సౌమిత్రీ, పాంపా సరస్సును చూడు. అది పచ్చబెరలు వంటి నిర్మలమైన నీటితో, వికసిస్తున్న పద్మాలతో, నీలినీళి ఉట్తలులతో అలంకృతమై, వివిధ వృక్షాలతో అందంగా ఉంది. పాంపా అరణ్యాన్ని చూడు, సౌమిత్రీ! అది చూడటానికి ఎంతో మధురంగా ఉంది; అక్కడ పర్వతాలు ప్రకాశిస్తూ, వృక్షాలు శిఖరాల్లా నిలబడి ఉన్నాయి. అయితే, భరతుని కోసం, అలాగే వైదేహిని అపహరించబడిన బాధతో నా మనస్సు దుఃఖంలో మునిగిపోయింది. అయినా, సీత కోసం నేను తపించుకుంటూ ఉన్నా, చిత్రకూట అరణ్యంతో అలంకృతమైన పాంపా సరస్సు ఎంతో అందంగా మెరిసిపోతోంది—అనేక రకాల పుష్పాలు విరజిల్లి, చల్లని నీరు ప్రవహిస్తూ, మంగళకరంగా ఉంది. పద్మాలతో కప్పబడిన ఈ సరస్సు చూడటానికి ఎంతో మధురంగా ఉంది; నాగులు, అడవి జంతువులు తరచూ వస్తూ, మృగాలు, పక్షులు అక్కడ నిండుగా ఉన్నాయి. నీలం, పసుపు రంగుల గడ్డి పొలాలు చెట్లపై వివిధ వికసించిన పుష్పాల సమూహాలతో ప్రత్యేకంగా ప్రకాశిస్తున్నట్లుగా కనబడుతున్నాయి. పర్వతశిఖరాలు చుట్టూ ఘనంగా వికసించిన పుష్పాలతో అలంకృతమై, ఎక్కడ చూసినా పుష్పాల తోటలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాయి. ఈ మృదువైన గాలి ఎంతో హర్షదాయకంగా ఉంది, సౌమిత్రీ! వసంత ఋతువు పరిమళభరితంగా, మధురంగా ఉంది; చెట్లు కొత్త పువ్వులు, పండ్లతో నిండిపోయాయి. పుష్పాలతో నిండిన అరణ్యాల ఆకారాలను చూడు, సౌమిత్రీ! అవి మేఘాలు వర్షాన్ని కురిపించినట్టుగా పుష్పాలను భూమిపై చల్లుతున్నాయి. ఈ అందమైన పీఠభూములపై, వివిధ అడవి వృక్షాలు గాలి బలంతో ఊగిపడి, తమ పువ్వులను నేలపై చల్లుతున్నాయి. చూడు, సౌమిత్రీ! గాలి ఎక్కడైనా పడ్డ పువ్వులతో, పడిపోతున్న పువ్వులతో, ఇంకా చెట్లపై ఉన్న పువ్వులతో ఆడుకుంటున్నట్లుగా ఉంది. అనేక పుష్పభరిత శాఖలను ఊపుతూ, ఆ గాలి పువ్వుల మధ్య తేనెటీగలు గుంజుతున్న శబ్దంతో కూడి ఉంది. మత్తులో ఉన్న కోకిలలు గాఢమైన స్వరాలతో పాడుతుంటే, ఆ గాలి పర్వత గుహల నుండి వస్తూ చెట్లను నాట్యం చేయిస్తున్నట్లుగా ఉంది. అన్ని వైపులా గాలి ఉద్ధృతంగా ఊదడంతో, శాఖల చివర్లు కలిసిపోతూ, చెట్లు పరస్పరం జాలిగా ముడివేసుకున్నట్టుగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ గాలి, చందనపు చల్లదనం లాంటిది, శరీరానికి హర్షదాయకంగా తాకుతూ, పవిత్రమైన పరిమళాన్ని తీసుకువస్తోంది; అలసటను పోగొడుతోంది. తేనె పరిమళభరిత అడవుల్లో తేనెటీగలు గుంజుతున్న శబ్దంతో, గాలి ఊపుతో చెట్లు అరుస్తున్నట్లుగా అనిపిస్తోంది. సుందరమైన పర్వత కిందివైపులలో, మధురమైన పుష్పాలతో అలంకృతమైన శిఖరాలు, గొప్ప వృక్షాలతో కలిసిపోతూ, ఎంతో వైభవంగా కనిపిస్తున్నాయి. పుష్పాలతో కప్పబడిన చెట్ల కిరీటాలు గాలి ఊపుతో ఊగిపోతూ, తేనెటీగలు అలంకారాల్లా అలంకరించబడి, వాటి గురించి పాడుతున్నట్లు అనిపిస్తోంది. చూడు, సర్వత్రా వికసించిన కర్ణికార వృక్షాలు పసుపు వస్త్రాలు ధరించిన పురుషులు, బంగారు అలంకారాలు వేసుకున్నట్టు ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఈ వసంతకాలం, సౌమిత్రీ, అనేక పక్షుల గానంతో మారుమోగుతోంది; కానీ సీత లేకపోవడం వల్ల నా దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతోంది. కామవేదన నన్ను బాధిస్తోంది; సంతోషంగా పాడే కోకిల పిలుపు నా హృదయంలో దుఃఖాన్ని కలిగిస్తోంది. ఈ సంతోషకరమైన కోకిల, లక్ష్మణా, ఈ మధురమైన అడవి ప్రవాహంలో పాడుతుంది; ప్రేమలో మునిగిపోయి, నన్ను మరింత బాధకు గురిచేస్తుంది. ఒకసారి ఆశ్రమంలో ఉన్నప్పుడు, దాని పిలుపు విన్న నా ప్రియమైన సీత, ఆనందంతో నన్ను పిలిచి, ఎంతో హర్షించేది. చూడు, చుట్టూ ఉన్న చెట్లు, పొదలు, వల్లెలన్నీ అనేక రకాల పక్షులతో నిండిపోయి, ప్రతి ఒక్కటి తమతమ గానాలతో మారుమోగుతున్నాయి. ఆ పక్షులు తమ జంటలతో కలిసిపోతూ, స్వీయ గూళ్లలో ఆనందంగా ఉన్నారు, సౌమిత్రీ! తేనెటీగల రాజు కూడా పరవశంగా ఉన్నాడు; వాటి స్వరాలు మధురంగా వినిపిస్తున్నాయి. ఈ నదీ తీరంలో పక్షుల గుంపులు ఆనందంగా ఉన్నాయి; కోకిలలు గాఢంగా పాడుతూ, కోకిల పురుషులు మధురంగా ఆలపిస్తున్నారు. ఈ చెట్లు నా హృదయంలో ప్రేమాగ్ని రగిలిస్తున్నాయి; అశోక వృక్షాల సమూహాలు అగ్నికణాల్లా మెరిసిపోతూ, తేనెటీగల గుంజుడు గాలిలో మారుమోగుతోంది. వసంత ఋతువు, కొత్త ఎర్రని ఆకులతో, నన్ను కాల్చేస్తోంది; ఎందుకంటే, ఆమెను—సున్నితమైన రెప్పలు, మృదులమైన జుట్టు, మధురమైన మాటలతో ఉన్న సీతను—నేను చూడడం లేదు. ఆమెను చూడకుండా, సౌమిత్రీ, నాకు జీవితం వ్యర్థం; ఈ అందమైన, ప్రకాశవంతమైన ఋతువు ఆమె కోసమే. కోకిలల గానంతో నిండిన అడవి నా ప్రియమైన సీత కోసం అలంకరించబడింది, నిష్కళంకుడా! ప్రేమ కోరికతో పుట్టిన వసంత లక్షణాలు పెరిగిపోతున్నాయి. ఈ దుఃఖాగ్ని త్వరలో నన్ను కాల్చివేస్తుంది; ఈ అందమైన చెట్లను చూస్తూ, ఆ స్త్రీని చూడకపోవడం వల్ల. నా లోపల నుండే ఈ దుఃఖం పెరుగుతుంది; సీతను చూడకపోవడం వల్ల నా బాధ మరింత పెరిగిపోతోంది. ఈ వసంతం, ఎక్కడైనా కనిపిస్తున్నా కూడా, చెమట, కోరికతో కలిసిపోయి ఉంది; ఆ మృగనయన సీత, ఆందోళన, దుఃఖంతో నన్ను బాధిస్తోంది. క్రూరమైన చైత్ర అడవి గాలి నన్ను బాధిస్తోంది, సౌమిత్రీ! చూడు, నాట్యం చేస్తూ మయూరాలు ఎలా ప్రకాశిస్తున్నాయో. గాలి తాకడంతో వారి రెక్కలు క్రిస్టల్ కిటికీల్లా మెరిసిపోతూ, మయూరాలు మయూరిలతో చుట్టూ ఉండి, కామపరవశంలో మునిగిపోయాయి. నాకు మాత్రం, ప్రేమలో మునిగిపోయిన నాకు, ఈ దృశ్యాలు మరింత కోరికను పెంచుతున్నాయి. చూడు, లక్ష్మణా! మయూరుడు నాట్యం చేస్తుంటే, అతని ప్రియమైన మయూరి కూడా పక్కనే నాట్యం చేస్తోంది. ఈ మయూరి ప్రేమవేదనతో తన మిత్రుడిని పర్వత శిఖరంపై అనుసరిస్తోంది; అలాగే మయూరుడు కూడా తన ప్రియమైనదాన్ని హృదయపూర్వకంగా వెంబడిస్తున్నాడు. అతని అందమైన రెక్కలను విస్తరించి, మయూరుడు అరుస్తూ అపహాస్యంగా ఉన్నాడు; కాని ఈ అడవిలో అతని ప్రియమైన మయూరిని ఎవరూ అపహరించలేదు. అందుకే అతను తన ప్రియమైనదితో ఈ మధురమైన అడవుల్లో ఆనందంగా నాట్యం చేస్తున్నాడు; కానీ నా పరిస్థితి వేరుగా ఉంది—ఈ పుష్పకాలంలో ఆమె లేకుండా జీవించడం నాకు అసహ్యంగా ఉంది. చూడు, లక్ష్మణా! వేరే జాతులలో కూడా కామవేదన ఎలా కలుగుతుందో; ఈ మయూరి తన మిత్రుడిని కోరికతో చేరుతోంది.