పంపా సరస్సు పక్కన రాముడు, లక్ష్మణుడు కలిసి ప్రయాణం చేస్తున్నారు. ఆ సరస్సు నీలి కమలాలతో, పచ్చని నీటిలో తామరలు విరిసిన వైనంతో, సువాసనలతో పరిమళించే కమలాలతో నిండిపోయి ఉంది. సరస్సు దారిలో మామిడి తోటలు పుష్పాలతో అలరారుతున్నాయి, మయూరాలు అరుస్తూ ఆ ప్రాంతాన్ని ఉల్లాసంగా మార్చాయి. అంత అందమైన పంపాను చూసిన రాముడు, తన సహోదరుడు లక్ష్మణుడితో కలిసి, తండ్రి దశరథుని తేజోమయ కుమారుడిగా, తన మనస్సులోని బాధను వ్యక్తం చేస్తాడు. పంపా తీరంలో తిలక, బీజపూర, వట, శ్వేత వృక్షాలు, పుష్పించిన కర్ణికారాలు, పున్నాగాలు, మల్లెలు, కుందలు, బందీర, నికుల, అశోక, సప్తపర్ణ, కటక, అతిముక్త వంటి ఎన్నో వృక్షాలు విరిసిన పువ్వులతో అలంకరించబడి, ప్రియమైన మహిళలా అందంగా కనిపిస్తోంది. ఆ సరస్సు ఒడ్డున, రిష్యమూక అనే మునుపు చెప్పిన పర్వతం ఖనిజాలతో మెరిసిపోతూ, విభిన్న రంగుల పుష్పాలతో వృక్షాలు అలరారుతున్నాయి. ఆ పర్వతంలో మహాత్మా ఋక్షరాజుని కుమారుడు, శక్తివంతమైన సుగ్రీవుడు నివసిస్తున్నాడు. రాముడికి, “మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, సుగ్రీవుడిని కలవాలి” అని సూచన వస్తుంది. అప్పుడు రాముడు లక్ష్మణునితో, “లక్ష్మణా, సీత లేకుండా నేను ఎలా బతకగలను?” అని తన గుండె బాధను వ్యక్తం చేస్తాడు. ప్రేమలో పీడితుడై, తన మనస్సు మరెక్కడా లగ్నం కాకుండా, ఆ గొప్ప దుఃఖాన్ని పలుకుతూ, కమలాలతో నిండిన పంపా సరస్సులోకి లక్ష్మణునితో అడుగుపెడతాడు. వనాన్ని పరిశీలిస్తూ, ఆ పర్వతపు తోటలు, పక్షులు, అందమైన చెట్లు చూసి, రాముడు, లక్ష్మణుడితో పంపాలోకి ప్రవేశిస్తాడు. ఇప్పుడు కిష్కింధా కాండలో, మొదటి సర్గ ప్రారంభమవుతుంది. అక్కడ, పంపాను చూసిన రాముడు, ఆనందంతో తన ఇంద్రియాలు ఉల్లాసంగా కంపించాయి. ఆకాంక్షతో, లక్ష్మణునితో ఇలా పలికాడు: “సౌమిత్రీ, పంపాను చూడు; బేరిల్ రత్నంలా స్పష్టమైన నీరు, పుష్పించిన కమలాలు, నీలి తామరలు, విభిన్న వృక్షాలు ఈ సరస్సును అలంకరిస్తున్నాయి.” “సౌమిత్రీ, ఈ పంపా అడవిని చూడు; పర్వతాలు మెరిసిపోతూ, చెట్లు శిఖరాల్లా నిలబడ్డాయి. కానీ, భరతుని కోసం, వైదేహి అపహరణం వల్ల నాకు బాధ కలుగుతోంది. అయినా, పంపా సుందరంగా, చిత్రకూట అడవితో అలంకరించబడి, వివిధ పువ్వులతో, చల్లని నీటితో, మంగళమయంగా కనిపిస్తోంది.” “కమలాలతో కప్పబడి, చూడడానికి ఎంతో మోహకంగా ఉంది; పాము, అడవి జంతువులు, మృగాలు, పక్షులతో నిండిపోయింది. ఈ నీల, పసుపు గడ్డి పచ్చిక, వృక్షాల పుష్ప గుచ్చాలతో మరింత ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తోంది.” “పర్వత శిఖరాలు, చుట్టూ ఘన పుష్పాలతో నిండినవి, ఎక్కడ చూసినా పుష్పిత వల్లి వృక్షాలు వాటిని ఆలింగనం చేస్తూ ఉన్నాయి. ఈ మృదువైన గాలి, సౌమిత్రీ, ఎంతో మోహకంగా ఉంది; వసంత ఋతువు పరిమళాలతో, మధురంగా, వృక్షాలు పుష్పాలు, పండ్లతో నిండిపోయాయి.” “ఈ పుష్పాల అడవిని చూడు, సౌమిత్రీ; మేఘాలు వర్షం కురిపించినట్టు, వృక్షాలు పువ్వులను భూమిపై కురిపిస్తున్నాయి. ఈ అందమైన పీఠభూములపై, వన వృక్షాలు, గాలి ప్రభావంతో, పువ్వులను చల్లిపోతున్నాయి.” “సౌమిత్రీ, గాలి ఎక్కడికక్కడ పువ్వులతో ఆడుకుంటున్నట్టు, పువ్వులు పడిపోయినవి, పడిపోతున్నవి, ఇంకా చెట్లపై ఉన్నవి అన్నీ గమనించు. పుష్పిత వృక్షాల శాఖలను గాలి ఊపుతూ, తేనెటీగలు వాటి మధ్య గూంగునా మధురంగా మోగిస్తున్నాయి.” “మత్తు కొకిలలు అరుస్తున్న శబ్దంతో, గాలి పర్వత గుహల నుంచి వస్తూ, వృక్షాలను నాట్యమాడిస్తున్నట్టు, పాటలు పాడుతున్నట్టు ఉంది. గాలి వృక్షాలను అన్ని వైపులా ఊపుతూ, శాఖల తలాలు కలిసిపోతూ, చుట్టూ చుట్టినట్టు కనిపిస్తోంది.” “ఈ గాలి, చందనంలా చల్లగా, మృదువుగా, పవిత్ర పరిమళాన్ని కలిగి, అలసటను నివారిస్తుంది. వృక్షాలు, గాలి ప్రభావంతో, తేనెటీగల మధుర గానంతో, తేనె పరిమళంలో, అరుస్తున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి.” “ఆ పర్వత శిఖరాలు, పుష్పాల అలంకారంతో, గొప్ప వృక్షాలు ఆలింగనం చేసినట్టు, అద్భుతంగా మెరిసిపోతున్నాయి. వృక్షాల పుష్పాల తలాలు, గాలి ఊపుతో, తేనెటీగలు అలంకారంగా, పాటలు పాడుతున్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి.” “ఈ పుష్పిత కర్ణికార వృక్షాలు, ఎక్కడికక్కడ పసుపు వస్త్రాలు ధరించిన పురుషుల్లా, బంగారంతో కప్పబడి, ప్రకాశవంతంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ వసంతం, సౌమిత్రీ, ఎన్నో పక్షుల అరుపులతో మారుమూలగా, నాకు సీత లేకపోవడం వల్ల నా దుఃఖాన్ని మరింత పెంచుతోంది.” “ఆకాంక్ష నన్ను బాధిస్తోంది, దుఃఖంతో నిండిపోయాను; ఆనందంగా పాడుతున్న కొకిల పక్షి నన్ను పిలుస్తోంది. సౌమిత్రీ, ఈ ఆనందంగా పాడే కొకిల, ఈ సుందర అడవి ప్రవాహంలో అరుస్తూ, ప్రేమతో నన్ను మరింత దుఃఖంలో ముంచుతుంది.” “ఒకసారి, ఆ కొకిల అరుపు ఆశ్రమంలో వినిపించినప్పుడు, నా ప్రియమైన సీత, నన్ను పిలిచి, ఎంతో ఆనందపడింది. చుట్టూ, వృక్షాలు, పుష్పాలు, వల్లి వృక్షాలు, ఎన్నో పక్షులతో నిండిపోయి, వాటి గానాలు వినిపిస్తున్నాయి.” “పక్షులు, తమ జంటలతో కలిసి, తమ గుంపుల్లో ఆనందంగా ఉన్నారు, సౌమిత్రీ; తేనెటీగల రాజు, మధురమైన గానంతో ఉల్లాసంగా ఉంది. ఈ నది తీరంలో, పక్షుల గుంపులు ఆనందంగా, కొకిలలు అరుస్తూ, మగ కొకిలలు పాటలు పాడుతున్నారు.” “ఈ వృక్షాలు, నా ప్రేమను ప్రగల్భింపజేస్తూ, అశోక పుష్ప గుచ్చాలు అగ్నిలా మెరుస్తున్నాయి; తేనెటీగలు గూంగునా మోగుతున్నాయి. వసంత అగ్ని, కొత్త రెడ్-టిప్ ఆకులతో, నన్ను కాల్చేస్తుంది; ఎందుకంటే, నేను ఆమెను చూడడం లేదు—సీత, మృదువైన కంటి పాపలు, అందమైన జుట్టు, మృదువైన మాటలు కలిగిన ఆమెను.