రాముడు తన ప్రియమైన సీతను కోల్పోయి, లక్ష్మణుడితో తన మనసులోని బాధను ఇలా పంచుకున్నాడు: "సౌమిత్రి! సీతను చూడకుండా నాకు ఈ జీవితంలో ఏ ప్రయోజనం లేదు. ఈ వసంతకాలం ఎంత అందంగా, ప్రకాశంగా ఉందో, అది నాకోసం కాదు—ఆమె కోసమే. కోకిలల కూకలు నిండిన ఈ అరణ్యం, నా ప్రియమైనవారికోసం అలంకరించబడింది. ప్రేమ తపనతో పుట్టిన వసంత లక్షణాలు మరింత పెరుగుతున్నాయి. ఈ అందమైన చెట్లను చూస్తూ ఆ స్త్రీ కనబడకపోతే, నా లోపల మండుతున్న దుఃఖాగ్ని త్వరలోనే నన్ను భస్మం చేస్తుంది. నా లోపల పుట్టిన ఈ బాధ మరింత పెరుగుతూనే ఉంది. వైదేహిని చూడకపోవడం నా బాధను ఇంకా పెంచుతోంది. వసంతం కనిపించినా, అది చెమట, తపనలతో కలుషితమైంది. ఆ మృగనయన ఆమెను గుర్తు చేసుకుంటూ, ఆందోళన, దుఃఖంతో నేను బాధపడుతున్నాను. సౌమిత్రీ! ఈ చైత్ర అరణ్యపు క్రూరమైన గాలి నన్ను వేధిస్తోంది; చూడు, మయూరాలు ఇక్కడ అక్కడ నర్తిస్తూ ఎలా మెరుస్తున్నాయో. గాలి తాకినవేళ రెక్కలు క్రొత్త క్రిస్టల్ కిటికీల్లా మెరుస్తున్నాయి. ఆ మయూరాలు, మయూరిణులతో చుట్టుముట్టబడి, కామపాశానికి లోనయ్యాయి. నాకు మాత్రం, ప్రేమ తపనతో ఉన్న నాకీ దృశ్యాలు మరింత తపనను కలిగిస్తున్నాయి. చూడూ లక్ష్మణా, మయూరం నాట్యం చేస్తుంటే, దాని ప్రియురాలు పక్కనే నాట్యం చేస్తోంది. ఆ మయూరిణి, ప్రేమ బాధతో, తన ప్రియుడిని పర్వత శిఖరంపై అనుసరిస్తోంది. అలాగే, మయూరుడు కూడా తన ప్రియురాలిని మనసుతో వెంబడిస్తున్నాడు. తన అందమైన రెక్కలను విస్తరించి, అరుపులతో ఎగతాళి చేస్తున్నట్టు కనిపిస్తున్నాడు. ఈ అరణ్యంలో ఆ మయూరుడి ప్రియురాలిని రాక్షసుడు అపహరించలేదు కాబోలు. అందుకే, ఆ మయూరుడు తన ప్రియురాలితో ఈ మధురమైన అరణ్యంలో ఆనందంగా నాట్యం చేస్తున్నాడు. కానీ నాకు మాత్రం, ఈ పుష్పకాలంలో ఆమె లేకుండా జీవించడం అసహ్యంగా మారింది. చూడూ లక్ష్మణా, ఇతర జాతుల్లో కూడా కామభావం ఎలా కలుగుతుందో—ఈ మయూరిణి తన ప్రియుడి దగ్గరకు తపనతో వస్తోంది. నా విశాలమైన కళ్ళు కలిగిన జనకాత్మజ సీతను అపహరించకపోయి ఉంటే, ఆమె కూడా ప్రేమ తపనతో నాతో చేరి ఉండేది. చూడూ లక్ష్మణా, ఈ పువ్వులు నాకు వ్యర్థమే. చలికాలం తర్వాత, అడవులు పుష్పాలతో నిండిపోయినా, నాకు వాటిలో ఆనందం లేదు. చెట్లపై విరాజిల్లే అందమైన పువ్వులు, ఎంత అందమైనవైనా, తేనెటీగల గుంపులతో కలిసి నేలపై వ్యర్థంగా పడిపోతున్నాయి. పక్షులు సమూహంగా సంబరంగా పాడుకుంటూ, పరస్పరం పిలుచుకుంటున్నట్టుగా ఉన్నాయి. వాటి అరుపులు నా longingను మరింత రెచ్చగొడుతున్నాయి. వసంతం నా ప్రియురాలు ఉన్న చోట కూడా వచ్చినా ఉండవచ్చు. అలా అయితే, సీత కూడా నా లాంటి బాధలోనే ఉండి ఉండాలి. కాని, వసంతం ఆమె ఉన్న చోట చేరదేమో. నన్ను లేకుండా ఆ మృగనయన సీత ఎలా తట్టుకోగలదు? లేదా, వసంతం ఆమె ఉన్న చోట కూడా వస్తుందేమో. అప్పుడు, అందమైన నడుము కలిగిన ఆమె, ఇతరుల చేత అవమానించబడుతూ, ఏమి చేయగలదు? నా ప్రియురాలు, నల్లని చర్మం, పద్మాక్షి, మృదువైన మాటలు మాట్లాడే ఆమె—వసంతం వచ్చినప్పుడు, జీవితం వదిలివేస్తుందేమో. నా హృదయంలో ఒక నిశ్చయమైన భావన ఉంది: సీత, ఎంత సద్గుణవంతురాలైనా, నా విడిపోవడాన్ని తట్టుకోలేదు. వైదేహి ప్రేమ నాలో స్థిరంగా ఉంది; అలాగే, నా ప్రేమ కూడా సీతపై అన్ని విధాలా స్థిరంగా ఉంది. ఈ పుష్పవాయువు, మృదువుగా, చల్లగా వీస్తున్నా, నా ప్రియురాలిని గుర్తుచేసుకుంటూ, అది నాకు అగ్నిలా మండుతోంది. సీతతో ఉన్నప్పుడు ఈ గాలి ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చేది. ఇప్పుడు ఆమె లేకుండా, అది నాకు బాధనే ఇస్తోంది. ఆమె లేకుండా, చెట్టుపై కూర్చున్న కాకి ఆనందంగా కేకలు వేస్తోంది. ఆ పక్షి వైదేహికి ద్వారపాలకుడు. కానీ, ఆ పక్షి నన్ను విశాలకంటి సీత దగ్గరకు చేర్చగలదేమో. చూడూ లక్ష్మణా, అడవిలో పుష్పవృక్షాలపై పక్షులు, కామభావంతో, గుంపులుగా పాడుకుంటూ, అడవి నినాదాన్ని పెంచుతున్నాయి. గాలి ఈ నువ్వుల పుష్పగుచ్ఛాన్ని చెదరగొడుతోంది. తేనెటీగ, ఆకర్షితురాలైన ప్రియురాలిని తపనతో చేరినట్టు, ఆకస్మాత్తుగా వచ్చేస్తోంది. ఈ అశోకవృక్షం, ప్రేమికులకు ప్రీతికరమైనది, నా ముందు నిలబడి, తన గాలితో ఊగే పుష్పగుచ్ఛాలతో నా దుఃఖాన్ని పెంచుతూ, నన్ను బెదిరిస్తున్నట్టు ఉంది. చూడూ లక్ష్మణా, మామిడి చెట్లు పుష్పాలతో నిండిపోయి, గాలి తాకిడితో ఆనందంగా ఉల్లాసంగా కనిపిస్తున్నాయి. అవి మానవులు చందనం పూసుకున్నట్టు, కామభావంతో ఉన్నట్టు ఉన్నాయి. సౌమిత్రీ! పంపా తీరంలోని అద్భుతమైన వనాల్లో కిన్నరులు ఇక్కడ అక్కడ సంచరిస్తున్నారని చూడూ, నరశార్దూలా! నీటిలో ఎక్కడ చూసినా పరిమళభరితమైన కమలాలు, ఉదయసూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఈ పంపా సరస్సు, నిర్మలమైన నీటితో, కమలాలు, నీలవర్ణ లీలీలు, హంసలు, నీటిపక్షులతో నిండి, పరిమళభరిత పుష్పాలతో అలంకరించబడి ఉంది. పంపా చుట్టూ, తేనెటీగలు తాకిన కమలరేణువులతో, నీటిలో యువసూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తోంది. ఎప్పుడూ చక్రవాక పక్షులతో, అడవి కనుమలతో నిండి, నీటి కోసం వచ్చిన ఏనుగులు, జింకలతో అందంగా ఉంది. గాలి తాకిన నీటిలో కమలాలు ప్రకాశిస్తూ మెరిసిపోతున్నాయి, లక్ష్మణా! కమలదళ సమానమైన విశాలమైన కళ్ళు కలిగిన వైదేహిని చూడకపోతే, నాకు జీవితం ఇష్టంగా లేదు. ఆశ్చర్యం! ఈ కామం ఎంత వింతగా ఉంది! ఇప్పటికీ, ఆమెను గుర్తుచేస్తోంది—ఆ మహనీయురాలిని, దొరకని ఆమెను, శుభకరమైన మాటలు మాట్లాడిన ఆమెను. ఈ కామాన్ని తట్టుకోగలిగేవాడిని, కాని ఈ వసంతం, మళ్లీ పుష్పవృక్షాలతో నాకు బాధను కలిగించకపోతే. ఆమెతో ఉన్నప్పుడు నాకిష్టమైన అన్నీ విషయాలు, ఇప్పుడు ఆమె లేకుండా, ఆనందాన్ని ఇవ్వడం లేదు.