రాముడు పంపా సరస్సు తీరంలో వసంత ఋతువు అందాలను చూస్తూ, తన ప్రియమైన సీతను తలచుకుంటూ గాఢమైన విషాదంలో లక్ష్మణుడితో ఇలా అన్నాడు: "ఇక్కడ ఈ సుందర వనాల్లో తన ప్రియాసమేతంగా ఆ మృగం ఆనందంగా విహరిస్తోంది. కాని, ఈ పుష్పసమృద్ధి కాలంలో సీతా లేకుండా జీవించడం నాకు అసహ్యంగా, భరించలేనిది. లక్ష్మణా, చూడూ, ఇతర జంతువుల్లోనూ కామభావం ఎలా కలుగుతోందో! ఆ నెమలి ఆడపక్షి తన మగపక్షి వద్దకు ఆత్రుతతో చేరుతోంది. నా విశాలవిలోచన సీతను అపహరించకపోతే, ఆమె కూడా ఇలానే ప్రేమతో నా దగ్గరకు వచ్చేది. ఈ పుష్పాలు నాకు వ్యర్థమైపోయాయి, లక్ష్మణా. చలికాలం ముగిసిన తర్వాత, అడవులు పుష్పాలతో కళకళలాడుతున్నా, నాకేమీ ఆనందం లేదు. చెట్లపై అలంకరించిన అందమైన పుష్పాలు కూడా, తేనెటీగలతో పాటు నేలపై వ్యర్థంగా పతించిపోతున్నాయి. పక్షులు గుంపులుగా హర్షంగా ఆలాపిస్తూ, ఒకదానికొకటి పిలుచుకుంటూ, ఆ స్వరాలు నా మనస్సులో మరింత వేదనను రేపుతున్నాయి. వసంతం ఎక్కడైనా వచ్చి ఉంటే, అక్కడ నా ప్రియ సీత కూడా నన్ను వదిలి ఉండలేక, నాలోలాగే దుఃఖిస్తోందనిపిస్తోంది. లేదా, వసంతం ఆమె ఉన్న చోటికి రాకపోయి ఉండొచ్చు; లేకపోతే, ఆ మృదువైన కళ్ల సీతా నన్ను లేకుండా ఎలా భరించగలదు? మరి వసంతం ఆమె ఉన్న చోటికి వచ్చినా, అందరూ దుఃఖిస్తున్న ఆమె ఏమి చేస్తుంది? నా ముద్దు సీత, నల్లని చర్మంతో, కమలనేత్రాలతో, మృదువైన మాటలతో మాట్లాడే ఆమె, వసంతం రాగానే జీవితాన్ని వదిలివేస్తుందేమో. నా హృదయంలో ఒక నిశ్చయమైన భావన కలుగుతోంది; సీతా, ధర్మవంతురాలు, నా వियोगాన్ని భరించలేను. వైదేహి ప్రేమ నాలో స్థిరంగా ఉంది; నా ప్రేమ కూడా ఆమె పట్ల అంతే స్థిరంగా ఉంది. ఈ పుష్పసుగంధ గాలి, మృదువుగా, చల్లగా వీస్తున్నా, నా ప్రియురాలిని తలచుకుంటే, అది నాకు అగ్నిలా అనిపిస్తోంది. ఒకప్పుడు సీతతో కలిసి ఈ గాలి నాకు ఆనందాన్ని ఇచ్చేది; ఇప్పుడు ఆమె లేనప్పుడు అది కేవలం దుఃఖమే ఇస్తోంది. ఆ చెట్టు మీద కూర్చున్న కాక కూడా, సీత లేనప్పుడు ఆనందంగా కేకలు వేస్తోంది. ఆ పక్షి వైదేహికి ద్వారపాలకుడు; ఆ పక్షి నన్ను విశాలవిలోచన సీత దగ్గరకు తీసుకెళ్తుందేమో. లక్ష్మణా, చూడూ, అడవి అంతా పక్షుల కిలకిలారావంతో, పుష్పవృక్షాలపై ఆలాపనతో, కామభావంతో నిండిపోయింది. గాలి ఈ తిలపుష్ప సమూహాన్ని చెలరేగించి, తేనెటీగ ఆకర్షితురాలై ప్రియుని వద్దకు పరుగెత్తినట్టు వస్తోంది. ఈ అశోక వృక్షం, ప్రేమికులకు ప్రియమైనది, నా ముందు నిలబడి, తన పుష్పగుచ్ఛాలతో గాలి ఊదుతూ, నా దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతున్నట్టు ఉంది. లక్ష్మణా, చూడూ, మామిడి చెట్లు పుష్పాలతో నిండిపొంగి, గాలి తాకిడితో ఆనందంగా ఉన్నారు; వారు చంద్రణం పూసుకున్న, కామభావంతో ఉన్న పురుషుల్లా కనిపిస్తున్నారు. సుమిత్ర కుమారా, పాంపా చుట్టూ ఉన్న అద్భుత వనాల్లో కిన్నరులు ఇక్కడికక్కడ సంచరిస్తున్నారు. లక్ష్మణా, నీకు కనిపిస్తున్నాయా? నీళ్ళలో ఎక్కడికక్కడ వెలిగిపోతున్న పరిమళభరిత పద్మాలు, ఉదయసూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఈ పాంపా సరస్సు, స్వచ్ఛమైన నీటితో, పద్మాలతో, నీలకమలాలతో, హంసలు, జలచర పక్షులతో నిండి, పరిమళభరిత పుష్పాలతో అలంకరించబడి ఉంది. పద్మాల గర్భాలను తేనెటీగలు తాకుతూ, నీటిలో అవి యువ సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఎప్పుడూ చక్రవాక పక్షులతో నిండి, అడవి తీరాలు విభిన్నంగా ఉంటూ, గజమృగాలూ, మృగాలూ నీటి కోసం వస్తూ, ఈ ప్రాంతాన్ని మరింత అందంగా చేస్తోంది. గాలి తాకిన అలలు పద్మాలను తాకి, అవి మరింత ప్రకాశిస్తూ ఉన్నాయి, లక్ష్మణా. వైదేహిని, కమలదళవిలOchana, ఎప్పుడూ నాకు ప్రియమైన ఆమెను చూడకుండా జీవితం నాకు ఇష్టం లేదు. ఆహా, ఈ కామము ఎంత విచిత్రంగా ఉంది! ఇంకా కూడా, నా ప్రియురాలు దూరంగా, దుర్లభమైన ఆమెను, మంగళమైన మాటలు పలికే ఆమెను, గుర్తు చేస్తోంది. ఈ వసంతకాలపు పుష్పవృక్షాలు లేకపోతే, వచ్చే కామాన్ని భరించగలిగేవాడిని. ఆమెతో ఉన్నప్పుడు నాకు ఆనందమిచ్చినవి, ఇప్పుడు ఆమె లేనప్పుడు ఏదీ ఆనందాన్ని ఇవ్వడం లేదు. లక్ష్మణా, పద్మకోసాలు, ఆకులు చూస్తూ, అవి సీత కళ్లలా కనిపిస్తున్నాయేమో అని నా చూపు వెతుకుతుంది. చెట్ల మధ్యుగా వచ్చే పద్మగర్భాల పరిమళ గాలి, సీతా ఊపిరిలా, మృదువుగా, మనోహరంగా అనిపిస్తోంది. సుమిత్ర కుమారా, పాంపా పర్వతాల దక్షిణ మైదానాల్లో పుష్పించిన, ప్రకాశవంతమైన కర్ణికార కాండాలను చూడు. ఈ పర్వతాధిపతి, ఖనిజాలతో అలంకరించబడి, గాలి తాకిడితో అద్భుతమైన ధూళిని పంపుతోంది. పర్వతపు కురులు, సుమిత్ర కుమారా, చుట్టూ చుట్టూ పుష్పించిన, ఆకులు లేని, అందమైన కింశుక వృక్షాలతో దహించబడి ఉన్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి. పాంపా తీరంలో, మల్లిక, మల్లె, పద్మ, మందార వృక్షాలు తేనె పరిమళంతో తడిసిపొంగి, పుష్పాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి. కేతకి, సిందువార, వసంత ఋతువులో పుష్పించే వృక్షాలు, పరిమళభరిత మాధవీలతలు, మల్లికా వృక్షాలు అన్నీ పుష్పించాయి. చిరిబిల్వ, మధుక, వంజుల, బకుల, చంపక, తిలక, నాగ వృక్షాలు కూడా పుష్పించాయి. పద్మక వృక్షాలు ప్రకాశిస్తున్నాయి; నీలి పుష్పాల అశోక వృక్షాలు పూసినవి; పసుపు రంగు లొధ్ర వృక్షాలు సింహపు కేశరంలా పర్వతపు కురుల్లో నిలబడి ఉన్నాయి. అక్కడ అంకోల, కురంట, చూర్ణక, పారిభద్ర, మామిడి, పాటల, కోవిదార వృక్షాలు అన్నీ పుష్పించాయి. ఈ విధంగా, పాంపా వనం పుష్పసమృద్ధిగా, పరిమళభరితంగా, జీవరాశుల ఆనందంతో కళకళలాడుతున్నా, రాముని హృదయం మాత్రం సీతా వियोगంలో దుఃఖంతో నిండిపోయి ఉంది.