లక్ష్మణా, ఈ అడవిలోని ఇతర జంతువులలోనూ మనస్సు కలవరపడి, వాసన కలిగే వసంత ఋతువులో కామం ఎలా ఉప్పొంగుతుందో చూడు. ఆ మయూరి తన భాగస్వామిని ఆకర్షించడానికి దగ్గరకి వస్తోంది. ఇలానే నా విశాలవిలోచనలైన జానకీ అపహరించబడకుండా ఉండి ఉంటే, ప్రేమతో నా దగ్గరకు వచ్చేది. ఇప్పుడు ఈ అడవిలో పూలు పరిమళించినా, నాకు అవి నిష్ప్రయోజనంగా అనిపిస్తున్నాయి. చలికాలం తీరిన తర్వాత అడవులు పుష్పాలతో నిండిపోయినా, నాకు వాటి ఆనందం లేదు. చెట్లపై విరాజిల్లే అందమైన పువ్వులు, తేనెటీగల గుంపులతో నేలమీద పడిపోతున్నాయి; అవి కూడా వ్యర్థమే అనిపిస్తున్నాయి. పక్షులు గుంపులుగా కలిసి ఆనందంగా కూస్తూ, ఒకదానికొకటి పిలుస్తున్నట్లుగా ఉన్నాయి. వాటి గానాలు నా మనస్సులో మరింత longingను రేకెత్తిస్తున్నాయి. వసంతం నా ప్రియమైన సీత ఉన్న చోటు చేరినా, ఆమె కూడా నా మాదిరిగానే వేదన అనుభవిస్తుండాలి. లేదా, వసంతం అక్కడికి చేరకపోయినా, నా లేకుండా ఆ కమలనయన సీత ఎలా తట్టుకోగలదు? అయితే వసంతం అక్కడకు వచ్చినా, ఇతరుల చేత అపహాస్యం పొందే నా సీత ఏమి చేస్తుంది? ఆమె నీలవర్ణం, కమలనయనాలు, మృదువైన మాటలు — వసంతం రాగానే, ఆమె జీవించడానికి ఆసక్తి కోల్పోతుందేమో. నా హృదయంలో స్థిరమైన నమ్మకం ఉంది: సీత నా లేకుండా ఉండలేను. ఆమె ప్రేమ నాపై ఎంత స్థిరంగా ఉందో, నా ప్రేమ కూడా ఆమె పట్ల అంతే స్థిరంగా ఉంది. ఈ పుష్పవాయువు శీతలంగా, సుగంధంగా ఉన్నా, నా ప్రియురాలి జ్ఞాపకంలో అది నాకు అగ్నిలా మండుతోంది. సీతతో ఉండగా ఇదే గాలి నాకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేది; ఇప్పుడు ఆమె లేకుండా ఇది దుఃఖాన్ని మాత్రమే ఇస్తోంది. ఆమె లేకుండా, చెట్టు మీద కూర్చున్న ఆ కాక కూడా ఆనందంగా కూస్తోంది. ఆ పక్షి వాస్తవానికి వైదేహికి ద్వారపాలకురాలిగా ఉంటుంది; కానీ ఆ పక్షి ద్వారా నేను నా వైదేహిని చేరుకోగలను. లక్ష్మణా, ఈ అడవిలో పక్షుల గానం వసంతంతో ఉప్పొంగిపోతోంది. పుష్పాలతో నిండిన చెట్లపై పక్షులు సంభోగగీతాలు ఆలపిస్తున్నాయి. గాలి తిలపుష్పాల సమూహాన్ని చెల్లాచెదురుగా చేస్తోంది; తేనెటీగ ఆకర్షితురాలై ప్రియుడి దగ్గరకు వెళ్ళిపోతున్నట్టు కనిపిస్తోంది. ప్రేమికులకు ప్రీతిపాత్రమైన అశోక వృక్షం నా ముందు నిలబడి, తన కుసుమాలతో నా దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతోంది, గాలిలో ఊగే దండలతో నన్ను బెదిరిస్తున్నట్టు ఉంది. లక్ష్మణా, ఈ మామిడి చెట్లు పుష్పాలతో నిండిపోతూ, గాలి తాకిడితో ఆనందంగా మునిగిపోతున్న మనుష్యుల్లా కనిపిస్తున్నాయి. పాంపా సరస్సు ఒడ్డున అద్భుతమైన వనాలలో కిన్నరులు సంచరిస్తున్నారు. నీరు పొంగిపోతున్న చోట్ల ఎక్కడ చూసినా పరిమళభరితమైన కమలాలు, ఉదయించు సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాయి. పాంపా సరస్సు నిర్మలమైన జలాలతో, కమలాలతో, నీలపుష్పాలతో, హంసలు, జలచర పక్షులతో నిండిపోయి, సుగంధ పుష్పాలతో అలంకరించబడి ఉంది. తేనెటీగలు తాకిన కమల దండలు నీటిలో చిన్న సూర్యునిలా మెరుస్తున్నాయి. చక్రవాక పక్షులతో ఎప్పుడూ నిండిపోయి, అడవి లోయలతో, నీటి కోసం వచ్చిన ఏనుగులు, జింకలతో అలంకరించబడి ఉంది. గాలి తాకిన అలలు కమలాలను తాకి మరింత ప్రకాశవంతంగా చేస్తోంది. లక్ష్మణా, కమలదళాల్లాంటి కన్నులు కలిగిన వైదేహిని చూడక, నాకు జీవితం ఆనందంగా అనిపించడం లేదు. కామం ఎంత విచిత్రమో! ఇప్పుడు కూడా, దూరంగా, దొరకని, మంగళమైన మాటలు పలికే నా సీతను గుర్తు చేసుకుంటున్నాను. వసంతం, ఈ పుష్పవృక్షాలతో నిండిన కాలం, మళ్ళీ నన్ను బాధించకపోతే, ఈ కోరికను తట్టుకోగలిగేవాడిని. ఆమెతో ఉన్నప్పటి ప్రతి ఆనందకరమైన దృశ్యం, ఇప్పుడు ఆమె లేనప్పుడు నిస్సారంగా మారింది. కమల పుష్పపు ముక్కలు, ఆకులను చూసి, అవి సీత కన్నుల్లా అనిపిస్తున్నాయి, లక్ష్మణా. కమలదండల పరిమళంతో కలిసిన గాలి చెట్ల మధ్య ప్రవహిస్తూ, సీత వాపుని తలపిస్తోంది — మృదువుగా, మధురంగా. సుమిత్రా కుమారుడా, పాంపా కొండదక్షిణ వంకల్లో పుష్పాలతో నిండిన కర్ణికార వృక్షాలను చూడు. ఈ పర్వతాధిపతి ఖనిజాలతో అలంకరించబడి, గాలి తాకిడితో అద్భుతమైన ధూళిని వెదజల్లుతోంది. ఈ పర్వతశిఖరాలు, సుమిత్రా కుమారుడా, చుట్టూ చుట్టూ ఆకులులేని, పుష్పాలతో నిండిన కింశుక వృక్షాలతో ప్రకాశిస్తున్నాయి. పాంపా తీరం వద్ద మల్లిక, మల్లె, కమలం, మందార వృక్షాలు మధుర పరిమళంతో నిండిపోయి, పుష్పాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి. కేతకి, సిందువార, మధువనాల వృక్షాలు, మధుమాలతీ వల్లులు, మల్లికా వృక్షాలు ఎక్కడ చూసినా పుష్పించేలా ఉన్నాయి. చిరిబిల్వ, మధుక, వంజుల, బకుల, చంపక, తిలక, నాగ వృక్షాలు కూడా పుష్పాలతో మెరిసిపోతున్నాయి. పద్మక వృక్షాలు, నీలపుష్పాలతో అశోక వృక్షాలు, పసుపు సింహాల మాన్లను తలపించే లోధ్ర వృక్షాలు పర్వతశిఖరాలను అలంకరిస్తున్నాయి. అంకోల, కురంట, చూర్ణక, పారిభద్ర, మామిడి, పాటల, కోవిదార వృక్షాలు కూడా పుష్పాలతో నిండిపోయాయి. ముచుకుంద, అర్జున వృక్షాలు పర్వతశిఖరాలపై కనిపిస్తున్నాయి; కేతకి, ఉదాల, శిరీష, శింశప, ధావ వృక్షాలు కూడా అక్కడే ఉన్నాయి. ఈ విధంగా లక్ష్మణా, ప్రకృతి అంతా వసంతంలో ఉల్లాసంగా ఉన్నా, నా మనస్సు మాత్రం సీత కోసం తపిస్తూ, ఆమె జ్ఞాపకాల్లో కరిగిపోతోంది.