వసంత ఋతువు వచ్చి, ఆ అడవి కోకిలలు అరుపులతో నిండిపోయింది. ఆ అడవి నా ప్రియమైన సీత కోసం అలంకరించబడింది, ఓ నిష్కలంకుడా! ప్రేమకోసం కలిగిన వసంత గుణాలు మరింతగా పెరుగుతున్నాయి. కానీ, ఈ అందమైన చెట్లను చూస్తున్నప్పుడు, నా ప్రియురాలి రూపాన్ని చూడలేకపోవడం వల్ల, నా దుఃఖం నన్ను కాల్చేస్తోంది. నా లోపల నుండే వచ్చిన ఈ బాధ మరింత పెరుగుతోంది; సీతను చూడలేకపోవడం నా క్షోభను ఇక్కడ పెంచుతోంది. వసంత ఋతువు కనిపిస్తున్నా, అది నా చెమట, ప్రేమకోసం కలిగిన తపనతో కలుషితమైంది. ఆ మృగనయన సీత, ఆందోళన, దుఃఖం వల్ల నన్ను బాధిస్తోంది. చైత్ర అడవిలో వీయే క్రూరమైన గాలి నన్ను బాధిస్తోంది, సౌమిత్రీ! చూడూ, ఆ నెమళ్లు ఎలా మెరుస్తున్నాయో, ఇక్కడ అక్కడ నాట్యమాడుతూ. గాలి తాకిన నెమళ్ల రెక్కలు క్రిస్టల్ కిటికీల వలె మెరుస్తున్నాయి; ఆ నెమళ్ల చుట్టూ నెమళ్ళు ఉండగా, అవి కామంతో ముంచెత్తినట్లు కనిపిస్తాయి. నాకు, ప్రేమతో ముంచెత్తిన ఈ దృశ్యాలు, నా తపనను మరింత పెంచుతున్నాయి. చూడూ, లక్ష్మణా! నెమళ్లు నాట్యమాడుతున్నప్పుడు, నెమళ్ళు కూడా పక్కన నాట్యమాడుతున్నాయి. ఆ నెమళ్ళు, ప్రేమతో బాధపడుతూ, తన తోడిని పర్వత శిఖరంపై అనుసరిస్తోంది; అలాగే, ఆ నెమలుడు తన ప్రియురాలిని హృదయంతో అనుసరిస్తున్నాడు. తన అందమైన రెక్కలను విస్తరించి, అరుపులతో ఎగతాళి చేస్తున్నట్లు, ఆ నెమలుడి ప్రియురాలు ఈ అడవిలో రాక్షసుడు అపహరించలేదు. అందుకే, అతడు తన ప్రియురాలితో ఈ ఆనందదాయక వనంలో నాట్యమాడుతున్నాడు; కానీ, నాకు, ఈ పుష్పాల కాలంలో ఆమె లేకుండా జీవించడం అసహ్యంగా ఉంది. చూడూ, లక్ష్మణా! కామం ఇతర జాతుల్లో కూడా ఎలా కలిగిందో; ఆ నెమళ్ళు, తన తోడిని ప్రేమతో దగ్గరగా వస్తోంది. ఆమె అపహరించబడకుండా ఉంటే, నా విశాల నేత్రాలు కలిగిన జనకి కూడా ప్రేమతో నన్ను చేరుకునేది. చూడూ, లక్ష్మణా! ఈ పుష్పాలు నాకు వ్యర్థంగా ఉన్నాయి; శీతాకాలం తర్వాత అడవులు పుష్పాలతో నిండినా, నాకు ఫలితం లేదు. చెట్ల అందమైన పుష్పాలు, ఎంత అందంగా ఉన్నా, తేనెటీగలతో కలిసి నేలపై వ్యర్థంగా పడిపోతున్నాయి. పక్షులు సమూహంగా ఆనందంగా పాడుతూ, ఒకదానిని ఒకటి పిలుస్తున్నట్లు; వాటి అరుపులు నా తపనను పెంచుతున్నాయి. వసంతం నా ప్రియురాలి నివాసంలో కూడా వచ్చినట్లయితే, నిశ్చయంగా సీత కూడా నాదిలా బలహీనంగా, దుఃఖంతో బాధపడుతోంది. వసంతం ఆమె ఉన్న చోటికి చేరదు; నా లేని లోపల నెమళ్ళు కన్న సీత ఎలా తట్టుకోగలదు? లేదా, వసంతం ఆమె ఉన్న చోటికి వచ్చినా, ఇతరులు తిప్పికొట్టినప్పుడు, ఆ సుందర నడుము కలిగిన సీత ఏమి చేయగలదు? నా ప్రియురాలు, నల్లటి చర్మం, పద్మనయన, మృదువైన మాటలు మాట్లాడే ఆమె—వసంతం వచ్చినపుడు, తన జీవితం విడిచిపెడుతుందన్న నమ్మకం నాకు కలుగుతోంది. నా హృదయంలో స్థిరమైన నిశ్చయమే: ఆ సీత, సద్గుణాలవంటి ఆమె, నా లేనిదాన్ని తట్టుకోలేరు. వైదేహి ప్రేమ నిజంగా నాలో స్థిరంగా ఉంది; నా ప్రేమ కూడా సీతకు అన్ని విధాలుగా స్థిరంగా ఉంది. ఈ పుష్పాల గాలి, మృదువుగా, చల్లగా తాకినా, నా ప్రియురాలిని గుర్తుచేసుకుంటూ, అది నాకు అగ్నిలా అనిపిస్తోంది. సీతతో ఉన్నప్పుడు ఈ గాలి ఆనందాన్ని ఇచ్చింది; ఇప్పుడు ఆమె లేకుండా, అది నాకు కేవలం దుఃఖాన్ని మాత్రమే ఇస్తోంది. ఆమె లేకుండా, ఆ పక్షి, కాకి, చెట్టుపై కూర్చొని ఆనందంగా అరుస్తోంది. ఆ పక్షి వైదేహికి ద్వారపాలకుడు; కానీ, ఆ పక్షి నన్ను విశాల నేత్రాలు కలిగిన ఆమెకు దగ్గరగా తీసుకువస్తుంది. చూడూ, లక్ష్మణా! అడవిలో పక్షుల అరుపు కామంతో నిండినట్లు, పుష్పాలతో నిండిన చెట్లపై పక్షులు పాడుతున్నాయి. గాలి ఈ ఎండుమిన పుష్పాలను చెలరేగిస్తోంది; తేనెటీగ, ప్రేమతో ముంచెత్తిన ప్రియురాలిని చేరినట్లుగా, ఒక్కసారిగా దగ్గరగా వస్తోంది. ఈ అశోక వృక్షం, ప్రేమికులకు ప్రియమైనది, నా ముందు నిలబడి, తన గాలి తాకిన పుష్పాలతో నన్ను బెదిరిస్తున్నట్లు, నా దుఃఖాన్ని పెంచుతోంది. చూడూ, లక్ష్మణా! మామిడి చెట్లు పుష్పాలతో నిండినవి, గాలి తాకడంలో ఆనందంగా, మనుషులు చందనంతో అలంకరించుకున్నట్లుగా, కామంతో ముంచెత్తినట్లు కనిపిస్తున్నాయి. సౌమిత్రీ కుమారుడా, పంపా తీరాల్లో అద్భుతమైన వనాల్లో, కిన్నరులు ఇక్కడ అక్కడ సంచరిస్తున్నారు, ఓ పురుషవృశ్శ! చూడూ, లక్ష్మణా! నీటిలో ప్రతిచోటా పరిమళభరితమైన పద్మాలు, ఉదయించే సూర్యుని వలె ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఈ పంపా, నిర్మలమైన నీటితో, పద్మాలు, నీలి కలువలు, హంసలు, నీటిపక్షులతో నిండినది, పరిమళభరితమైన పుష్పాలతో అలంకరించబడింది. పంపా చుట్టూ పద్మాలు, తేనెటీగలు వాటి రేఖలను తాకుతూ, నీటిలో యువ సూర్యుని వలె మెరుస్తున్నాయి. ఎప్పుడూ చక్రవాక పక్షులతో, అడవి శిఖరాల వివిధతతో, నీటికి వచ్చే ఏనుగులు, మృగాలతో అందంగా ఉంది. గాలి తాకిన అలలతో పద్మాలు, నిర్మలమైన నీటిలో, లక్ష్మణా, ప్రకాశంగా మెరుస్తున్నాయి. వైదేహి, పద్మపత్రాల వలె విశాలమైన నేత్రాలు కలిగిన ఆమెను చూడకుండా, పద్మం వలె ప్రియమైన ఆమెను చూడకుండా, జీవితం నాకు ఇష్టంగా లేదు. ఆహా! కామం ఎంత విచిత్రంగా ఉంది! ఇప్పటికీ, ఆ శుభమైన మాటలు మాట్లాడిన, దూరమైన, దుర్లభమైన సీతను గుర్తుచేస్తోంది. కామం నన్ను ముంచెత్తినా, వసంతం పుష్పాలతో నన్ను మళ్ళీ నాశనం చేయకుండా ఉంటే, నేను తట్టుకోగలిగేవాడిని. ఆమెతో ఉన్నప్పుడు నాకు ఆనందంగా ఉన్నవి, ఇప్పుడు ఆమె లేకుండా, ఆనందం లేని వాటిగా మారాయి. నా చూపు పద్మపు కొమ్మలు, ఆకులను చూస్తూ, అవి సీత నేత్రాల వలె ఉన్నాయని భావిస్తూ, లక్ష్మణా, వెదుకుతోంది.