రాముడు తన సహోదరుడు లక్ష్మణుడితో కలిసి పంపా సరస్సు తీరంలో నడుస్తూ, తన హృదయాన్ని కదిలించిన భావాలను ఇలా పంచుకున్నాడు: “వైదేహి అంటే నాకు ఎంత ప్రేమో, అదే స్థిరంగా ఆమె హృదయంలోనూ నాపట్ల ఉంది, లక్ష్మణా. సీతను తలచుకుంటూ, ఈ పుష్పసుగంధ వాయువు నాకు మృదువుగా, చల్లగా అనిపించాల్సింది, కానీ ఇప్పుడు అది నిప్పులా మండుతోంది. ఆమె ఉన్నప్పుడు ఇదే గాలి ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చేది; ఇప్పుడు మాత్రం, ఆమె లేకపోవడంతో, ఈ గాలి కూడా బాధను మాత్రమే కలిగిస్తోంది. ఆ చెట్టుపై కూర్చున్న కాకి సీతకు ద్వారపాలకుడిలా ఉంది; అది కూతలు వేస్తోంది, కాని అది నన్ను నా ప్రియమైన సీత దగ్గరికి తీసుకెళ్లగలదేమోనన్న ఆశ కలుగుతోంది. లక్ష్మణా, అడవిలో పక్షులు పుష్పవంతమైన చెట్లపై కూర్చుని ప్రేమతో కూస్తున్న శబ్దాన్ని విను. ఈ గాలి తిలపుష్పాలను చెలరేగిస్తూ, తేనెటీగను ఆకర్షిస్తోంది; అది తన ప్రియమైనదాన్ని కలిసిన ఆనందంలో ఉన్నట్టు ఉంది. ప్రేమికులకు ప్రియమైన అశోకవృక్షం నా ముందు నిలబడి, తన పుష్పగుచ్ఛాలను గాలిలో ఊపుతూ, నా దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతోంది. ఈ మామిడి చెట్లు పుష్పాలతో నిండిపోయి, గాలిలో తేలిపోతున్న సుగంధాన్ని పంచుతున్నాయి; ఇవి మనుషులు చందనంతో అలంకరించుకున్నట్టు, మనసు ఉల్లాసంగా ఉన్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి. సుమిత్రా కుమారుడా, పంపా తీరంలోని అద్భుతమైన వనాలలో కిన్నరులు సంచరిస్తున్న దృశ్యాన్ని చూడు. నీటిలో ఎక్కడ చూసినా పరిమళభరితమైన కమలాలు సూర్యోదయకిరణాలు వెదజల్లినట్టు ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఈ పంపా సరస్సు, నిర్మలమైన నీటితో, కమలం, నీలవర్ణపు లిల్లీలు, హంసలు, ఇతర జలచర పక్షులతో నిండిపోయి, పరిమళపుష్పాలతో అలంకరించబడి ఉంది. కమలాలు, వాటి రేణువులను తేనెటీగలు తాకుతూ, నీటిలో యువసూర్యుడు వెలిగినట్టు ప్రకాశిస్తున్నాయి. చక్రవాక పక్షులతో ఎప్పుడూ నిండిపోయి, అడవి గుట్టలు, ఏనుగులు, జింకలు నీరు త్రాగేందుకు వచ్చి, ఈ ప్రాంతాన్ని మరింత అందంగా మార్చాయి. లక్ష్మణా, గాలిలో తాకిన నీటి అలలతో కమలాలు మెరుస్తున్నాయి. కమలపత్రంలా విశాలమైన కళ్లవైదేహిని చూడకుండా, నాకు జీవితం ఆనందంగా అనిపించడం లేదు. ఈ కామం ఎంత విచిత్రంగా ఉందో చూడు! ఆమె లేని ఈ వేళ కూడా, ఆమె పలికిన మంగళకరమైన మాటలను మనసులో తిరిగి గుర్తుకు తెస్తోంది. వసంత ఋతువు మళ్లీ పుష్పవృక్షాలతో నన్ను బాధపెట్టకపోతే, ఈ కామాన్ని భరించగలిగేవాడినే. ఆమెతో ఉన్నప్పుడు నాకెంత ఆనందంగా అనిపించిన వాటన్నీ, ఇప్పుడు ఆమె లేకుండా, నిస్సారంగా మారిపోయాయి. లక్ష్మణా, కమలపు మొగ్గలు, ఆకులను చూస్తే, అవి సీత కళ్లలా కనిపిస్తున్నాయి. కమలరేణువుల పరిమళంతో గాలి చెట్ల మధ్యగా ప్రవహిస్తూ, సీత ఊపిరిలా, మృదువుగా, మాయమయంగా అనిపిస్తోంది. సుమిత్రా కుమారుడా, పంపా పర్వతాల దక్షిణ అంచుల్లో పుష్పించే కర్ణికర వృక్షాల కాండాలను చూడు. ఈ పర్వతాధిపతి, ఖనిజాలతో అలంకరించబడి, గాలిచేత కలిగిన అద్భుతమైన దుమ్మును వెదజల్లుతోంది. పర్వతాల అంచుల్లో ఎక్కడ చూసినా, ఆకులు లేని, పుష్పాలతో కాంతివంతంగా ఉన్న కింశుక వృక్షాలు మండుతున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి. పంపా తీరంలో మల్లిక, మల్లె, కమలం, మందారపు చెట్లు—all పుష్పాలతో పరిమళాన్ని వెదజల్లుతున్నాయి. కేతకి, సిందువార, వసంతకాలపు చెట్లు, మాధవీలతలు, మల్లెపూవులు ఎక్కడ చూసినా వికసిస్తున్నాయి. చిరిబిల్వ, మధుక, వంజుల, బకుల, చంపక, తిలక, నాగవృక్షాలు—all పుష్పాలతో నిండిపోయాయి. పద్మకవృక్షాలు ప్రకాశిస్తున్నాయి; నీలపుష్పాల అశోకాలు వికసించాయి; పసుపు వర్ణంలో సింహపు జుట్టులా మెరిసే లోధ్ర చెట్లు పర్వతాలపై నిలబడ్డాయి. అంకోల, కురంట, చూర్ణక, పారిభద్ర, మామిడి, పాటల, కోవిదార—all పుష్పాలతో అలంకరించబడ్డాయి. ముచుకుంద, అర్జున వృక్షాలు పర్వతశిఖరాల్లో కనిపిస్తున్నాయి; కేతక, ఉదాల, శిరీష, శింశప, ధవ చెట్లు కూడా ఉన్నాయి. శాల్మలి, కింశుక, ఎరుపు కురబక, తినిశ, నక్తమాల, గంధపు చెట్లు, స్యందన—all వికసించాయి. హింటాల, తిలక, నాగవృక్షాలు పుష్పాలతో నిండిపోయి, వాటి పై చుట్టిన లతలు పుష్పమాలను ధరించాయి. సౌమిత్రీ, పంపా ప్రాంతంలోని ఎన్నో అందమైన చెట్లు, గాలిలో ఊగుతూ, దగ్గర దగ్గరగా నిలబడి ఉన్నాయి. లతలు మత్తులో ఉన్న స్త్రీలు వలె, ఒక చెట్టు నుంచి మరో చెట్టుకు, ఒక పర్వతం నుంచి మరో పర్వతానికి, ఒక అడవి నుంచి మరో అడవికి సాగిపోతున్నాయి. గాలి ఎన్నో పరిమళాలను ఆస్వాదిస్తూ ఆనందంగా వీచుతోంది; కొన్ని చెట్లు తేనె పరిమళంతో నిండిపోయి ఉన్నాయి. మరికొన్ని మొగ్గలతో నలుపు రంగులో మెరుస్తున్నాయి; 'ఇది తాజా, ఇది తీయగా ఉంది, ఇది పూర్తిగా వికసించింది' అని చెప్పుకోవచ్చు. తేనెటీగ ప్రేమలో మునిగిపోయి పువ్వుల్లో తేనెను ఆస్వాదించి, ఆపై దాగి, అకస్మాత్తుగా మరోచోటికి ఎగిరిపోతుంది; ఈ తేనెటీగలు పంపా తీరంలోని చెట్ల మధ్య తిరుగుతున్నాయి. నేలపై పుష్పగుచ్ఛాలు చల్లబడి, అది శిలాపీఠాలపై విశ్రాంతికి ఏర్పాటుచేసిన మంచాల్లా ఉంది. సౌమిత్రీ, ఆ పర్వతాల అంచుల్లో రాళ్లపై ఎన్నో రంగురంగుల పువ్వులు పడి, అవి వెడల్పుగా, బంగారు-ఎరుపు రంగులో మెరుస్తున్నాయి. సౌమిత్రీ, చల్లని కాలంలో చెట్లు వికసిస్తున్న దృశ్యాన్ని చూడు; పుష్పకాలంలో చెట్లు పరస్పరస్పర్శతో పుష్పించిపోతున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి.