సౌమిత్రి, ఈ వసంత ఋతువులో ప్రకృతి ఎంత అందంగా ఉందో చూడు! చెట్లపై, చెట్ల క్రింద, గాలిలో ఎక్కడ చూసినా పూలతో ఆడుకుంటున్నట్లు గాలి కదులుతోంది. పుష్పాలతో నిండిన కొమ్మలను గాలి ఊపుతుంటే, ఆ ఊపులో తేనెటీగలు మధురంగా గుంజుకుంటూ పువ్వుల మధ్య సంచరిస్తున్నాయి. పర్వత గుహల్లోంచి వచ్చే ఈ గాలి, మత్తులో మునిగిపోయిన కోయిలలు మధురంగా కూస్తూ చెట్లను నాట్యమాడిస్తున్నట్లు అనిపిస్తోంది. చెట్ల కొమ్మలు ఒకదానితో ఒకటి చుట్టుకుని, గాలి తీవ్రంగా ఊపుతున్నప్పుడు, అవన్నీ ఒకే తాడుతో నడిపించబడుతున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి. ఈ గాలి, చందనపు గాలి లాగా చల్లగా, మృదువుగా తాకుతూ పవిత్రమైన పరిమళాన్ని తీసుకొస్తోంది, అలసటను పోగొడుతోంది. తేనె పరిమళంతో నిండిన అడవిలో గాలి ఊపుతో చెట్లు ఏడుస్తున్నట్టు అనిపించగా, తేనెటీగలు గుంజుకుంటూ స్వరాన్ని కలిపి పాడుతున్నాయి. ఈ అందమైన పర్వత శిఖరాలు, పుష్పాలతో అలంకరించబడి, మహా వృక్షాలతో చుట్టబడి ప్రకాశిస్తున్నాయి. పూలతో నిండిన చెట్ల పైభాగాలు, గాలిలో ఊగుతూ, తేనెటీగలు అలంకారాల్లా అలరిస్తూ, ఎవరో వాటిని స్తుతిస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది. చూడూ, ఈ కార్ణికార వృక్షాలు ఎక్కడికక్కడ పుష్పించాయి; పసుపు వస్త్రాలు ధరించిన పురుషుల్లా, బంగారంతో కప్పబడి మెరిసిపోతున్నాయి. సౌమిత్రి, ఈ వసంత ఋతువు పక్షుల కూళ్లతో మారుమోగుతోంది. కాని, సీతను కోల్పోయిన నేను, ఈ ఋతువు నా దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతోంది. కోరికలు నన్ను బాధిస్తున్నాయి, దుఃఖంతో మునిగిపోయిన నన్ను, ఆనందంగా కూస్తున్న కోయిల పిలుస్తోంది. ఈ అందమైన అడవి ప్రవాహంలో, ఆ కోయిల మళ్ళీ కూస్తే, ప్రేమతో నేను మరింత బాధపడతాను. ఒకసారి, ఆశ్రమంలో ఉండగా ఆ కోయిల కూశినప్పుడు, నా ప్రియమైన సీత ఆనందంగా నన్ను పిలిచి, ఎంతో సంతోషపడింది. చూడూ, చుట్టూ చెట్లు, పొదలు, వల్లెలు ఎన్నో రకాల పక్షులతో నిండిపోయి, వాటి పాటలతో మారుమోగుతున్నాయి. పక్షులు తమ జతలతో కలిసిపోతూ ఆనందంగా ఉన్నాయి, తేనెటీగల రాజు కూడా మధురమైన స్వరంతో సంతోషంగా ఉన్నాడు. ఈ నదీ తీరంలో పక్షుల గుంపులు ఆనందంగా ఉన్నాయి; కోయిలలు గట్టిగా కూస్తున్నాయి, మగ కోకిలలు పాటలు పాడుతున్నాయి. ఈ చెట్లు నా మనసులో ప్రేమాగ్నిని రాజేస్తున్నాయి; అశోక పుష్ప సమూహాలు అగ్నికణాల్లా మెరిసిపోతున్నాయి, తేనెటీగల గుంజు ధ్వని వినిపిస్తోంది. కొత్త ఎరుపు ఆకులతో వసంతాగ్ని నన్ను కాల్చేస్తోంది; ఎందుకంటే, ఆ మృదువైన కనుబొమ్మలు, అందమైన జుట్టు, మధురమైన మాటలతో ఉన్న ఆమెను నేను చూడలేకపోతున్నాను. ఆమెను చూడకుండా నాకు జీవితం వ్యర్థం, సౌమిత్రీ! ఈ అందమైన ఋతువు సీత కోసం మాత్రమే. కోకిలల కూళ్లతో అడవి అలంకరించబడింది, నిస్సందేహంగా ఇది నా ప్రియమైన సీత కోసం. వసంత లక్షణాలు ప్రేమ కోరికతో పెరుగుతున్నాయి. ఈ అందమైన చెట్లను చూస్తూ, ఆమె కనబడకపోవడం వల్ల నా దుఃఖాగ్ని నన్ను త్వరలో కాల్చేస్తుంది. నా లోపలి దుఃఖం మరింత పెరుగుతోంది; సీత కనబడకపోవడం వల్ల నా బాధ పెరుగుతోంది. వసంతం కనిపిస్తున్నా, నా చెమట, కోరికలతో మలినమైపోయింది; ఆ మృగనయన సీత, ఆందోళన, దుఃఖంతో నన్ను బాధిస్తోంది. చైత్ర అడవి యొక్క క్రూరమైన గాలి నన్ను బాధిస్తోంది, సౌమిత్రీ! చూడూ, నెమళ్ళు ఇక్కడ అక్కడ నాట్యం చేస్తూ మెరిసిపోతున్నాయి. గాలి ఊపుతో వాటి రెక్కలు స్ఫటికపు కిటికీల్లా మెరిసిపోతుండగా, ఆ నెమళ్ళు తమ జతలతో కలసి మత్తులో మునిగిపోతున్నాయి. ప్రేమతో నిండిన నాకు, ఈ దృశ్యాలు మరింత కోరికను పెంచుతున్నాయి. చూడూ లక్ష్మణా, నెమళ్ళు నాట్యం చేస్తుంటే, నెమళ్లి కూడా పక్కన నాట్యం చేస్తోంది. ఆ నెమళ్లి ప్రేమతో బాధపడుతూ తన జతను పర్వతపు ఒడ్డున వెంబడిస్తోంది; అలాగే, నెమళ్ళు తన ప్రియమైనదాన్ని మనసారా అనుసరిస్తోంది. తన అందమైన రెక్కలను విరజిమ్ముతూ, గర్జనతో ఎగతాళి చేసినట్టు, ఈ అడవిలో నెమళ్లి రాక్షసునిచే అపహరించబడలేదు. అందుకే తన ప్రియమైనదానితో ఈ మధురమైన అడవిలో నాట్యం చేస్తోంది. కానీ నాకు, ఈ పుష్ప ఋతువులో ఆమె లేకుండా జీవించడం అసహ్యంగా మారింది. లక్ష్మణా, చూడూ! ఇతర జంతువుల్లో కూడా ప్రేమ ఉద్రేకం కలుగుతోంది; ఆ నెమళ్లి తన జతవైపు కోరికతో వస్తోంది. ఆమె అపహరించబడకపోయి ఉంటే, నా విశాలమైన కళ్ల సీత కూడా ప్రేమతో నా దగ్గరకు వచ్చేది. చూడూ లక్ష్మణా, ఈ పుష్పాలు నాకు వ్యర్థం; చలికాలం తర్వాత, అడవులు పుష్పాలతో నిండిపోయినా నాకు ఉపయోగం లేదు. చెట్ల అందమైన పూలు, ఎంత అందమైనా, తేనెటీగలతో కలసి నేలపై వ్యర్థంగా పడిపోతున్నాయి. పక్షులు గుంపులుగా ఆనందంగా పాటలు పాడుకుంటూ, ఒకదానికొకటి పిలుస్తున్నాయి; వాటి కూళ్లు నా మనసులో కోరికను రేపుతున్నాయి. వసంతం నా ప్రియమైనది ఉన్న చోట కూడా వచ్చినా, సీత కూడా నిస్సహాయంగా, నా లాగే బాధపడుతోంది. వసంతం ఆమె ఉన్న చోటికి రాకపోవచ్చు; లేకుంటే, ఆ మృదుల కళ్ల సీతా నన్ను లేకుండా ఎలా భరించగలదు? లేదా, వసంతం ఆమె ఉన్న చోటికి వచ్చినా, అందమైన నడుముతో ఉన్న ఆమె, ఇతరులచే తక్కువగా భావించబడితే ఏమి చేస్తుంది? నా ప్రియమైనది, నల్లటి చర్మం, కమలాకళ్లతో, మృదువైన మాటలతో—వసంతం వచ్చినప్పుడు, ఆమె జీవితం విడిచిపెడుతుందేమో. నా హృదయంలో ఒక నిశ్చయమైన భావన కలుగుతోంది: సీత, అంత ధర్మనిష్ఠురాలై, నా విరహాన్ని భరించలేకపోతుంది. వైదేహి ప్రేమ నాపై నిశ్చలంగా ఉంది; అలాగే, నా ప్రేమ కూడా సీతపై అన్ని విధాలా నిశ్చలంగా ఉంది.