సౌమిత్రి, ఈ వసంత కాలంలో పక్షుల కిలకిల ధ్వనులతో నిండిపోయిన ఈ అడవి నా దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతోంది. సీతను కోల్పోయిన నేను, ఈ వాతావరణంలో నా మనస్సు మరింత బాధతో నిండిపోతోంది. కోరికలు నన్ను వేధిస్తున్నాయి, ఆనందంగా కూస్తున్న కోకిల పిలుపు నా హృదయాన్ని తాకుతోంది. ఈ సుందరమైన అడవి ప్రవాహంలో ఆనందంగా కూస్తున్న కోకిల, ప్రేమతో నన్ను మరింత బాధకు గురిచేస్తోంది. ఒకప్పుడు, ఆశ్రమంలో ఉన్నప్పుడు ఈ కోకిల పిలుపు వినగానే నా ప్రియ సీత, ఆనందంగా నన్ను పిలిచి ఎంతో సంతోషించింది. చూడు, లక్ష్మణా, చుట్టూ ఉన్న చెట్లు, పొదలు, లతలు ఎన్నో రకాల పక్షులతో నిండిపోయి, వాటి వివిధ గీతాలను ఆలపిస్తున్నాయి. పక్షులు తమ జతలతో కలిసి ఆనందంగా గుంపులుగా సంచరిస్తూ, తేనెటీగల రాజు కూడా మధురమైన స్వరాలతో హర్షంగా ఉంది. ఈ నది ఒడ్డున పక్షుల గుంపులు హర్షంతో ఉన్నాయ; కోకిలలు, కోకిల పురుషులు కలిసికూడి గానం చేస్తున్నారు. ఈ చెట్లు నా మనసులో ప్రేమాగ్ని రగిలిస్తున్నాయి. అశోకమొక్క పుష్పాలు నిప్పులా మెరుస్తున్నాయి; తేనెటీగల గుంపుల మధుర గానంతో వాతావరణం నిండిపోయింది. వసంత కాలం తన ఎర్రటి కొత్త ఆకులతో నా హృదయాన్ని కాల్చుతోంది, ఎందుకంటే ఆ మృదువైన కంటి రెప్పలు, అందమైన జుట్టు, మధురమైన మాటలు కలిగిన ఆమెను నేను చూడలేకున్నాను. ఆమెను చూడకపోతే, సౌమిత్రి, నాకు ఈ జీవితంలో ఉద్దేశం లేదు; ఈ అందమైన, ప్రకాశవంతమైన కాలం ఆమె కోసమే పుట్టింది. కోకిలల కేకలతో నిండిన ఈ అడవి నా ప్రియ సీత కోసం అలంకరించబడి ఉంది; ప్రేమ కోరికతో పుట్టిన వసంత లక్షణాలు పెరుగుతున్నాయి. ఈ అందమైన చెట్లు చూస్తూ, ఆ మహిళను చూడకపోవడంతో నా వ్యథాగ్ని త్వరలోనే నన్ను కాల్చేస్తుంది. నా లోపల నుంచి వచ్చే ఈ దుఃఖం మరింత పెరుగుతుంది; వేదిహి కనబడకుండా ఉండడం నా బాధను ఇక్కడ పెంచుతోంది. కనిపిస్తున్న వసంతం కూడా చెమట, కోరికలతో కలుషితమై ఉంది; ఆ మృగనయన ఆమె, ఆందోళనతో, దుఃఖంతో నన్ను బాధిస్తోంది. క్రూరమైన చైత్ర వనపు గాలి నన్ను వేధిస్తోంది, సౌమిత్రి; చూడవు, మయూరాలు ఇక్కడ అక్కడ నాట్యం చేస్తూ మెరిసిపోతున్నాయి. గాలి తాకిన మయూరాల రెక్కలు క్రిస్టల్ కిటికీల్లా మెరుస్తున్నాయి; మయూరులు తమ సతీలతో కలిసి, ప్రేమలో మునిగి ఉన్నారు. నాకు మాత్రం, ప్రేమలో మునిగిపోయిన నాకు, ఈ దృశ్యాలు నా కోరికను మరింత పెంచుతున్నాయి. చూడవు లక్ష్మణా, మయూరం నాట్యం చేస్తుంటే, మయూరి కూడా అతని పక్కన నాట్యం చేస్తోంది. ఆ మయూరి, ప్రేమతో బాధపడుతూ, కొండపై తన మయూర భర్తను అనుసరిస్తోంది; అలాగే మయూరుడు కూడా తన ప్రియురాలిని హృదయంతో వెంబడిస్తున్నాడు. తన అందమైన రెక్కలు విప్పి, గర్వంగా అరుస్తూ, ఈ అడవిలో అతని ప్రియురాలిని రాక్షసుడు అపహరించలేదని చెప్పినట్లుంది. అందుకే, ఈ సుందర వనంలో తన ప్రియురాలితో కలిసి మయూరుడు ఆనందంగా నాట్యం చేస్తున్నాడు. కానీ నాకు మాత్రం, ఈ పుష్పభరిత వసంతంలో ఆమె లేకుండా జీవించడం అసహ్యంగా ఉంది. చూడవు లక్ష్మణా, ఇతర జాతుల ప్రాణుల్లో కూడా ప్రేమ ఎలా రగిలిందో; ఈ మయూరి తన మయూర భర్తను కోరికతో దగ్గరగా వెళ్ళింది. నా విశాలనేత్ర సీతను అపహరించకపోతే, ఆమె కూడా ప్రేమతో నాతో చేరేది. చూడవు లక్ష్మణా, ఈ పువ్వులు నాకు వ్యర్థమే; చలికాలం తర్వాత అడవులు పుష్పాలతో నిండినా, నాకు ఫలితం లేదు. చెట్ల అందమైన పువ్వులు, ఎంత అందంగా ఉన్నా, తేనెటీగల గుంపులతో కలిసి నేలపై వ్యర్థంగా పడిపోతున్నాయి. పక్షులు గుంపులుగా కలిసి ఆనందంగా ఆలపిస్తూ, ఒకదానిని మరొకటి పిలుచుకుంటూ, వాటి కేకలు నా కోరికను మరింత రగిలిస్తున్నాయి. నా ప్రియురాలికూడా ఉన్న చోట వసంతం వచ్చి ఉంటే, సీత కూడా నాదిలా దుఃఖంతో బలహీనంగా ఉంది. కాని వసంతం ఆమె ఉన్న చోటికి చేరదేమో; నన్ను లేకుండా ఆ కలికళ్లు గల సీత ఎలా ఉండగలదు? లేదా వసంతం ఆమె వద్దకు వచ్చినా ఉండొచ్చు; అందమైన నడుముతో ఉన్న ఆమె, ఇతరుల దుర్ముఖంతో, ఏమి చేయగలదు? నా ప్రియురాలు, నల్లని చర్మం, కమలాక్షి, మృదువైన మాటలు కలిగి ఉన్న ఆమె, వసంతం రాగానే జీవితం విడిచిపెడుతుందేమో. నా హృదయంలో ఒక నిశ్చయమైన భావన ఉంది—ధర్మనిష్ఠురాలైన సీత, నా విడిపోతే తట్టుకోలేను. వేదిహి ప్రేమ నాలో స్థిరంగా ఉంది; అలాగే నా ప్రేమ కూడా సీతపై ప్రతి విధంగా స్థిరంగా ఉంది. ఈ పుష్పభరిత సుగంధ గాలి, మృదువుగా, చల్లగా ఉన్నా, నా ప్రియురాలిని గుర్తుచేసుకుంటూ నాకు నిప్పులా అనిపిస్తోంది. ఒకప్పుడు సీతతో ఉన్నప్పుడు ఈ గాలి ఎంతో సంతోషాన్ని ఇచ్చింది; ఇప్పుడు ఆమె లేకుండా ఈ గాలి నాకు కేవలం బాధనే ఇస్తోంది. ఆమె లేకుండా, చెట్టుపై కూర్చున్న కాకి ఆనందంగా కూస్తోంది. ఆ పక్షి వేదిహికి ద్వారపాలకుడు; కానీ ఆ పక్షి నన్ను విశాలనేత్ర సీత దగ్గరికి తీసుకెళ్తుంది. చూడవు లక్ష్మణా, పుష్పాలతో నిండిన చెట్లపై పక్షులు కూస్తూ, అడవిలో ప్రేమతో నిండిన శబ్దం మారుమోగుతోంది. గాలి ఈ నువ్వుల పుష్పాలను చల్లిపెడుతోంది; తేనెటీగ ఆకస్మాత్తుగా దగ్గరకు వస్తోంది, ప్రేమతో ఉల్లాసంగా ఉన్న ప్రియురాలిని చేరినట్లుగా. ప్రేమికులకు ప్రియమైన ఈ అశోకమొక్క నా ముందు నిలబడి, తన గాలిలో ఊగే పుష్పాలతో నా దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతోంది, నన్ను బెదిరిస్తున్నట్లుగా ఉంది. చూడు లక్ష్మణా, మామిడి చెట్లు పుష్పాలతో నిండిపోయి, గాలి తాకిడితో ఉల్లాసంగా ఉన్న మనుష్యుల్లా, వాసనతో ఉల్లాసంగా ఉన్నాయి. సుమిత్ర కుమారా, పాంపా తీరం వెంబడి అద్భుతమైన వనాల్లో కిన్నరులు ఇక్కడ అక్కడ సంచరిస్తూ కనిపిస్తున్నారు, నరశార్దూలా.