ఆ సమయంలో, అక్కడ ఆ సుందరిని చూసిన రాముని ఇంద్రియాలు ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయాయి. కోరికతో ఊరించలేక, అతడు సౌమిత్రిని ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు: "సౌమిత్రీ! ఈ పాంపాసరస్సును చూడు. ఇది బేరిల్ రత్నంలా నిర్మలమైన నీటితో, వికసించిన తామరపువ్వులతో, నీలి కమలాలతో అలంకరించబడి, వివిధ వృక్షాలతో శోభిల్లుతోంది. ఈ పాంపావనాన్ని చూడు, ఎంత అందంగా ఉంది! ఇక్కడ పర్వతాలు మెరుస్తూ, వృక్షాలు శిఖరాల వలె నిలబడి ఉన్నాయి. అయినా, నాకు బాధ పెరుగుతోంది. భరతుని కోసం, అలాగే వైదేహి అపహరణం వల్ల నేను తీవ్రమైన దుఃఖంలో ఉన్నాను. ఈ బాధ నన్ను కమ్మేసినా, పాంపా చిత్రకూట అరణ్యంతో అలంకరించబడి, ఎన్నో రకాల పువ్వులతో విరజిల్లి, చల్లని నీటితో, మంగళకరంగా మెరిసిపోతోంది. తామరలతో కప్పబడి, చూడటానికి ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంది. నాగులు, అడవి జంతువులు, మృగాలు, పక్షులు ఈ ప్రాంతాన్ని నిండుగా చేసాయి. ఈ నీలం, పసుపు రంగుల మైదానాలు, వృక్షాల పుష్ప సమూహాలతో అలంకరించబడి, ప్రత్యేకంగా ప్రకాశిస్తున్నాయి. పర్వత శిఖరాలు చుట్టూ ఘనమైన పూలతో నిండిపోయి, ఎక్కడ చూసినా పుష్పిత లతలు వాటిని కౌగిలించుకున్నట్లు కనిపిస్తున్నాయి. ఈ సున్నితమైన గాలి ఎంత మధురంగా ఉంది, సౌమిత్రీ! వసంతకాలపు పరిమళంతో, తాజా పుష్పఫలాలతో, వృక్షాలన్నీ కొత్త పువ్వులతో విరబూసి, ప్రకృతి ప్రేమతో నిండిపోయింది. ఈ పుష్పవనాల ఆకృతులను చూడు; మేఘాలు వర్షం కురిపించినట్లు, వృక్షాలు పువ్వులను కిందకు జారుస్తున్నాయి. ఈ అందమైన పర్వత మైదానాలలో, గాలి తాకిడితో వృక్షాలు తమ పువ్వులను భూమిపై చల్లుతున్నాయి. సౌమిత్రీ, గాలి ఎక్కడ చూసినా, కిందపడిన, పడుతున్న, ఇంకా చెట్లపై ఉన్న పుష్పాలతో ఆడుకుంటున్నట్లు ఉంది. ఎన్నో పుష్పాలతో నిండిన కొమ్మలను గాలి ఊపి, వాటిలో తేనెటీగలు మధురంగా మ్రోగుతూ సంచరిస్తున్నాయి. మత్తులో మునిగిన కోకిలల గానంతో గాలి, పర్వత గుహల నుంచి వచ్చినట్లు, వృక్షాలను నాట్యమాడిస్తున్నట్లు అనిపిస్తోంది. ఆ గాలి బలంగా వీస్తూ, వృక్షాల కొమ్మలు ఒకదానికొకటి గట్టిగా చేర్చి, అవి చుట్టుపక్కల నెరవేర్చినట్లుగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ గాలి చందనంలా చల్లగా, మృదువుగా తాకి, పవిత్రమైన పరిమళాన్ని పంచి, అలసటను దూరం చేస్తోంది. ఈ గాలి తాకిడికి వృక్షాలు తలదించుకుని, తేనె పరిమళంతో నిండిన అడవిలో తేనెటీగలు ఏకస్వరంగా మ్రోగుతున్నాయి. ఈ అందమైన పర్వత శిఖరాలు, మధురమైన పుష్పాలతో అలంకరించబడి, గొప్ప వృక్షాలతో కప్పబడి, ఎంతో వైభవంగా మెరిసిపోతున్నాయి. పువ్వులతో నిండిన వృక్షపు శిఖరాలు, గాలి ఊపుతో ఊగిపోతూ, తేనెటీగలు అలంకారాల్లా వాటిని చుట్టుకుని, అవి మధురంగా వర్ణించబడుతున్నట్లుగా ఉన్నాయి. ప్రతి చోటా వికసించిన కర్ణికార వృక్షాలను చూడు, అవి పసుపు వస్త్రాలు ధరించిన పురుషుల్లా, బంగారంతో కప్పబడి మెరిసిపోతున్నాయి. ఈ వసంతం, సౌమిత్రీ, ఎన్నో పక్షుల కిలకిలారావాలతో నిండిపోయి ఉంది. కానీ నాకు సీతా దూరమైందన్న బాధను ఇది మరింత పెంచుతోంది. ప్రేమ ఆక్రాంతుడనై, దుఃఖంతో నిండిపోయిన నన్ను కోకిల గానం మరింత కలవరపెడుతోంది. ఈ ఆనందంగా పలికే కోకిల, లక్స్మణా, ఈ అందమైన అడవి ప్రవాహంలో అరుస్తూ, ప్రేమతో నన్ను బాధించబోతోంది. ఒకసారి, ఆమె ఆశ్రమంలో ఉన్నప్పుడు, ఈ కోకిల స్వరాన్ని విని, సీతా మమ్మల్ని పిలిచి ఎంతో ఆనందపడింది. చుట్టూ వృక్షాలు, పొదలు, లతలు ఎన్నో రకాల పక్షులతో నిండి, వాటి స్వరాలతో మధురంగా మారాయి. పక్షులు తమ జంటలతో కలిసి, తమ వలయాల్లో ఆనందంగా ఉల్లాసంగా ఉన్నాయి, సౌమిత్రీ! తేనెటీగల రాజు కూడా మధురంగా మ్రోగుతూ సంతోషంగా ఉన్నాడు. ఈ నదీ తీరాన పక్షుల గుంపులు ఆనందంగా, కోకిలల గానంతో, మగ కోకిలల స్వరాలతో నిండిపోయాయి. ఈ వృక్షాలు నా మనస్సులో ప్రేమాగ్ని రగిలిస్తున్నాయి. అశోకవృక్షాల పుష్ప సమూహాలు అగ్నికణాల్లా మెరిసిపోతూ, తేనెటీగల మ్రోగుడు వాయువులో మారుమోగుతోంది. వసంతకాలపు అగ్ని, ఎర్రటి కొమ్మలతో, నన్ను కాల్చేస్తోంది; ఎందుకంటే, ఆమెను చూడటం నాకు కలగడం లేదు—ఆ కనుల రెప్పలు సున్నితంగా, కేశాలు నయం, మాటలు మృదువుగా ఉండే సీతను. ఆమెను చూడకపోతే, సౌమిత్రీ, నాకు బ్రతకడం వ్యర్థం; ఈ అందమైన, ప్రకాశవంతమైన కాలం ఆమె కోసమే. అడవి కోకిలల గానంతో నిండి, నా ప్రియమూర్తి కోసం అలంకరించబడింది, నిష్కల్మషుడా! వసంత లక్షణాలు ప్రేమ కోరికతో మరింత పెరిగాయి. ఈ దుఃఖాగ్ని త్వరలోనే నన్ను కరిగించేస్తుంది; ఈ అందమైన వృక్షాలను చూస్తూ, ఆమెను చూడనప్పుడు నాకు జీవితం వ్యర్థం. నా లోపలుంచి పుట్టిన ఈ బాధ మరింత పెరుగుతుంది; సీతను చూడకపోవడం నన్ను ఇక్కడ మరింత బాధిస్తోంది. వసంతం కనిపిస్తున్నా, చెమట, కోరికతో కలిసిపోయి ఉంది; ఆ మృగనయన సీతను చూడలేక, ఆందోళన, దుఃఖంతో నేను పీడితుడవుతున్నాను. ఈ చైత్రవనపు క్రూరమైన గాలి నన్ను బాధిస్తోంది, సౌమిత్రీ; నాట్యం చేస్తున్న నీలకంఠులను చూడు, అవి ఎంత అందంగా మెరిసిపోతున్నాయి. వాయువుతో వారి రెక్కలు స్ఫురిస్తూ, స్ఫటికపు కిటికీల్లా మెరిసిపోతూ, ఆ నీలకంఠులు, తమ పెంగళతో చుట్టూ, ప్రేమతో మునిగిపోయారు. నాకు, ప్రేమతో మునిగిన నన్ను, ఈ దృశ్యాలు మరింత కోరికను పెంచుతున్నాయి; లక్స్మణా, నీలకంఠుడు నాట్యం చేస్తుంటే, పెంగళ కూడా పక్కనే నాట్యం చేస్తోంది. ఆ పెంగళ, ప్రేమతో బాధపడుతూ, తన స్నేహితుని వెంట పర్వతపు ఒడ్డున వెళ్తోంది; అలాగే, నీలకంఠుడు కూడా తన ప్రియురాలిని మనసుతో వెంబడిస్తున్నాడు. తన అందమైన రెక్కలను ప్రదర్శిస్తూ, అరుపులతో అపహాస్యం చేస్తున్నట్లు, ఈ అడవిలో ఆ నీలకంఠుని ప్రియురాలిని రాక్షసుడు అపహరించలేదు. అందుకే ఇక్కడ ఈ సుందర వనంలో తన ప్రియురాలితో కలిసి నాట్యం చేస్తున్నాడు; కానీ నాకు, ఈ పుష్పకాలంలో ఆమె లేకుండా బ్రతకడం అసహ్యంగా ఉంది.