ధర్మబద్ధమైన భరతుడు ఆ భూమిని పరిరక్షిస్తూ ఉన్నాడు. ఆయన సత్యవంతుడు, న్యాయవంతుడు, ధర్మార్థకామాల సారాన్ని తెలిసినవాడు. శిక్షనూ, అనుగ్రహాన్నీ సమంగా ఆనందించే రాజు. భరతునిలో రాజనీతీ, శాసనశక్తి, స్థిరమైన సత్యం—all కలిసివున్నాయి. సమయానుసారంగా, స్థలానుసారంగా ఎలా ప్రవర్తించాలో తెలిసిన వీరుడు, ఆయన నిజమైన రాజు. అతని ఆజ్ఞతో మేము, ఇతర రాజులందరం, ధర్మ పరిరక్షణ కోసమే భూమి అంతటా సంచరిస్తున్నాం. ఇలాంటి ధర్మనిష్ఠుడైన భరతుడు భూమిని పాలిస్తున్నప్పుడు, ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఎవరు ప్రవర్తించగలరు? మేము మా పరమ కర్తవ్యాన్ని పాటిస్తూ, భరతుని ఆజ్ఞను అనుసరించి, మార్గభ్రష్టులను నియంత్రిస్తాము. కానీ నీవు ధర్మంలో భ్రష్టుడవు, నిందనీయమైన క్రియలు చేస్తున్నావు, కామపరుడవు, రాజధర్మాన్ని పాటించేవాడివికావు. పెద్ద అన్న, తండ్రి, ఉపదేశం ఇచ్చేవాడు—ఈ ముగ్గురిని ధర్మ మార్గంలో నడిచేవారు తండ్రిగా భావించాలి. చిన్న కుమారుడు, లేదా సద్గుణాలు కలిగిన శిష్యుడు—వారిని కుమారుడిగా పరిగణించాలి. ధర్మమే దీనికి కారణం. ధర్మం, పుణ్యాత్ముల మధ్య, చాలా సూక్ష్మంగా, గ్రహించడానికి కఠినంగా ఉంటుంది. ప్రతి జీవిలోని అంతరాత్మ, ఏది శుభమో, ఏది అశుభమో తెలుసుకుంటుంది. నీవు నిత్య చంచలుడవు, నీ చుట్టూ నీవలెనే చంచలమైన, నియమశూన్యమైన వానరులు ఉన్నారు. అంధుడి మధ్య అంధుడిలా నీకు తగిన జాగ్రత్త లేకుండా ఆలోచిస్తున్నావు. నేను చెప్పేది స్పష్టమైన సత్యమే; కోపంతో నన్ను నిందించవద్దు. సుగ్రీవుడు బ్రతికుండగా, నీవు కామవశుడై, నీ కోడలైన రూమాతో వ్యవహరించావు—ఇది పాపకార్యమే. కనుక ధర్మాన్ని విడిచి, కామాన్ని అనుసరించిన నీవు, అన్న భార్యను ఆశించినందుకు ఈ శిక్ష విధించబడింది. లోకరీతికి వ్యతిరేకంగా ప్రవర్తించినవాడికి, వానరాధిపతీ, శిక్ష తప్ప మరొక నియంత్రణ లేదు. క్షత్రియ వంశంలో జన్మించిన నానెను, నీవు చేసిన పాపాన్ని సహించను—తండ్రి, సోదరి, లేదా తమ్ముడి భార్యను కామవశుడై ఆశించినవాడిని. ఇలాంటి మహిళను ఆశించిన వాడికి మరణమే శిక్షగా నిర్ణయించబడింది. కానీ భరతుడే పాలకుడు, మేము ఆయన ఆజ్ఞ ప్రకారం పని చేస్తున్నాం. ధర్మాన్ని అతిక్రమించిన నీవు, ఒక జ్ఞాని, ధర్మాన్ని పాటించేవాడు, పెద్దవారికి చేయాల్సిన విధిని విస్మరించడాన్ని ఎలా ఉపేక్షించగలడు? భరతుడు కామవశులకు నియంత్రణ విధించడంలో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు. మేము కూడా, ఆయన ఆజ్ఞతో, నీలాంటి హద్దులు దాటి ప్రవర్తించినవారిని నియంత్రించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాం. సుగ్రీవుడితో నా స్నేహం, లక్ష్మణుడితో ఉన్నదానికీ సమానమే. అతని భార్యను, రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందేందుకు నేను చేసినది పరమ శ్రేయస్సు కోసం. అప్పట్లో వానరుల సమక్షంలో చేసిన ప్రమాణాన్ని నేను ఎలా విస్మరించగలను? ఈ విధంగా, ఈ మహత్తరమైన, ధర్మబద్ధమైన కారణాలన్నింటిని పరిగణనలోకి తీసుకుని, నీవు ఏ ఆజ్ఞ ఇచ్చినా అది సముచితమే. నీ నియంత్రణ ధర్మమేనని ప్రతి విధంగా గుర్తించాలి. స్నేహితునికి సహాయం చేయాలనుకునేవాడు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని పరిగణించాలి. నీవు కూడా ధర్మాన్ని మాత్రమే అనుసరించి, ఆ విధిని నిర్వర్తించగలవు. మను మహర్షి పలికిన రెండు ధర్మపూర్ణమైన శ్లోకాలను ధర్మవేత్తలు అనుసరించారు, నేను కూడా అదే మార్గాన్ని అనుసరించాను. రాజులు శిక్షను విధించినప్పుడు, పాపం చేసినవారు పవిత్రులై, స్వర్గానికి చేరతారు. దురాశతో చేసినవాడిని శిక్షించినా, విడిచిపెట్టినా, అతడు పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు. కానీ పాపిని శిక్షించని రాజుకే పాపం అంటుతుంది. నా పూర్వికుడైన మాంధాతృ కూడా, ఒక తపస్వి చేసిన పాపానికి, ఇలాంటి ఘోరమైన పరిణామాన్ని కోరుకున్నాడు. ఇతర రాజులు కూడా అపరాధం చేసినప్పుడు ప్రాయశ్చిత్తం చేసి, పాపాన్ని తొలగించుకుంటారు. కాబట్టి, దీనికంటే ఎక్కువ దుఃఖించవద్దు; నిన్ను సంహరించడం ధర్మబద్ధమైన పని, వానరశ్రేష్ఠా, ఎందుకంటే మేము స్వతంత్రులు కాదము. ఇంకా ఒక కారణం విను, వానరాధిపతీ; నీవు కోపపడకూడదు. నాకు దీనిపై దుఃఖం, కోపం ఏమీలేదు. మానవులు ఉచ్చులు, వలలు, ఇతర పాశాలతో అనేక జంతువులను—పరుగెత్తేవాటిని, భయపడేవాటిని, అజాగ్రత్తగా ఉన్నవాటిని, స్థిరంగా ఉన్నవాటిని—పట్టుకుంటారు. మాంసాహారులు జాగ్రత్తగా ఉన్నవాటినైనా, అజాగ్రత్తగా ఉన్నవాటినైనా వేటాడతారు; ఇందులో తప్పేమీ లేదు. రాజర్షులు కూడా వేటాడతారు. అందువల్ల నిన్ను యుద్ధంలో, బాణంతో సంహరించడం, వానరా, ధర్మబద్ధమైన వేటగా భావించాలి. దుర్లభమైన ధర్మం, జీవితం, శుభం కోసం రాజులు దాతలు; వారిని హానిచేయకూడదు, దుర్వచనం పలకకూడదు, అపహాస్యం చేయకూడదు. వారు భూమిపై మానవ రూపంలో సంచరించే దేవతలు. కానీ నీవు ధర్మాన్ని అర్థం చేసుకోక, కోపాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, తండ్రులు, తాతలు స్థాపించిన ధర్మాన్ని నన్ను నిందిస్తున్నావు. రాముడు ఇలా పలికినప్పుడు, వాలి ఎంతో బాధపడి, ధర్మంలో రాఘవుని తప్పు లేదని గ్రహించాడు. వెంటనే వానరరాజు చేతులు జోడించి రాముని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: "నీవు చెప్పింది నిజమే, నిస్సందేహంగా నేను అంగీకరిస్తున్నాను. ఎందుకంటే సమాన స్థాయిలో ఉన్నవాడే సమానస్థాయిలో ఉన్నవాడికి సమాధానం ఇవ్వగలడు; తక్కువవాడు కాదు. గతంలో నా అజాగ్రత్తతో అనుచితంగా, అసహ్యంగా ఏమైనా అన్నా— నీవు, రాఘవా, దాన్ని నాతో తప్పుగా భావించవద్దు. ఎందుకంటే నీవు సత్యస్వరూపుడవు, ప్రజాహితాన్ని కోరేవాడవు, నీ నిర్మలమైన, స్థిరమైన బుద్ధి సద్గుణాలను, వాటి మూలాన్ని గ్రహించడంలో స్థిరంగా ఉంది.