లక్ష్మణా, నా చూపు ఎక్కడ చూసినా సీతమ్మవారి కనుల్లాంటి తామర ముక్కలు, ఆకులు కనిపిస్తుంటే, నా మనసు ఆవిడను మరింతగా తలచుకుంటోంది. ఈ వనంలో తామర పుష్పాల సుగంధంతో మిళితమైన ఈ గాలి సీతా ఊపిరిలా, మృదువుగా, మధురంగా నన్ను తాకుతోంది. సుమిత్రానందుడా, పాంపా సరస్సు దక్షిణ కొండలపై వికసిస్తున్న కర్ణికార వృక్షాలను చూడు. ఈ పర్వతాధిపతి, రత్నాలతో అలంకృతమై, గాలి తాకిడితో అద్భుతమైన ధూళిని ఎగురవేస్తున్నాడు. ఈ కొండలపై, సుమిత్రానందుడా, ఆకులు లేని, కానీ పుష్పాలతో వెలిగిపోతున్న కింశుక వృక్షాలు చుట్టూ అగ్నిలా మెరిసిపోతున్నాయి. పాంపా తీరంలో మల్లె, జాజి, తామర, మందార వంటి చెట్లు తేనె సువాసనతో తడిసిపోయి వికసిస్తున్నాయి. కేతకి, సిందువార, వసంతంలో పుష్పించే వృక్షాలు, మాధవీలతలు, మల్లెపువ్వుల తోటలు అన్నీ వికసించి పరిమళాలు వెదజల్లుతున్నాయి. చిరిబిల్వ, మధుక, వంజుల, బకుల, చంపక, తిలక, నాగ వృక్షాలు కూడా పుష్పాలతో అలంకరించబడ్డాయి. పద్మక వృక్షాలు మెరిసిపోతున్నాయి; నీలి పువ్వులతో అశోక వృక్షాలు వికసిస్తున్నాయి; పసుపు గరిసిన సింహ మేయురులా లోధ్ర వృక్షాలు కొండపై నిలిచివున్నాయి. అంకోల, కురంట, చూర్ణక, పారిభద్ర, మామిడి, పాటల, కోవిదార వృక్షాలు కూడా పుష్పాలతో నిండిపోయాయి. ముచుకుంద, అర్జున వృక్షాలు కొండ శిఖరాలపై కనిపిస్తున్నాయి; కేతకి, ఉదాల, శిరీష, శింశప, ధవ వృక్షాలు కూడా ఉన్నాయి. శాల్మలి, కింశుక, ఎర్ర కురబక, తినిశ, నక్తమాల, గంధపు చెక్క, స్యందన వృక్షాలు ఇలా ఎన్నో ఉన్నాయి. హింతాల, తిలక, నాగ వృక్షాలు కూడా పుష్పాలతో మెరిసిపోతున్నాయి; వీటన్నిటినీ పుష్పిత లతలు చుట్టుకుని తమ తలలను పువ్వులతో అలంకరించుకున్నాయి. సౌమిత్రీ, చూడు, ఈ పాంపా తీరపు అందమైన వృక్షాలు గాలి తాకిడితో కొమ్మలు ఉలిక్కిపడుతూ, దగ్గరగా నిలిచివున్నాయి. లతలు మత్తులో ఉన్న మహారాణిలా వృక్షం నుండి వృక్షానికి, కొండ నుండి కొండకు, అడవి నుండి అడవికి అలజడి చేస్తూ సాగిపోతున్నాయి. ఎన్నో పరిమళాలను ఆస్వాదిస్తూ గాలి ఆనందంతో వీచుతోంది; కొన్ని చెట్లు పుష్పాలతో నిండిపోయి తేనె పరిమళాన్ని వెదజల్లుతున్నాయి. కొన్ని చెట్లు ముక్కులతో నిండిపోయి ముదురు రంగులో కనిపిస్తున్నాయి. "ఇది కొత్తది, ఇది మధురమైనది, ఇది పూర్తిగా వికసించింది" అని అనిపిస్తుంది. మధురాసక్తితో తేనెటీగలు పువ్వుల్లో మునిగి, అక్కడే దాగి, వెంటనే వేరే చోటికి ఎగిరిపోతూ పాంపా తీరపు వృక్షాల మధ్య సంచరిస్తున్నాయి. ఈ నేలపై తానేచ్చిన పూల గుత్తులు పరచబడి, విశ్రాంతికి రాతిబండల దిండు వేశాల్లా ఆహ్లాదకరంగా ఉంది. సౌమిత్రీ, ఆ కొండపై పూలతో కప్పబడి, బండలు వెడల్పుగా, అరుణవర్ణంగా మెరుస్తున్నాయి. ఈ చలికాలంలో, వికసిస్తున్న వృక్షాలను చూడు; పుష్పకాలంలో వృక్షాలు పరస్పర సంయోగంతో వికసిస్తున్నట్లుగా ఉన్నాయి. తేనెటీగల గుజ్జుమని నిండిన వృక్షాలు ఒకదానికొకటి పిలుస్తున్నట్లుగా అనిపిస్తున్నాయి; పుష్పాలతో అలంకరించబడిన కొమ్మలు ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాయి, లక్ష్మణా. ఇక్కడ కరణ్డవ పక్షి, స్వచ్ఛమైన నీటిలో మునిగి, తన జతతో ఆనందిస్తూ, మనసులో కామాన్ని రేకెత్తిస్తోంది. ఈ మాందాకినీ సరస్సు అందచందాల్ని చూడు; ఆవిడ గుణాలు లోకంలో ప్రసిద్ధి, మనసుకు హర్షాన్ని కలిగించేవే. ఆ సద్గుణవతి సీతను మనం ఇక్కడ కనుగొని నివసించగలిగితే, రఘువంశశ్రేష్ఠుడా, నాకు ఇంద్రలోకమో, అయోధ్యామో కావాలని కోరిక ఉండేది కాదు. ఆమెతో కలిసి ఈ చక్కటి మైదానాల్లో విహరించగలిగితే నాకు మరే బాధా ఉండేది కాదు, ఇంకేమీ కావాలని ఆశ ఉండేది కాదు. కానీ, నా ప్రియమైన సీత లేకుండా, ఈ అడవిలో వివిధ పుష్పాలతో అలంకరించబడిన వృక్షాలు నాలో దుఃఖాన్ని మాత్రమే కలిగిస్తున్నాయి. సౌమిత్రీ, ఈ చల్లని నీళ్ళలో తామరలు వికసించి, చక్రవాక పక్షులు, కరణ్డవలు సంచరిస్తున్నాయిని చూడు. పాంపా సరస్సు ఇంకా మధురంగా మెరిసిపోతోంది; ప్లవ, క్రౌంచ పక్షులతో, వృత్తిపెద్ద జంతువులతో నిండిపోయి, అనేక పక్షుల స్వరాలతో మారుమోగుతోంది. వివిధ రకాల ఆనందభరిత పక్షులు నా longingను మరింత రగిలిస్తున్నాయి; నా ముద్దుబిడ్డ, చంద్రముఖి, నల్లని తామర కన్నుల సీతను తలుచుకుంటూ నా మనస్సు కలత చెందుతోంది. ఆ అందమైన కొండలపై జంటగా తిరిగే మృగాలను చూడు; నా ప్రియమైన వైదేహిని, పిల్లమృగ కన్నులవారిని దూరం చేసుకుని, ఆమె లేని బాధతో నా హృదయం తడబడుతోంది. ఈ పర్వతంపై, మత్తులో ఉన్న పక్షుల గుంపులతో నిండిన ఈ ప్రదేశంలో నా ప్రియమైనవారిని కనుగొనగలిగితే, నాకు అన్నీ మంచిగానే ఉండేవి. నిజంగా, సౌమిత్రీ, సన్నని నడుము గల వైదేహి నాతో పాటు, పవిత్రమైన పాంపా గాలి ఆస్వాదించగలిగితే నేను సుఖంగా జీవించగలను. ఆ పాంపా వనపు గాలి, తామర, నీల పుష్పాల పరిమళాన్ని మోసుకొచ్చి, మంగళకరంగా, దుఃఖాన్ని తరిమేలా ఉంది, లక్ష్మణా. నా ప్రియమైన నల్లని తామర కన్నుల సీత, నన్ను విడిచి, ఏ విధంగా ఆ బలహీనురాలైన జనకుని కుమార్తె ప్రాణాన్ని నిలుపుకుంటోందో తెలియడం లేదు. ధర్మాత్ముడైన రాజు, సత్యవాది జనకుడు, ప్రజాసమూహంలో సీతా క్షేమాన్ని అడిగితే నేను ఏమని సమాధానం చెప్పగలను? తన తండ్రి అడవికి పంపినప్పటికీ, నన్ను అనుసరించి, ధర్మాన్ని పాటించిన నా ప్రియ సీత ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉంది? ఆమె లేకుండా, లక్ష్మణా, నేను ఎలా జీవించగలను? ఆమె నా రాజ్యాన్ని కోల్పోయినప్పుడు కూడా నన్ను విడిచిపెట్టలేదు, నా మనస్సు కలతతో ఉంది. ఆమె ముఖాన్ని, వికసించిన తామర కన్నులను, పరిమళభరితమైన, మధురమైన, మచ్చలేని ముఖాన్ని చూడలేకపోతే నా మనస్సు దిగులుతో మునిగిపోతోంది. లక్ష్మణా, ఆ వైదేహి మధురమైన, మృదువైన, మంగళకరమైన, నవ్వుతో కూడిన మాటలు వినే అదృష్టం నాకు ఎప్పుడు లభించునో తెలియదు.