వాల్మీకిరామాయణమ్

को न्वस्मिन्साम्प्रतं लोके गुणवान्कश्च वीर्यवान् । धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवाक्यो दृढव्रतः ॥१-१-

ఈ లోకంలో ఇప్పుడు ఎవరు సద్గుణాలు కలిగి ఉన్నారు? ఎవరు పరాక్రమవంతులు? ఎవరు ధర్మాన్ని, కృతజ్ఞతను తెలుసుకుని, ఎప్పుడూ సత్యం మాట్లాడుతూ, వ్రతంలో నిలబడతారు?

चारित्रेण च को युक्तः सर्वभूतेषु को हितः । विद्वान्कः कः समर्थश्च कश्चैकप्रियदर्शनः ॥१-१-

ఎవరు మంచి స్వభావంతో, అన్ని జీవులకు మేలు చేయడంలో ముందుంటారు? ఎవరు జ్ఞానవంతులు, సమర్థులు, అందరికీ ఇష్టపడే వారు?

आत्मवान्को जितक्रोधो द्युतिमान्कोऽनसूयकः । कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोषस्य संयुगे ॥१-१-

ఎవరు ఆత్మనిగ్రహం కలిగి, కోపాన్ని జయించి, తేజస్సుతో, అసూయ లేని వారు? యుద్ధంలో వారి కోపానికి దేవతలే భయపడతారా?

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे । महर्षे त्वं समर्थोऽसि ज्ञातुमेवंविधं नरम् ॥१-१-

ఇలాంటి మనిషి గురించి వినాలని నాకు చాలా ఆసక్తి ఉంది. మహర్షీ, మీరు ఇలాంటి వ్యక్తిని తెలుసుకునే శక్తి కలవారు.

श्रुत्वा चैतत्त्रिलोकज्ञो वाल्मीकेर्नारदो वचः । श्रूयतामिति चामन्त्र्य प्रहृष्टो वाक्यमब्रवीत् ॥१-१-

ఇలా వాల్మీకి అడిగిన మాటలు విని, మూడు లోకాలకూ తెలిసిన నారదుడు, 'వినండి' అని అనుమతించి, ఆనందంతో ఇలా చెప్పాడు.

बहवो दुर्लभाश्चैव ये त्वया कीर्तिता गुणाः । मुने वक्ष्याम्यहं बुद्ध्वा तैर्युक्तः श्रूयतां नरः ॥१-१-

మహర్షీ, మీరు చెప్పిన గుణాలు చాలా అరుదైనవి. ఆ గుణాలు ఉన్న మనిషి గురించి నేను చెబుతాను, వినండి.

इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रामो नाम जनैः श्रुतः । नियतात्मा महावीर्यो द्युतिमान्धृतिमान्वशी ॥१-१-

ఇక్ష్వాకువంశంలో జన్మించిన రాముడు అని ప్రజలు పిలుస్తారు. ఆయన ఆత్మనిగ్రహం కలవాడు, మహాపరాక్రమవంతుడు, తేజోవంతుడు, స్థిరమైన మనస్సు కలవాడు, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకున్నవాడు.

बुद्धिमान्नीतिमान्वाग्मी श्रीमाञ्छ्त्रुनिबर्हणः । विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवो महाहनुः ॥१-१-

ఆయన బుద్ధిమంతుడు, న్యాయబద్ధంగా ప్రవర్తించేవాడు, వాక్చాతుర్యంతో, ఐశ్వర్యవంతుడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, విస్తారమైన భుజాలు, దీర్ఘమైన చేతులు, శంఖంలాంటి మెడ, బలమైన దవడ కలవాడు.

महोरस्को महेष्वासो गूढजत्रुररिन्दमः । आजानुबाहुः सुशिराः सुललाटः सुविक्रमः ॥१-१-

ఆయన విస్తారమైన ఛాతీ, గొప్ప విల్లు పట్టేవాడు, భుజాలు మోకాళ్ల వరకూ ఉండేవి, మెడ ఎముకలు బయటికి కనబడవు, శత్రువులను జయించేవాడు, తల ఆకృతి చక్కగా ఉంటుంది, నుదురు అందంగా ఉంటుంది, పరాక్రమశాలి.

समः समविभक्ताङ्गः स्निग्धवर्णः प्रतापवान् । पीनवक्षा विशालाक्षो लक्ष्मीवाञ्छुभलक्षणः ॥१-१-

ఆయన శరీర భాగాలు సమంగా ఉండి, చర్మం మృదువుగా మెరిసిపోతుంది, ప్రతాపవంతుడు, దృఢమైన ఛాతీ, విశాలమైన కన్నులు, ఐశ్వర్యవంతుడు, శుభలక్షణాలు కలవాడు.

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः । यशस्वी ज्ञानसम्पन्नः शुचिर्वश्यः समाधिमान् ॥१-१-

ఆయన ధర్మాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, సత్యవంతుడు, ప్రజల మేలు కోరేవాడు, కీర్తిశాలి, జ్ఞాన సంపన్నుడు, పవిత్రుడు, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకున్నవాడు, స్థిరమైన మనస్సు కలవాడు.

प्रजापतिसमः श्रीमान् धाता रिपुनिषूदनः । रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य परिरक्षिता॥१-१-

ఆయన సృష్టికర్త వంటి మహిమ కలవాడు, ఐశ్వర్యవంతుడు, భరోసా కలిగించేవాడు, శత్రువులను నాశనం చేసే వాడు, అన్ని జీవులను కాపాడేవాడు, ధర్మాన్ని రక్షించేవాడు.

रक्षिता स्वस्य धर्मस्य स्वजनस्य च रक्षिता । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो धनुर्वेदे च निष्ठितः ॥१-१-

ఆయన తన ధర్మాన్ని, తన ప్రజలను కాపాడేవాడు; వేదాలు, వాటి అంగాలు పూర్తిగా తెలుసుకున్నవాడు, ధనుర్వేదంలో నిపుణుడు.

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो स्मृतिमान् प्रतिभानवान् । सर्वलोकप्रियः साधुरदीनात्मा विचक्षणः ॥१-१-

ఆయన అన్ని శాస్త్రాల సారాన్ని తెలుసుకున్నవాడు, స్మరణశక్తి కలవాడు, తెలివైనవాడు, అందరికీ ప్రియమైనవాడు, సద్గుణసంపన్నుడు, మనసు దిగులుపడని వాడు, వివేకవంతుడు.

सर्वदाभिगतः सद्भिः समुद्र इव सिन्धुभिः । आर्यः सर्वसमश्चैव सदैव प्रियदर्शनः ॥१-१-

ఆయనను సద్భావన కలిగిన వారు ఎప్పుడూ ఆశ్రయిస్తారు, నదులు సముద్రాన్ని చేరినట్లుగా. ఆయన ఆర్యుడు, అందరికీ సమంగా ఉండేవాడు, ఎప్పుడూ అందంగా కనిపించేవాడు.

स च सर्व गुणोपेतः कौसल्यानन्दवर्धनः । समुद्र इव गाम्भीर्ये धैर्येण हिमवानिव ॥१-१-

ఆయన అన్ని గుణాలతో కూడినవాడు, కౌసల్యకు ఆనందాన్ని పెంచేవాడు; లోతులో సముద్రంలా, సహనంలో హిమాలయంలా ఉంటాడు.

विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः । कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ॥१-१-

పరాక్రమంలో విష్ణువుతో సమానం, రూపంలో చంద్రుడిలా మధురంగా, కోపంలో కాలాగ్ని లాంటి వాడు, క్షమలో భూమిలా ఉన్నవాడు.

धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः । तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ॥१-१-

ధనాన్ని పూర్తిగా త్యజించడంలో, రాముడు సత్యధర్మానికి మరో రూపంగా ఉండేవాడు. అన్ని మంచి లక్షణాలతో, సత్యానికి, పరాక్రమానికి నిలబడినవాడు రాముడు.

ज्येष्ठं ज्येष्ठगुणैर्युक्तं प्रियं दशरथस्सुतम् । प्रकृतीनां हितैर्युक्तं प्रकृतिप्रियकाम्यया ॥१-१-

దశరథుని పెద్ద కుమారుడైన రాముడు, తన వయస్సుకు తగిన మంచి లక్షణాలతో, ప్రజల శ్రేయస్సును కోరుతూ, వారిని సంతోషపెట్టాలనే మనసుతో అందరి ప్రేమను పొందేవాడు.

यौवराज्येन संयोक्तुम् ऐच्छत्प्रीत्या महीपतिः । तस्याभिषेकसम्भारान् दृष्ट्वा भार्याथ कैकयी ॥१-१-

రాజు దశరథుడు ప్రేమతో రాముని యువరాజుగా నియమించాలనుకున్నాడు. కానీ అభిషేకానికి ఏర్పాట్లు జరుగుతున్నాయని చూసి, అతని భార్య కైకేయి—

पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत । विवासनञ्च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ॥१-१-

ముందుగా వరాలు పొందిన ఆ రాణి, తన వరంగా రాముని వనవాసాన్ని, భరతుని పట్టాభిషేకాన్ని కోరింది.

स सत्यवचनाद्राजा धर्मपाशेन संयतः । विवासयामास सुतं रामं दशरथः प्रियम् ॥१-१-

సత్యవాక్కు, ధర్మబంధానికి లోబడి, తన ప్రియమైన కుమారుడైన రాముని దశరథుడు వనవాసానికి పంపించాడు.

स जगाम वनं वीरः प्रतिज्ञामनुपालयन् । पितुर्वचननिर्देशात् कैकेय्याः प्रियकारणात् ॥१-१-

ఆ వీరుడు తన ప్రతిజ్ఞను నిలబెట్టుకుంటూ, తండ్రి ఆజ్ఞను పాటిస్తూ, కైకేయికి ఆనందం కలిగించేందుకు వనానికి వెళ్లాడు.

तं व्रजन्तं प्रियो भ्राता लक्ष्मणोऽनुजगाम ह । स्नेहाद् विनयसम्पन्नः सुमित्रानन्दवर्धनः ॥१-१-

అతడిని వెళ్ళిపోతున్నప్పుడు, ప్రేమతో, వినయంతో, సుమిత్రకు ఆనందాన్ని పెంచే లక్ష్మణుడు రాముని వెంట వెళ్లాడు.

भ्रातरं दयितो भ्रातुः सौभ्रात्रमनुदर्शयन् । रामस्य दयिता भार्या नित्यं प्राणसमा हिता ॥१-१-

తమ్ముడికి అన్నయ్యపై ఉన్న ప్రేమను చూపిస్తూ, రాముని ప్రాణసమానమైన భార్య, ఎప్పుడూ అతని మేలు కోరుతూ ఉండేది.

जनकस्य कुले जाता देवमायेव निर्मिता । सर्वलक्षणसम्पन्ना नारीणामुत्तमा वधूः ॥१-१-

జనకుని వంశంలో జన్మించిన సీత, దేవతల మాయతో సృష్టించబడినదిలా, అన్ని శుభలక్షణాలతో, స్త్రీలందరిలో శ్రేష్ఠురాలైన వధువు.

सीताप्यनुगता रामं शशिनं रोहिणी यथा । पौरैरनुगतो दूरं पित्रा दशरथेन च ॥१-१-

సీత కూడా రాముని వెంట నడిచింది, రోహిణి చంద్రుడిని అనుసరిస్తున్నట్టు. రాముని వెంట ప్రజలు, తండ్రి దశరథుడు కూడా చాలా దూరం వచ్చారు.

शृङ्गवीरपुरे सूतं गङ्गाकूले व्यसर्जयत् । गुहमासाद्य धर्मात्मा निषादाधिपतिं प्रियम् ॥१-१-

శృంగవేరపురంలో, గంగా తీరం వద్ద రాముడు తన రథసారథిని పంపించాడు. ధర్మాత్ముడైన, ప్రియమైన నిషాదాధిపతి గుహను కలిసాడు.

गुहेन सहितो रामो लक्ष्मणेन च सीतया । ते वनेन वनङ्गत्वा नदीस्तीर्त्वा बहूदकाः ॥१-१-

గుహ, లక్ష్మణుడు, సీతతో కలిసి రాముడు, వారు అడవిలోకి ప్రవేశించి, అనేక నీటిగల నదులను దాటి అడవిలోకి వెళ్లారు.