పంపా సరస్సు తేలికపాటి, పారద్రమైన నీటితో, పద్మాలు, నీలకమలాలతో పుష్పభరితమై, హంసలు, ఇతర జలచర పక్షులతో సందడిగా ఉంది. సుగంధభరితమైన పుష్పాలతో అలంకరించబడిన ఈ సరస్సు చుట్టూ, తేనెటీగలు పద్మరజాలను తాకుతూ, వాటి కాంతిలో నూతన సూర్యునిలా మెరిసిపోతుంది. ఎప్పుడూ చక్రవాక పక్షులతో నిండిపోయి, అటవీ పర్వతాల తీరాలు, నీటికోసం వచ్చిన ఏనుగులు, జింకలతో అందంగా కనిపిస్తుంది. స్వచ్ఛమైన నీటిపై గాలిలో తాకిన అలలు పద్మాలను తాకి మరింత ప్రకాశవంతంగా మారుస్తున్నాయి, లక్ష్మణా! కాని, పద్మపత్రసన్నిభ విశాల నేత్రాల వైదేహిని చూడకపోవడం వల్ల, నా ప్రాణానికి ఆనందం లేదు. ఆమె పద్మంలా ప్రియమైనది. హాయ్! ఈ కామం ఎంత విచిత్రంగా ఉంది! ఆమె దూరమై, దొరకని స్థితిలో ఉన్నా, ఇంకా ఆమెను గుర్తుచేసేలా చేస్తోంది. ఆమె పలికిన ప్రతి మాట మంగళకరమైనదే. ఈ వసంత ఋతువు పుష్పవృక్షాలతో నన్ను మరలా బాధపెడుతుంది. ఆమెతో కలిసి ఆనందించిన అన్ని విషయాలు, ఇప్పుడు ఆమె లేని కారణంగా ఆనందాన్ని ఇవ్వడం లేదు. పద్మ కొమ్మలు, ఆకులు చూసినప్పుడు, అవి సీత కన్నుల్లా కనిపిస్తున్నాయి, లక్ష్మణా! పద్మరజాల సుగంధంతో కూడిన గాలి, చెట్ల మధ్యన వీచినప్పుడు, అది సీత శ్వాసలా, మృదువుగా, మనోహరంగా అనిపిస్తోంది. సుమిత్ర కుమారా, పాంపా పర్వతాల దక్షిణ భాగంలో వికసించిన కర్ణికార కాంతివంతమైన కొమ్మలను చూడు. ఈ పర్వతాధిపతి, విలాసవంతమైన ఖనిజాలతో అలంకరించబడి, గాలిలో ఎగిసే ధూళిని విడుదల చేస్తోంది. పర్వతపు బక్కలు ఎక్కడ చూసినా పుష్పిత, ఆకుల్లేని, అందమైన కింశుక వృక్షాలతో ఎర్రగా మెరిసిపోతున్నాయి. పంపా తీరంలో మల్లిక, జాజి, పద్మ, మంద్రార వంటి పుష్పవృక్షాలు తేనె సువాసనతో నిండిపోయి వికసిస్తున్నాయి. కేతకి, సిందువార, వసంత ఋతువులో పుష్పించే వృక్షాలు, మాధవీ లతలు, జాజి వనాలు అన్నీ వికసిస్తున్నాయి. చిరిబిల్వ, మధుక, వంజుల, బకుల, చంపక, తిలక, నాగవృక్షాలు కూడా పుష్పభరితమై ఉన్నాయి. పద్మక వృక్షాలు ప్రకాశిస్తూ, నీలి పుష్పాల అశోకాలు వికసిస్తున్నాయి. పర్వతపు దారులపై పసుపు రంగులో మెరిసే లోధ్ర వృక్షాలు నిలబడి ఉన్నాయి. అంకోల, కురంట, చూర్ణక, పారిభద్ర, మామిడి, పాటల, కోవిదార వృక్షాలు కూడా పుష్పించాయి. ముచుకుంద, అర్జున వృక్షాలు పర్వత శిఖరాల్లో కనిపిస్తున్నాయి. కేతకి, ఉదాల, శిరీష, శింశప, ధవ వృక్షాలు కూడా ఉన్నాయి. శాల్మలి, కింశుక, ఎరుపు కురబక, తినిశ, నక్తమాల, గంధపు చెక్క, స్యందన వృక్షాలు కూడా వికసించాయి. హింతాళ, తిలక, నాగవృక్షాలు పుష్పితమై, పుష్పలతలు వాటిని చుట్టుముట్టాయి. సౌమిత్రీ, ఈ పాంపా తీరంలోని ఎన్నో అందమైన వృక్షాలు గాలి తాకిడిలో కొమ్మలు ఊగుతూ, సమీపంగా నిలబడి ఉన్నాయి. పుష్పలతలు మత్తులో ఉన్న సతీయుల్లా, ఒక వృక్షం నుంచి మరొక వృక్షానికి, ఒక పర్వతం నుంచి మరొక పర్వతానికి, అటవీ నుంచి అటవీకి సాగుతున్నాయి. గాలి అనేక సువాసనలను ఆస్వాదిస్తూ ఆనందంగా వీచుతోంది. కొంతమంది వృక్షాలు పుష్పాలతో నిండిపోయి తేనె సువాసనను వెదజల్లుతున్నాయి. మరికొన్ని మొగ్గలతో నిండిపోతూ, నల్లగా కనిపిస్తున్నాయి. ఇవి తాజా, ఇవి తీయగా, ఇవి పూర్తిగా వికసించాయని అనిపిస్తుంది. తేనెటీగలు మదంలో పుష్పాల్లో మునిగి, దాక్కుని, మళ్లీ ఎక్కడికో ఎగిరిపోతూ, తేనె కోసం వృక్షాల మధ్య సంచరిస్తున్నాయి. పూల గుచ్చులు నేలపై పడిపోవడం వల్ల, ఆ నేల రాళ్ల మంచాల్లా విశ్రాంతికరంగా మారింది. సౌమిత్రీ, ఆ పర్వతపు బక్కలపై విస్తరించిన పుష్పాల వలన రాళ్లు వెడల్పుగా, గోధుమ ఎరుపు రంగులో మెరిసిపోతున్నాయి. చూడూ, సౌమిత్రీ! ఈ శీతాకాలంలో వృక్షాల వికాసం ఎంత అందంగా ఉంది. పుష్పకాలంలో వృక్షాలు పరస్పర స్పర్శతో పుష్పించుతున్నట్లుగా ఉన్నాయి. తేనెటీగల మధురగానంతో నిండిన వృక్షాలు ఒకదానికొకటి పిలుస్తున్నట్లుగా అనిపిస్తున్నాయి. పుష్పాలతో అలంకరించబడిన కొమ్మలు ప్రకాశిస్తున్నాయి, లక్ష్మణా! ఇక్కడ కారండవ పక్షి స్వచ్ఛమైన నీటిలో మునిగి, తన జతతో ఆనందంగా ఉండి, మనస్సులో కామాన్ని రేపుతున్నట్లు ఉంది. ఈ మందాకినీ యొక్క ఆకర్షణీయ రూపం జగత్తులో ప్రసిద్ధి చెందింది, అది నిజంగా ఆనందదాయకమైనది. ఆ సద్గుణవతి సీతను చూడగలిగితే, ఇక్కడే నివసించగలిగితే, రఘువంశశ్రేష్ఠుడా, నాకు ఇంద్రలోకమో, అయోధ్యామో కోరిక ఉండదు. ఆమెతో ఈ సుందరమైన ప్రదేశాలను ఆస్వాదిస్తూ ఉండగలిగితే, నాకు ఎలాంటి చింత ఉండదు, మరే కోరిక ఉండదు. కాని, నా ప్రియురాలు లేనప్పుడు, ఈ అటవీని అలంకరించిన పుష్పవృక్షాలు, వివిధ ఆకులతో, నాలో దుఃఖాన్ని మాత్రమే రేపుతున్నాయి. సౌమిత్రీ, చూడూ, ఈ చల్లని నీరు పద్మాలతో నిండి, చక్రవాక పక్షులు, కారండవ పక్షులు సంచరిస్తున్నాయి. పాంపా సరస్సు ప్లవ, క్రౌంచ పక్షులతో, మహా మృగాలతో, అనేక పక్షుల స్వరాలతో మరింత ప్రకాశిస్తోంది. అనేక రకాల ఆనందభరితమైన పక్షులు, నా ప్రేయసి - చీకటి, పద్మనేత్రల సీత - ను గుర్తు చేస్తూ, నా మనస్సులో వేదనను మరింత పెంచుతున్నాయి. ఆ అందమైన పర్వతపు బక్కలపై జింకలు తమ జతలతో సంచరిస్తున్నాయి. నేనూ, పద్మనేత్రల వైదేహిని నుండి వేరుపడి, నా మనస్సులో బాధతో, అవి ఇక్కడ అక్కడ సంచరిస్తున్నట్లే ఉన్నాను. ఈ మదోన్మత్త పక్షిసమూహాలతో నిండిన సుందరమైన పర్వతంపై నా ప్రియురాలిని చూడగలిగితే, నాకు అంతా శుభమే.