ఇంద్రుని కుమారుడు వాలి, బంగారు హారాన్ని ధరించినవాడు, విస్తారమైన ఛాతీ, బలమైన భుజాలు, కాంతివంతమైన ముఖం, సింహపు కన్నులాంటి చూపుతో, భూమిపై పడిపోయి ఉన్నాడు. రాముడు, లక్ష్మణుడితో కలిసి, ఆ వీరుడు పడిపోయిన 모습을 చూశాడు. ఆ వీరుడు అగ్ని జ్వాలలు చల్లారినట్లు, శక్తిని కోల్పోయి ఉన్నాడు. రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరూ, గొప్ప శౌర్యం కలిగినవారు, మృదువుగా వాలిని దగ్గరికి వెళ్లారు, ఆ గౌరవనీయమైన వీరుణ్ణి గమనిస్తూ. రాముడు, రఘువంశజుడు, లక్ష్మణుడిని చూసిన వాలి, కఠినంగా మాట్లాడాడు, కానీ ఆ మాటలు మర్యాదగా, ధర్మాన్ని ఆధారం చేసుకుని ఉండేవి. బాణంతో బలహీనంగా మారిన వాలి, తన ప్రకాశాన్ని కోల్పోయి, చైతన్యం లేని రాక్షసుడు లాగా, న్యాయం కోసం, యుద్ధంలో గర్వంతో, రామునితో మాట్లాడాడు. “నీకు కీర్తి ఉంది, అందంగా కనిపించేవాడివి, నరాధిపుడి కుమారుడివి—ఇక్కడ నీవు నన్ను, యుద్ధంలో భయంతో, వెనక తిరిగినవాడిని హతమార్చి, ఏ ధర్మాన్ని సంపాదించావు? నేను కోపంతో యుద్ధంలో ఉన్నప్పుడు, నీవు నన్ను సంహరించావు. నీకు దయ ఉంది, ధృడ సంకల్పం ఉంది, నిబంధనలకు కట్టుబడి, ప్రతిజ్ఞలకు నిలబడి ఉంటావని, భూమిపై అందరూ నీ కీర్తిని చెబుతారు. శాంతి, నియంత్రణ, సహనం, ధర్మం, ధైర్యం, సత్యం, శౌర్యం—ఇవి రాజులకు ఉండే గుణాలు, నరాధిపుడా, దోషులను శిక్షించడం కూడా రాజధర్మమే. ఈ గుణాలు, నీ గొప్ప వంశాన్ని గుర్తు చేస్తూ, నేను తారద్వారా నిగ్రహించబడ్డాను, అయినా సుగ్రీవుని కలిసేందుకు వచ్చాను. నీవు నన్ను, కోపంతో, అప్రమత్తత లేకుండా, ఇతరుడి చేతిలో దాడి చేయకూడదు; నిన్ను చూడనప్పుడు, నా మనసులో ఇదే ఆలోచన వచ్చింది. నీవు ధర్మబంధానికి గుర్తుగా ఉన్నవాడివి, కానీ నీ ఆత్మ నశించిపోయింది; నీ ప్రవర్తన అధర్మంగా ఉంది, పచ్చికతో కప్పబడిన బావిలా, నీ లోపాన్ని దాచిపెట్టావు. ధర్మవంతుడి రూపంలో దుర్మార్గుడు, అగ్ని దాచినట్లుగా, నేను నిన్ను గుర్తించలేను; నీ ధర్మాన్ని ప్రదర్శన మాత్రమే. నీ రాజ్యంలో, నీ నగరంలో, నేను తప్పు చేసినప్పుడు, నిన్ను నిర్లక్ష్యం చేయలేదు; మరి నీవు నన్ను, పాపం లేని నన్ను ఎందుకు సంహరించావు? నేను అడవి వాసి, ఎప్పుడూ పండ్లు, మూలలు తింటూ, నిన్ను యుద్ధంలో ఎదుర్కొనలేదు, ఇతరుడితో యుద్ధంలో ఉన్నాను. నీవు నరాధిపుడి కుమారుడివి, అందంగా, ధర్మ చిహ్నాలు కలిగి ఉన్నవాడివి, అందరికీ కనిపించే రాజు. యుద్ధశాస్త్రంలో పుట్టిన, విద్యావంతుడు, సందేహం లేని వాడు, ధర్మ చిహ్నాల వెనుక దాక్కొని, దురాత్మ deed చేయడమేంటి? నీవు రఘువంశంలో పుట్టినవాడివి, ధర్మానికి ప్రసిద్ధుడివి; నీకు తగని విధంగా, నీ రూపానికి అనర్హంగా ప్రవర్తిస్తున్నావు. సమాధానం, దానం, సహనం, ధర్మం, సత్యం, స్థిరత్వం, శౌర్యం—ఇవి రాజులకు ఉండే గుణాలు, దోషులను శిక్షించడం కూడా రాజధర్మమే. రామా, మేము అడవిలో నివసించే వానరులు, మూలలు, పండ్లు, మాంసం తింటాము; ఇది మా స్వభావం, నీవు మానవులలో మానవుడివి, ప్రజలలో ప్రభువివి. భూమి, బంగారం, స్త్రీలు, వివాదానికి కారణాలు—ఇవి ఆకాంక్షలకు మూలాలు; నా అడవి ఫలాలపై నీవు ఏ ఆశతో దాడి చేశావు? నియంత్రణ, ఆత్మనిగ్రహం, శిక్ష, అనుగ్రహం—ఇవి రాజధర్మాలు; రాజధర్మం కలుషితమవదు, రాజులు కేవలం ఆశతో ప్రవర్తించరు. కానీ నీవు ఆశకు లోనవై, కోపానికి త్వరగా, స్థిరత్వం లేకుండా, రాజధర్మాన్ని కలిపి, ధనుస్సు, బాణాలకు మక్కువతో ఉన్నావు. నీకు ధర్మంపై గౌరవం లేదు, ధనంపై మనస్సు నిలబడలేదు; ఇంద్రియాలకు, ఆశలకు లోనై, ప్రభువా, నీవు మారిపోతున్నావు. నన్ను బాణంతో సంహరించి, కకుత్స్థా, నేను దోషం లేని వాడిని, నీకు గొప్పవాళ్ల మధ్య, ఈ అపకీర్తిని చేసిన తరువాత, నీవు ఏమి చెబుతావు? రాజహత్య, బ్రాహ్మణహత్య, పశుహత్య, దొంగతనం, జీవులను హతమార్చడం, నాస్తికత్వం, పరస్త్రీతో వ్యవహారం—ఇవన్నీ నరకానికి దారితీస్తాయి. బొత్తి, కంజుషి, మిత్రద్రోహి, గురు భార్యను అపహరించేవాడు—ఇలాంటి దుర్మార్గులు నాశనానికి గురవుతారు; ఇందులో సందేహం లేదు. నా చర్మం, జుట్టు, ఎముకలు ధర్మవంతులకు అంగీకారమైనవి కావు, నా మాంసం నీలాంటి ధర్మవంతుడు తినడం కాదు. ఐదు గోర్రెలు కలిగిన ఐదు జంతువులు బ్రాహ్మణులకు, క్షత్రియులకు భక్ష్యంగా అనుమతించబడ్డాయి, రఘవా: ములుగు, ముళ్ళు, గోర్రె, కుందేలు, కాచే మృగం. వివేకవంతులు నా చర్మాన్ని, ఎముకలను తాకరు, రామా, నా మాంసాన్ని తినరు; అయినా నేను ఐదు గోర్రెలు కలిగిన వానరుడిని నీవు సంహరించావు. తార నాకు శుద్ధమైన, మేలైన, సత్యమైన మాటలు చెప్పింది, అన్నీ తెలుసు; కానీ మోహానికి లోనై, విధి చేతిలో పడిపోయాను. కకుత్స్థా, నీవు రక్షకుడిగా ఉన్నా, భూమి నిజంగా రక్షించబడలేదు; అది అనర్హ భర్తకు దక్కిన పతివ్రత లాంటి స్థితి. మోసపూరితుడు, విశ్వాస ఘాతకుడు, నీచుడు, బాహ్యంగా వినయంగా—ఇలాంటి పాపి, మహాత్ముడు దశరథుని కుమారుడిగా ఎలా పుట్టావు? సద్గుణాల పరిమితిని దాటి, ధర్మాన్ని విస్మరించి, ధర్మం పంక్తిని పక్కన పెట్టి, నేను రామచంద్రుని చేతిలో, గజమధ్యలోని గజంలాగా, హతమయ్యాను. ధర్మవంతులు తప్పు అని నిందించే, అనుచిత, అశుభమైన పని చేసిన తరువాత, మంచివాళ్ల మధ్య నీవు చెబితే, ఏమి చెప్పగలవు? రామా, నీవు మా మీద చూపిన శౌర్యాన్ని, నిష్పక్షపాతులైన మాపై చూపావు; నీకు హాని చేసిన వారిపై ఇంత ధైర్యాన్ని చూపించావు అని నేను చూడలేదు. నీవు యుద్ధంలో నన్ను ఎదురుగా పోరాడి ఉంటే, రాజకుమారా, నీవు దేవుడు వైవస్వతుని నేడు చూడగలిగేవాడు, నా చేతిలో హతమై. కానీ నేను బలమైనవాడిని అయినా, నీవు యుద్ధంలో నన్ను కనిపించకుండా సంహరించావు; పాపానికి లోనైన మనిషిని, పాము నిద్రలో దాడి చేసినట్లు. నీవు సుగ్రీవుని ప్రేమతో నన్ను సంహరించావు అయితే, ముందు నీ ఉద్దేశాన్ని చెప్పాల్సింది; ఒకే రోజు లోపల, మైతిలిని నీకు తిరిగి తెచ్చేవాడిని. నీ భార్యను అపహరించిన దుర్మార్గ రాక్షసుడిని, మెడలో కట్టుకుని, రామా, రణ రంగంలోనే రావణుడిని నీకు బతికినదిగా అందించేవాడిని. మైతిలి సముద్రంలో, లేదా పాతాళంలో ఉన్నా, నీ ఆజ్ఞకు లోబడి, తెల్ల కుందేలు లాగా, ఆమెను నీకు తిరిగి తెచ్చేవాడిని.