రాఘవుడు ఆ సమయంలో సుగ్రీవుడు, వానరుల అధిపతి, బలహీనంగా మారి, మళ్లీ మళ్లీ అన్ని దిక్కులకూ ఆత్రంగా చూస్తున్నాడని గమనించాడు. ఆ వానర రాజు ఇంతటి ఆందోళనలో ఉండటం చూసి, రాముడు తన బాణాన్ని చూసాడు—వాలి వధ కోసం తపించిపోతూ. వెంటనే, విషసర్పంలాంటి బాణాన్ని తన విల్లులో పెట్టి, పూర్తిగా లాగాడు. అది కాలచక్రాన్ని తిప్పుతున్న యమధర్మరాజు లాంటిది. రాముని విల్లుపెట్టి శబ్దం వినిపించగానే, ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలు, గంధర్వులు, మృగాలు—all భయంతో, కాలాంతక సమయంలోలా, చెదరిపోయారు. రాఘవుడు విడిచిన ఆ మహాబాణం, మేఘగర్జనలా గర్జిస్తూ, మెరుపులా ప్రకాశిస్తూ, వాలిని ఛాతీలో బలంగా తాకింది. ఆ బలమైన బాణం దెబ్బతో వాలి, మహాబలశాలి అయిన వానరరాజు, ఒక్కసారిగా నేలపైకి పడిపోయాడు. పూర్ణచంద్రుని సమయంలో, ఇంద్రధ్వజం కూలిపోతే ఎలా ఉంటుందో, అలానే వాలి కాంతి కోల్పోయి, కన్నీటి గొంతుతో, నెమ్మదిగా బాధతో అరవడం ప్రారంభించాడు. ఆ సమయంలో, రాఘవుడు, కాలాంతకుడిలా, బంగారు, వెండి అలంకారాలతో కూడిన, శత్రువులను సంహరించే, అగ్నిదివ్యమైన బాణాన్ని విడిచాడు. అది హరుడు నోటినుండి అగ్నిని, పొగను వెలువరిస్తున్నట్టు కనిపించింది. ఆపై, వాలి రక్తస్రావాలతో తడిసి, గాలి ఊదినప్పుడు విరబూసిన అశోకవృక్షంలా, చైతన్యం కోల్పోయి, యుద్ధంలో కూలిపోయిన ఇంద్రధ్వజంలా నేలపై పడిపోయాడు. ఇప్పుడు, వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధా కాండలో పదిహేడవ సర్గను వినండి. రాముని బాణం తగిలిన వాలి, యుద్ధంలో ఉగ్రంగా ఉన్న వాడు, ఒక్కసారిగా నరికిన వృక్షంలా నేలపై పడిపోయాడు. అతను మండుతున్న బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, శరీరమంతా విస్తరించి, కాంతిని కోల్పోయిన ఇంద్రధ్వజంలా నేలమీద పడిపోయాడు. వానర, రక్షసుల అధిపతి అయిన వాలి నేలపై పడిపోయినప్పుడు, లోకం ముదురింది—చంద్రుడు లేని ఆకాశంలా నిశ్శబ్దంగా మారింది. వాలి పడిపోయినా, అతని శరీరానికి కాంతి, ప్రాణశక్తి, శౌర్యం ఏమాత్రం తగ్గలేదు. ఇంద్రుడు ఇచ్చిన బంగారు మాల, రత్నాలతో అలంకరించబడి, వాలి జీవితాన్ని, శక్తిని, కీర్తిని కాపాడింది. ఆ బంగారు మాల ధరించిన వాలి, సూర్యాస్తమయ సమయంలో వెలుగు అంచులతో మెరిసే మేఘంలా కనిపించాడు. ఆ మాల, అతని శరీరం, అతని ప్రాణాంతక బాణం—ఈ మూడు ఆభరణాలు వాలి పడిపోయినా ప్రకాశించాయి. రాముని విల్లుపై నుంచి విడిచిన ఆ ఆయుధం, వీరులకు స్వర్గమార్గాన్ని తెరచే దివ్యాస్త్రంగా, వాలిని పరమగతికి చేర్చింది. యుద్ధంలో పడిపోయిన వాలి, అగ్ని జ్వాలలు ఆరిపోయిన అగ్నిలా, పుణ్యక్షయంతో స్వర్గం నుంచి కిందపడిన యయాతిలా ఉన్నాడు. కాలాంతంలో భూమిపై పడిపోయిన సూర్యుడిలా, ఎదుర్కోవడం కష్టమైన ఇంద్రుడిలా, భరించలేని ఉపేంద్రుడిలా, వాలి అక్కడ పడిపోయాడు. ఇంద్రుని కుమారుడైన వాలి, బంగారు మాల ధరించి, విశాలమైన ఛాతీతో, బలమైన భుజాలతో, సింహంలాంటి కళ్ళతో, కాంతివంతమైన ముఖంతో నేలపై పడిపోయాడు. రాముడు, లక్ష్మణుడితో కలిసి, ఆ పడిపోయిన వీరుడిని చూసి దగ్గరికి వెళ్లాడు—ఆ అగ్ని జ్వాలలు ఆరిపోయినట్లు ఉన్న వాలి దగ్గరకు. రాముడు, లక్ష్మణుడు, శౌర్యవంతులు, ఆ గౌరవనీయుడైన వాలిని మృదువుగా దగ్గరగా చూశారు. రాఘుకుల వంశజుడైన రాముని, మహాబలుడు లక్ష్మణుడిని చూచి, వాలి ధర్మబద్ధంగా, అయినా కొంచెం కఠినంగా మాటలు అన్నాడు. బాణం తగిలి కాంతి తగ్గిపోయి, ప్రాణాలు లేని రాక్షసుడిలా, గర్వంగా, యుద్ధపు గర్వంతో, వాలి రామునితో మాట్లాడాడు: "పురుషోత్తముడా, అందరికి ప్రియమైనవాడా, రాజపుత్రుడా! నీవు నన్ను తిరిగి చూడని స్థితిలో, పక్కవాడి చేతిలో నన్ను హతమార్చడం ద్వారా ఏ ధర్మాన్ని సంపాదించావు? యుద్ధంలో కోపంతో ఉన్న నన్ను నీవు సంహరించావు. భూమిపై అందరూ నీకు కీర్తిని, దయను, సంకల్పాన్ని, వాగ్దానపాలనను, నిశ్చయాన్ని ప్రసంసిస్తారు. రాజులకు ఆత్మనిగ్రహం, సహనం, ధైర్యం, ధర్మం, సత్యం, శౌర్యం, దుర్మార్గులకు శిక్ష ఇవన్నీ గుణాలు. నీ వంశాన్ని, నీ ధర్మాన్ని ఆలోచించి, తార నన్ను ఆపినా నేను సుగ్రీవుని ఎదుర్కొన్నాను. నన్ను, కోపంతో, అప్రమత్తంగా ఉన్న నన్ను నీవు నేరుగా ఎదుర్కొని హతమార్చవద్దు అని నేను అనుకున్నాను. నిన్ను చూడకుండా, ఇలా జరుగుతుందని ఊహించలేదు. నీవు ధర్మధ్వజుడివి, కానీ ధర్మాన్ని దాచినవాడివి, నీ ప్రవర్తన పాపమయంగా ఉంది—పుల్లలతో కప్పబడిన బావిలా. ధర్మమయుడివి అనిపించే నీలో దుర్మార్గం దాగి ఉంది, అగ్నిలా; నీ ధర్మమయ రూపాన్ని చూసి నిన్ను అసలు గుర్తించలేకపోతున్నాను. నీ రాజ్యంలో, నీ పట్టణంలో, నేను దోషం చేసినా, నిన్ను తక్కువగా చూడలేదు. మరి నేను పాపం చేయని ఈ స్థితిలో నీవు నన్ను ఎందుకు హతమార్చావు? నేను అడవిలో నివసించే వానరుడిని, పండ్లు, మూలికలు తింటూ జీవించేవాడిని; నిన్ను ఎదిరించక, ఇంకొకరితో పోరాడుతున్నాను. నీవు రాజపుత్రుడివి, అందరికి ప్రియమైనవాడివి, నీ ధర్మమయ లక్షణాలు అందరికీ కనిపిస్తున్నాయి. ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించే క్షత్రియుడు, విద్యావంతుడు, సందేహరహితుడు, దాగినట్లు ఉండి, అప్రత्यक्षంగా ఇలాంటి క్రూరకార్యం చేస్తాడా? రాఘవ వంశంలో జన్మించిన నీవు ధర్మానికి ప్రసిద్ధివి, నీకు తగినట్లుగా ఎందుకు ప్రవర్తించలేవు? సమాధానము, దానము, సహనం, ధర్మం, సత్యం, స్థిరత్వం, శౌర్యం—ఇవి రాజులకు గుణాలు; అలాగే దుర్మార్గులకు శిక్ష కూడా. మేము అడవిలో నివసించే వానరులు, మూలాలు, పండ్లు, మాంసం తింటూ జీవిస్తాం; ఇది మా స్వభావం. నీవు మానవులలో మానవుడివి, జనులలో ప్రభువివి. భూమి, బంగారం, స్త్రీలు, వివాదాలకు కారణాలు—ఇవే మనుషులకు కామానికి మూలాలు. కానీ, నా అడవి పండ్లలో నీకు ఏమిటి ఆశ? నీకు ఇక్కడ ఎలాంటి లోభం ఉండగలదు?