రాముడు, లక్ష్మణుడు తో కలిసి, అక్కడ పడిపోయిన వాలి దగ్గరకు నెమ్మదిగా వచ్చాడు. ఆ మహావీరుడు, అగ్నికి జ్వాలలు మసకబారినట్టుగా, శరీరసౌర్యం తగ్గిపోయి, నేలపై కూలిపోయి ఉన్నాడు. రాముడు, లక్ష్మణుడు—వీర్యవంతులైన ఇద్దరు అన్నదమ్ములు—ఆ గౌరవనీయుడైన వాలిని సానుభూతితో సమీపించారు. రఘువంశజుడైన రాముడిని, బలవంతుడైన లక్ష్మణుడిని చూసిన వాలి, తన శక్తి క్షీణించి, చైతన్యం కోల్పోయినా, ధర్మబద్ధంగా, కానీ గర్వంతో కూడిన కఠినమైన మాటలు మాట్లాడాడు. యుద్ధంలో కోపంతో ఉన్న నేను, నీవు నన్ను ఇలా వెనకనుండి హత్య చేయడం ద్వారా ఏ ధర్మాన్ని సంపాదించావు? నీవు పురుషోత్తముడివి, అందరికీ ప్రియమైనవాడివి, నరేశ్వరుని కుమారుడివి—ఇంతకీ నీవు ఏ పుణ్యాన్ని పొందావు? నేనైతే, నీ చేతిలో ప్రాణాలు కోల్పోయాను. భూమిపై ఉన్న సమస్త ప్రజలు, నీవు కరుణామయుడివి, సంకల్పబలుడివి, మాట నిలబెట్టుకునేవాడివి, వ్రతంలో స్థిరుడివని పలుకుతారు. రాజులకు తపస్సు, ఆత్మనిగ్రహం, సహనం, ధర్మం, దృఢత, సత్యం, శౌర్యం—ఇవి లక్షణాలు; అలాగే, దుష్టులకు శిక్ష విధించడమూ రాజధర్మమే. ఈ రాజధర్మాలను, నీ వంశ పరంపరను గుర్తుచేసుకొని, తార నన్ను ఆపినా, నేను సుగ్రీవుడిని ఎదుర్కొనడానికి వచ్చాను. నీవు స్వయంగా నన్ను ఎదుర్కొనకుండా, మరొకరి చేతిలో కోపంతో ఉన్న నన్ను హతమార్చడం తగదు అనిపించింది, నిన్ను చూడనప్పుడు. నీవు ధర్మధ్వజంగా పేరుగాంచినవాడివి, కానీ నీ ప్రవర్తన ధర్మానికి విరుద్ధంగా ఉంది; నీవు వెలుపల మంచివాడిలా కనిపిస్తూ, లోపల దుర్మార్గుడివి—పచ్చికతో మూసిన బావిలా ఉన్నావు. నీలో ధర్మవేషం ఉన్నా, లోపల దురాశ, దురాలోచన దాగి ఉంది; అందుకే నిన్ను నిజంగా గుర్తించలేకపోతున్నాను. నీ రాజ్యంలో, నీ నగరంలో, నేను ఏదైనా దోషం చేసినప్పుడు, నిన్ను నిర్లక్ష్యం చేయలేదు. మరి, నిష్పాపుడైన నన్ను నీవెందుకు హతమార్చావు? నేను అడవిలో నివసించే వానరుడిని, పండ్లు, కందులు తింటూ జీవిస్తున్నాను; నిన్ను ఎదిరించకుండా, మరొకరితో యుద్ధంలో ఉండగా నన్ను హతమార్చావు. నీవు నరేశ్వరుని కుమారుడివి, అందరికీ ప్రియమైనవాడివి, నీలో ధర్మచిహ్నాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. అయినా, క్షత్రియకులంలో జన్మించిన, విద్యావంతుడైన, సందేహరహితుడైన వాడు, ధర్మాన్ని అడ్డుపెట్టుకుని ఇంత క్రూరకార్యం చేయగలడా? రఘువంశంలో జన్మించినవాడివి, నీకు ధర్మపేరు ఉంది; అలాంటి నీవు నీకు తగని విధంగా ప్రవర్తించడం ఎందుకు? రాజులకు శాంతి, దానము, సహనం, ధర్మం, సత్యం, స్థిరత్వం, శౌర్యం—ఇవి లక్షణాలు; అలాగే, దుష్టులను శిక్షించడం కూడా రాజధర్మమే. మేము అడవిలో నివసించే వానరులు; కందులు, పండ్లు, మాంసం తినేవాళ్లం. ఇది మా స్వభావం; నీవు మాత్రం మానవులలో మానవుడవు, ప్రజలకు అధిపతివి. భూమి, బంగారం, స్త్రీలు, వివాదాలకు కారణాలు—ఇవి కోరికలకు మూలాలు; నా అడవి పండ్లపై నీకు ఎలాంటి ఆశ ఉండగలదు? శాసనం, ఆత్మనిగ్రహం, శిక్ష, అనుగ్రహం—ఇవి రాజధర్మంలో భాగాలు; రాజధర్మం లోపం లేకుండా ఉండాలి, రాజులు తమ కోరికలకు లోనవ్వరు. కానీ నీవు కోరికకు లోనై, కోపంతో, అస్థిరంగా, రాజధర్మాన్ని కలగలిపి, విల్లు, బాణాలకు మక్కువతో ఉన్నావు. నీకు ధర్మం మీద గౌరవం లేదు, ధనంపై ఆసక్తి లేదు; కాని, ఇంద్రియాలకు, కోరికలకు లోనై, మార్గం తప్పిపోయావు. నిష్పాపుడైన నన్ను బాణంతో హతమార్చిన తర్వాత, కౌతుకస్థుడా, నీ ఈ కార్యాన్ని సత్సంప్రదాయుల మధ్య ఏమని చెప్పగలవు? రాజఘాతకుడు, బ్రాహ్మణహంత, గోవధకుడు, దొంగ, ప్రాణహంత, నాస్తికుడు, పరస్త్రీగామి—ఇలాంటి వారు నరకానికి పోతారు. మాటలతో మోసం చేసేవాడు, కంజూస్, మిత్రద్రోహి, గురుపత్నీగామి—ఇలాంటి దుష్టులు నాశనమవుతారు; ఇందులో సందేహం లేదు. నా చర్మం, రోమాలు, ఎముకలు ధర్మవంతులకు అంగీకారయోగ్యమైనవి కావు; నా మాంసాన్ని నీలాంటి ధర్మవంతులు తినరు. ఐదు పంజాల జంతువులను బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు భక్షించవచ్చు—మూసలి, ఎలుకపంది, ఒండ, కుందేలు, తాబేలు. జ్ఞానులు నా చర్మాన్ని, ఎముకలను తాకరు, నా మాంసం తినరు, రామా; అయినా, ఐదు పంజాల జంతువుల్లో ఒకడైన నన్ను నీవు హతమార్చావు. తార నాకు మేలు కోరుతూ, సత్యంగా హెచ్చరించింది; అయినా, మోహానికి లోనై, విధికి లోబడి నేనిప్పుడు పడిపోయాను. కౌతుకస్థుడా, నీవు రక్షకుడివని, భూమి రక్షితురాలిగా ఉండదని అనిపిస్తోంది—ధర్మపతికి అనర్హుడైన భర్త ఉన్నట్లు. మోసగాడు, విశ్వాస ఘాతకుడు, నీచుడు, తక్కువగా కనిపించే మనస్తత్వం కలవాడు—ఇలాంటి పాపిష్టుడు మహాత్ముడైన దశరథునికి ఎలా పుట్టాడు? సద్గుణాల పరిమితులు దాటిపోయి, ధర్మాన్ని విస్మరించి, ధర్మబద్ధులను అవమానపరిచే విధంగా, నన్ను—పురుషసింహుడైన రామచంద్రుడు—హతమార్చాడు. ఇలాంటి అనుచితమైన, అపవిత్రమైన కార్యాన్ని చేసి, సద్గుణులు నిందించే పనిని చేసి, వారిలో నీవు ఏమని చెప్పగలవు? రామా, మేము నిష్పక్షపాతంగా ఉండగా నీవు చూపిన వీరత్వాన్ని, నీ శత్రువులపై చూపినట్లు కనిపించలేదు. నువ్వు నన్ను యుద్ధంలో ఎదురుగా పోరాడి హతమార్చి ఉంటే, నేడు నీవు యమధర్మరాజును చూడగలివి. కానీ, నేను ఎంత బలవంతుడినైనా, నన్ను కనిపించకుండా నీవు యుద్ధంలో హతమార్చావు; నిద్రలో ఉన్నవాడిని పాము కాటేసినట్లు, దురాశకు లోనైనవాడిని అకస్మాత్తుగా సంహరించినట్లు. సుగ్రీవుడి కోసం నీవు నన్ను హతమార్చి ఉంటే, ముందుగా నన్ను నీ ఉద్దేశ్యం చెప్పాల్సింది; ఒకే రోజు లోపల నేనే మైతిలిని నీకు తేవచ్చును. నీ భార్యను అపహరించిన దుష్ట రాక్షసుడిని గొంతులో బంధించి, రావణుడిని బతికే నీ ముందు యుద్ధంలో ఉంచేవాడిని. మైతిలి సముద్రంలోనైనా, పాతాళంలోనైనా ఉన్నా, నీవు ఆజ్ఞాపిస్తే, తెల్ల గాడిదను తేవడం లాగా ఆమెను తిరిగి నీకు తెచ్చేవాడిని. నేను స్వర్గానికి వెళ్లిన తర్వాత సుగ్రీవుడు రాజ్యాన్ని పొందడం సముచితమే; కానీ, నీవు ధర్మబద్ధంగా కాకుండా నన్ను యుద్ధంలో హతమార్చడం అనుచితమే. ఇలా వాలి, రాముని ఎదుట తన మనస్సులోని బాధను, సందేహాన్ని, ఆవేదనను, ధర్మబద్ధంగా, కానీ బాధతో కూడిన మాటల్లో వెల్లడించాడు.