ఉన్నాయి, నిందలేని వనితా.
తావిమౌ శోకసంతప్తౌ శనైః ప్రేరయ భామిని। త్వయా పరిగృహీతోఽయమఙ్గదః శాస్తు మేదినీమ్
బాధతో కాలుతున్న వీరిద్దరిని నీవు మెల్లగా ఊరడించు. నీ సహాయంతో అంగదుడు భూమిని పాలించనివ్వు.
సంతతిశ్చ యథా దృష్టా కృత్యం యచ్చాపి సామ్ప్రతమ్। రాజ్ఞస్తత్ క్రియతాం సర్వమేష కాలస్య నిశ్చయః
వంశం కొనసాగుతోంది, ఇప్పుడు చేయాల్సిన పనులు స్పష్టంగా ఉన్నాయి. రాజు యొక్క బాధ్యతలన్నీ నెరవేర్చాలి; ఇదే కాలానికి తగిన నిర్ణయం.
సంస్కార్యో హరిరాజస్తు అఙ్గదశ్చాభిషిచ్యతామ్। సింహాసనగతం పుత్రం పశ్యన్తీ శాన్తిమేష్యసి
వానరుల రాజుకు సముచిత క్రియలు జరిపించాలి. అంగదుని అభిషేకించాలి. నీ కుమారుడు సింహాసనంపై కూర్చున్నప్పుడు నీకు మనశ్శాంతి కలుగుతుంది.
సా తస్య వచనం శ్రుత్వా భర్తృవ్యసనపీడితా। అబ్రవీదుత్తరం తారా హనూమన్తమవస్థితమ్
అతని మాటలు విని, భర్తను కోల్పోయిన దుఃఖంలో ఉన్న తార, పక్కన నిలబడ్డ హనుమంతునికి సమాధానం చెప్పింది.
అఙ్గదప్రతిరూపాణాం పుత్రాణామేకతః శతమ్। హతస్యాప్యస్య వీరస్య గాత్రసంశ్లేషణం వరమ్
అంగదుడిలాంటి వంద మంది కుమారులు ఉన్నా, ఈ వీరుడి శరీరాన్ని ఒక్కసారి ఆలింగనం చేయడమే నాకు మిన్న.
న చాహం హరిరాజ్యస్య ప్రభవామ్యఙ్గదస్య వా। పితృవ్యస్తస్య సుగ్రీవః సర్వకార్యేష్వనన్తరః
నాకు వానరుల రాజ్యంలోనూ, అంగదుడిపైన కూడా అధికారమేమీ లేదు. అతని మామ సుగ్రీవుడు అన్నీ విషయాల్లో ప్రధానుడు.
నహ్యేషా బుద్ధిరాస్థేయా హనూమన్నఙ్గదం ప్రతి। పితా హి బన్ధుః పుత్రస్య న మాతా హరిసత్తమ
హనుమంతా, అంగదుని విషయంలో ఈ ఆలోచన సరైంది కాదు. కుమారుడికి తండ్రే నిజమైన బంధువు, తల్లి కాదు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా.