లక్ష్మణా, నా మనస్సు కోరికలతో మంటపడి, దుఃఖంలో మునిగిపోయింది. ఈ ఆనందంగా కూస్తున్న కోయిల నా మనస్సును మరింత కలవరపెడుతోంది. ఈ మధురమైన అరణ్యవీధిలో కోయిల మళ్ళీ మళ్ళీ కూస్తూ, ప్రేమతో నన్ను బాధిస్తుంది. ఒకప్పుడు ఆశ్రమంలో ఉన్నప్పుడు, ఆ కోయిల కూయడం విని నా ప్రియమైన సీత ఆనందంగా నన్ను పిలిచి, ఎంతో సంతోషించేది. చూడమ్ము, చుట్టూ ఉన్న చెట్లు, పొదలు, వల్లికలు అన్నీ రకాల పక్షులతో నిండిపోయి, వారు వేరువేరు రీతుల్లో కూస్తూ ఉన్నారు. ఆ పక్షులు తమ జతలతో కలసి ఆనందంగా సంచరిస్తూ, తేనెటీగల రాజు సైతం మధురమైన స్వరంతో ఆనందిస్తున్నాడు. ఈ నదికట్టపై పక్షుల గుంపులు ఉల్లాసంగా ఉండగా, కోయిలలు గట్టిగా కూస్తూ, మగ కోకిలలు గానం చేస్తూ ఉన్నారు. ఈ చెట్లు నా హృదయంలో ప్రేమాగ్ని రగిలించగా, అశోకవృక్షపు పుష్పగుచ్ఛాలు నిప్పు మంటలవలె మెరిసిపోతూ, తేనెటీగల గుంజు ధ్వనితో వాయువు నిండిపోయింది. చైత్రమాసపు వసంతపు ఎర్రని కొత్త ఆకులు నా మనస్సులో ప్రేమాగ్ని రగిలించగా, ఆమెను—సున్నితమైన కంటి రెప్పలు, అందమైన జుట్టు, మృదువైన మాటలు కలిగిన సీతను—చూడక నేను తట్టుకోలేకపోతున్నాను. ఆమెను చూడక, లక్ష్మణా, నాకు బతకడానికే అర్థం లేదు. ఈ అందమైన వసంతకాలం నా ప్రియమైన సీత కోసం మాత్రమే. కోకిలల కూగు ధ్వనులతో అరణ్యం సీత కోసం అలంకరించబడినట్టు ఉంది. ప్రేమతపనతో జనించిన వసంత లక్షణాలు మరింత పెరుగుతున్నాయి. ఈ అందమైన చెట్లను చూస్తూ ఆమెను చూడలేకపోవడం వల్ల నా దుఃఖాగ్ని త్వరలో నన్ను కాల్చేస్తుంది. నా అంతరంలో పుట్టిన ఈ దుఃఖం మరింత పెరుగుతూనే ఉంది; సీత కనిపించక, నా బాధ పెరుగుతోంది. వసంతకాలం కనిపించినా, అది చెమట, తపనతో కలిసిపోయింది. ఆ జింక కన్నుల సీతను తాపం, ఆందోళన నన్ను బాధిస్తోంది. ఈ చైత్ర అరణ్యపు క్రూరమైన గాలి నన్ను బాధిస్తోంది, లక్ష్మణా; చూడూ, మయూరాలు ఇక్కడ అక్కడ నర్తిస్తూ మెరిసిపోతున్నాయి. ఈ మయూరాలు, గాలి తాకిడితో రెక్కలు స్పష్టంగా మెరిసిపోతూ, మయూరిణులతో చుట్టుముట్టబడి, కామంతో పరవశించాయి. నాకు, ప్రేమతో మునిగిపోయిన నాకైతే, ఈ దృశ్యాలు మరింత తపనను పెంచుతున్నాయి. చూడమ్ము, లక్ష్మణా, మయూరం నర్తిస్తే, మయూరిణి కూడా అతని పక్కన నర్తిస్తోంది. ఆ మయూరిణి ప్రేమతో బాధపడుతూ తన మయూరుని కొండ ఒడ్డున వెంటాడుతుంది; అలాగే మయూరుడు తన ప్రియమైనవారిని మనసారా వెంబడిస్తున్నాడు. అతను తన అందమైన రెక్కలు విప్పి, గర్వంగా అరుస్తూ, ఈ అరణ్యంలో అతని ప్రియమైనవారిని రాక్షసుడు అపహరించలేదు అనిపిస్తోంది. అందుకే అతను తన ప్రియమయూరిణితో ఈ మధురమైన అడవిలో ఆనందంగా నర్తిస్తున్నాడు. కానీ నాకు, ఈ పుష్పసమృద్ధి కాలంలో ఆమె లేని జీవనం అసహ్యంగా ఉంది. చూడమ్ము, లక్ష్మణా, ఇతర జాతులలో కూడా ఎలా ప్రేమా తపన కలుగుతుందో! ఈ మయూరిణి తన మయూరుని కోరికతో దగ్గరగా వస్తోంది. నా విశాలమైన కళ్ల సీతను రాక్షసుడు అపహరించకపోయినట్లయితే, ఆమె కూడా ప్రేమతో నన్ను వెతుక్కుంటూ వచ్చేది. చూడమ్ము, లక్ష్మణా, ఈ పువ్వులు నాకు వ్యర్థంగా ఉన్నాయి; చలికాలం తరువాత అడవులు పుష్పాలతో నిండినా, నాకు ఫలితం లేదు. ఈ చెట్ల అందమైన పువ్వులు ఎంత అందంగా ఉన్నా, అవి తేనెటీగలతో కలిసి నేలపై వ్యర్థంగా పడిపోతున్నాయి. పక్షులు గుంపులుగా ఆనందంగా కూస్తూ, ఒకదానికొకటి పిలిచినట్టు గానం చేస్తున్నాయి; వాటి స్వరాలు నా longingను మరింత పెంచుతున్నాయి. వసంతం నా ప్రియమైనది ఉండే చోటుకూడా వచ్చి ఉంటే, సీత కూడా నన్ను మించిన దుఃఖంతో బాధపడుతూ ఉండాలి. కాని వసంతం ఆమె ఉన్న ప్రదేశాన్ని తాకదేమో; నన్ను లేకుండా ఆ కృష్ణకంటి సీత ఎలా తట్టుకుంటుంది? లేదా వసంతం అక్కడికి వచ్చినా, ఆ సుందరీ ఏమి చేస్తుంది? ఇతరులచే అవమానించబడిన ఆమె ఏం చేయగలదు? నా ప్రియమైనది, నల్లని చర్మం, కమలాక్షి, మృదువుగా మాట్లాడే సీత వసంతం రాగానే జీవితం వదిలివేస్తుందని అనిపిస్తోంది. నా హృదయంలో ఒక నిశ్చయమైన నమ్మకం ఉంది: సీత, ఆ ధర్మనిష్ఠురాలు, నా లేకుండా ఉండలేను. వేదికైన సీత ప్రేమ నాలో స్థిరంగా ఉంది; నా ప్రేమ కూడా ఆమెపై అలాగే స్థిరంగా ఉంది. ఈ పుష్పవాయువు, మృదువుగా, చల్లగా తాకినా, నా ప్రియమైనవారిని తలుచుకుంటే అది నాకు అగ్నిలా అనిపిస్తోంది. ఒకప్పుడు సీతతో ఈ గాలి ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చేది; ఇప్పుడు ఆమె లేకుండా అది నన్ను బాధిస్తుంది. ఆమె లేకుండా, ఆ చెట్టు మీద కూర్చున్న కాకి ఆనందంగా కూస్తోంది. ఆ పక్షి వేదికైన సీతకు ద్వారపాలకుడు; కానీ ఆ పక్షి నన్ను నా విశాలకంటి సీత దగ్గరకు తీసుకువస్తుంది. చూడమ్ము, లక్ష్మణా, పుష్పవృక్షాలపై పక్షులు గానం చేస్తూ, అడవి కామంతో నిండిపోయినట్టు ధ్వని వినిపిస్తోంది. ఈ వాయువు తిలప పుష్పగుచ్ఛాన్ని చెలరేగించగా, తేనెటీగ ఆకస్మాత్తుగా, ప్రేమతో ప్రేరేపితమైన ప్రియమైనవారిని చేరినట్టు వస్తోంది. ఈ అశోకవృక్షం, ప్రియులచే ఆదరించబడే వృక్షం, నా ముందు నిలబడి, తన గాలిలో ఊగిపడే పుష్పగుచ్ఛాలతో నన్ను హెచ్చరిస్తున్నట్టు, నా దుఃఖాన్ని పెంచుతోంది. చూడమ్ము, లక్ష్మణా, మామిడి చెట్లు పుష్పాలతో నిండిపోయి, గాలి తాకిడిలో ఉల్లాసంగా ఊగిపోతూ, చంద్రపుష్పాలతో అలంకరించుకున్న మనుష్యులవలె కామంతో పరవశించాయి. సుమిత్రానందన, పాంపా తీరం వెంట ఉన్న ఆ అద్భుతమైన వనాల్లో కిన్నరులు ఇక్కడ అక్కడ సంచరిస్తున్నారు, ఓ పురుషవ్యాఘ్రా. చూడమ్ము, లక్ష్మణా, నీటిలో ప్రతిచోటా పరిమళభరితమైన కమలాలు, ఉదయసూర్యునివలె ప్రకాశిస్తూ మెరిసిపోతున్నాయి.